Archeolodzy w Oluz Höyük  odkryli zaginioną świątynię sprzed 2600 lat

W trakcie wykopalisk prowadzonych na terenie stanowiska Oluz Höyük w prowincji Amasya w północnej Turcji archeolodzy odkryli unikatową konstrukcję, która została wykonana z mającego zielony kolor tufu wulkanicznego. Zabytkiem tym okazała się być monumentalna zaginiona świątynia sprzed 2600 lat.

Zaginiona świątynia sprzed 2600 lat

Zidentyfikowana w nadczarnomorskiej prowincji Amasya w północnej Turcji zaginiona świątynia sprzed 2600 lat została wykonana z nietypowego materiału budowlanego, w postaci charakteryzującego się zielonym kolorem tufu wulkanicznego. Odkrycie tak wielkiej i unikatowej świątyni na obszarze kopca Oluz (słowo „Höyük” w j. tureckim oznacza właśnie „kopiec”) było tym bardziej zaskakujące, że w przypadku tak pokaźnej budowli można byłoby się spodziewać, iż fakt jej istnienia byłby odnotowany w przynajmniej jednym ze starożytnych źródeł – tymczasem milczą na jej temat nawet tak szczegółowe źródła pisane jak te autorstwa Herodota, czy Strabona.

Zaginiona świątynia sprzed 2600 lat była poświęcona anatolijskiej boginie-matce, będącej także boginią płodności, urodzaju i wiosny Kubabie. Ruiny dawnej okazałej świątyni zostały zidentyfikowane po blisko dwóch dekadach systematycznych prac archeologicznych, jakie w  Oluz Höyük były realizowane przez zespół archeologów na czele którego stoi prof. Şevket Dönmez z Uniwersytetu w Stambule. Badacze opisali obszar kopca Oluz, jako jeden z najważniejszych kompleksów kultowo-religijnych z epoki żelaza, jakie kiedykolwiek został odkryte w regionie nadczarnomorskiej północnej Turcji.

„Żaden starożytny autor nigdy nie wspomniał o sanktuarium bogini Kubaba w Oluz Höyük. A jednak odkrywamy w tym położonym na stepie anatolijskim miejscu ogromny oraz enigmatyczny system religijny” – powiedział prof. Şevket Dönmez. Odkopane przez archeologów wielkie sanktuarium pochodzi z okresu frygijskiego (przypadającego na okres od VIII do VI wieku p.n.e.) w historii Anatolii i obejmuje następujące elementy konstrukcyjne: ołtarz, świętą komnatę oraz mający symboliczny charakter kamień, który przedstawia boginię Kubaba.

Sanktuarium zbudowane z zielonego tufu wulkanicznego

Bogini płodności, urodzaju, wiosny Kubaba była czczona przez Hetytów oraz Luwijczyków, będących starożytnymi indoeuropejskimi ludami, jakie zamieszkiwały Anatolię. Ta anatolijska bogini płodności była zwykle przedstawiana jako dostojna postać odziana w długą szatę. W zależności od dzieła, znajduje się ona w pozycji stojącej lub siedzącej, ale niemal zawsze trzyma lustro, które było jej atrybutem. Jej postać jest słabo znana. Po raz pierwszy udokumentowano ją w tekstach z Nesa (Kanesz, Kanisz) i Alalach, choć jej głównym ośrodkiem kultu było miasto Karkemisz. Kubaba była pierwowzorem dla słynnej frygijskiej bogini Kybele, której kult rozprzestrzenił się w czasach Imperium Rzymskiego i przetrwał do V wieku n.e.

Monumentalny i okazały charakter odkrytego sanktuarium jest jednym z najmocniejszych dowodów na to, że kopiec Oluz był nie tylko miejscem na terenie którego znajdowała się osada, ale również pełnił funkcję regionalnego centrum religijnego.

Monumentalna świątynia niezauważona przez Herodota oraz Strabona

Jak podkreślali wielokrotnie archeolodzy w rozmowie z tureckimi mediami, tym co sprawia, że odkrycie to ma szczególnie wyjątkowy charakter jest fakt braku pisemnych wzmianek o nim w źródłach historycznych. O tej wielkiej świątyni bogini Kubali nie wspominali ani Herodot, znany jako „ojciec historii”, ani Strabon, starożytny geograf urodzony w pobliskim Amasya. Zdaniem badaczy to wszystko wskazuje, że Oluz Höyük było miejscem lokalnej, ale potężnej tradycji kultowej, która wyłamywała się spoza zasięgu świata śródziemnomorskiego.

Analiza geoarcheologiczna wykazała, że świątynia bogini Kubaba została zbudowana z zielonkawych bloków tufu, drobnoziarnistego kamienia wulkanicznego, jaki w przypadku tego regionu był wydobywany w oddalonym w odległości zaledwie 10 kilometrów Doğantepe. Według dr Ersina Kaygısız, astrogeologa zaangażowanego w badania, wybór takiego materiału na budulec był celowy.

„Wzory petrograficzne kamieni świątyni i próbek z kamieniołomu są identyczne. Kamienie te zostały wybrane nie tylko ze względu na ich efektowny kolor, ale także dlatego, że były łatwiejsze w obróbce i transporcie”. Prawie 90% monumentalnej architektury Oluz Höyük wydaje się być zbudowane z tego charakterystycznego kamienia wulkanicznego, co podkreśla jego symboliczne i praktyczne znaczenie dla lokalnej społeczności.

Marcin Jarzębski