Archeolodzy w Sefertepe odkryli pokój czaszek sprzed 10,5 tys. lat

Podczas wykopalisk realizowanych na terenie stanowiska Sefertepe w południowo-wschodniej Turcji archeolodzy odkryli 12 ludzkich czaszek. Nie jest to pierwsze takie znalezisko dokonane na terenie Sefertepe, które to jest jednym z wczesnoneolitycznych miejsc, jakie obejmuje projekt badawczy Taş Tepeler – którego celem jest dokładne zbadanie oraz ochrona całej sieci osad i miejsc kultu, jakie powstały na obszarach południowo-wschodniej Anatolii oraz Górnej Mezopotamii w okresie przechodzie pierwszych społeczności ludzkich z łowiectwa i zbieractwa na osiadły i rolniczy tryb życia. 

Pokój czaszek z Sefertepe sprzed 10,5 tys. lat

Najnowsze znalezisko z Taş Tepeler, w postaci domu czaszek zostało opisane jako jedno z najważniejszych odkryć archeologicznych dokonanych w tym miejscu w ostatnim czasie. Jak wynika z datowanie przeprowadzonego przez naukowców pomieszczenie to powstało około 10,5 tys. lat temu. W przekonaniu archeologów zidentyfikowana struktura, w której znajdowało się 12 ludzkich czaszek, była jednym z miejsc odgrywających kluczową rolę w praktykach rytualnych i wczesnych tradycjach kulturowych w południowo-wschodniej Turcji w okresie neolitu.

Obecne badania w Taş Tepeler są realizowane przez zespół archeologów na czele którego stoi prof. nadzw. Emre Güldoogana z Wydziału Archeologii Prehistorycznej Uniwersytetu w Stambule. Wykopaliska te stanowią część projektu archeologicznego „Badania nad neolitem w prowincji Şanlıurfa – Projekt Taş Tepeler”, jaki na początku bieżącej dekady został zainicjowany przez tureckie Ministerstwo Kultury i Turystyki.

Prace badawcze realizowane w ramach tego projektu obejmują obszar regionu Taş Tepeler (co należy przetłumaczyć jako: kraina kamiennych kopców), który pokrywa się z obszarem współczesnej tureckiej prowincji Şanlıurfa oraz dawnej Górnej Mezopotamii. To właśnie na tych ziemiach narodziła się pierwsza znana ludzka cywilizacja i tutaj mamy najstarsze dowody przejścia pierwszych ludzkich społeczności z koczowniczego na osiadły tryb życia.

Kult czaszek we wczesnym neolicie

Na obszarze Taş Tepeler znajdują się takie wczesnoneolityczne osady i osiedla ludzkie jak Göbekli Tepe, Kurt Tepesi, Mendik Tepe, Harbertsuvan, Nevali Çori, Biris Mezarlığı, Söğüt Tarlası, Ayanlar, Yoğunburç, Sayburç, Çakmaktepe, Şanlıurfa, Yeni Mahalle, Gürcütepe, Hamzantepe, Taşlıtepe oraz Sefertepe, z którego to pochodzi ostatnie niezwykłe odkrycie dokonane na obszarze regionu Taş Tepeler.

W 2024 r. podczas wykopalisk realizowanych na terenie wczesnoneolitycznego stanowiska Sefertepe badacze zidentyfikowali komorę, która została przez nich opisana jako „pokój czaszek”. Na pomieszczenie to składało się 31 ludzkich czaszek oraz fragmentów czaszek. Podczas ostatniego sezonu wykopalisk archeologicznych 2025 naukowcy w tej samej komorze odkryli kolejne 8 czaszek oraz 4 dodatkowe czaszki w innej komórce, co znacznie zwiększyło łączną liczbę zidentyfikowanych zabytków. Jak wskazują archeolodzy i historycy, kult czaszek był formą kultu religijnego, który charakteryzował wczesnoneolityczne społeczności zamieszkujące obszar Żyznego Półksiężyca.

Marcin Jarzębski