Czy cywilizacje są skazane na upadek? Naukowcy analizują los ludzkości i obcych światów

Nowe badanie pokazuje, jak długo cywilizacje technologiczne mogą przetrwać i dlaczego upadają – zarówno na Ziemi, jak i w kosmosie. Symulacje sugerują, że przyszłość ludzkości zależy bardziej od naszych decyzji niż od przypadkowych katastrof.

Dlaczego cywilizacje technologiczne upadają? Kluczowe czynniki

Historia ludzkości pełna jest cywilizacji, które zniknęły z jej kart, a badacze i archeolodzy podejmują zdecydowane wysiłki, by zrozumieć, dlaczego i w jaki sposób one upadają. Badacze poznali niektóre symptomy wskazujące na to, czemu niektóre z nich przestały istnieć. W ramach nowego badania naukowcy pod kierownictwem Celii Blanco z Spanish Astrobiology Center przyjrzeli się temu zagadnieniu na globalną skalę, chcąc sprawdzić, jak długo cywilizacje technologiczne na innych planetach mogą przetrwać, co powoduje ich upadek i czy mogą one się następnie odrodzić. Badanie zostało opublikowane w serwisie arXiv.

Paradoks Fermiego i Wielki Filtr – gdzie są obce cywilizacje?

„Jednym z największych pytań w astrobiologii jest to, czy inteligentne cywilizacje istnieją gdzieś indziej w kosmosie, a jeśli tak, to dlaczego jeszcze ich nie wykryliśmy. Pozorna sprzeczność, często określana jako Paradoks Fermiego, wskazuje na pytanie – dlaczego w galaktyce liczącej miliardy lat nie obserwujemy wyraźnych oznak zaawansowanego życia pozaziemskiego” – podkreślają badacze.

Jak opisują astronomowie, z tym zagadnieniem powiązana jest również koncepcja Wielkiego Filtra (Great Filter), zakładająca istnienie bariery, która uniemożliwia prostemu życiu rozwinięcie się i przekształcenie w cywilizacje technologiczne zdolne do rozprzestrzeniania się na inne planety w galaktyce. Musi ono przejść wiele etapów, aby było to możliwe, a koncepcja Wielkiego Filtra zakłada, że przynajmniej jeden z nich jest niezwykle mało prawdopodobny, co może potencjalnie wyjaśniać Paradoks Fermiego.

Nowe badanie nie odnosi się bezpośrednio do tego, czym mógłby być Wielki Filtr, lecz analizuje sam proces upadku – jak i dlaczego może do niego dojść oraz jak długo może trwać odbudowa.

„To, jak długo cywilizacja technologiczna pozostaje aktywna oraz co decyduje o tym, czy upada, czy przetrwa, jest kluczowym pytaniem zarówno dla prognozowania przyszłości ludzkości, jak i poszukiwań obcej inteligencji w galaktyce” – twierdzą astronomowie.

Scenariusze przyszłości ludzkości

Aby zrozumieć to zagadnienie, badacze wykorzystali symulacje. Zaczęli od „ziemskiej cywilizacji” i zamodelowali dynamikę upadku i odbudowy dla 10 możliwych scenariuszy jej przyszłości. W każdym przypadku przeprowadzili 200 przebiegów symulacji obejmujących tysiąc lat. Naukowcy twierdzą, że na wyniki miały wpływ wzajemne oddziaływania między zagrożeniami czyhającymi na cywilizacje, presją związaną z wykorzystywanymi przez nie zasobami oraz formami zarządzania.

„Kluczowym pojęciem w badaniu był cykl aktywności, definiowany jako ułamek całkowitego czasu istnienia cywilizacji, w którym pozostaje ona technologicznie aktywna, i mieścił się on w przedziale od około 0,38 do 1,00, gdzie wartość 1,00 oznaczała brak upadku” — wyjaśniają naukowcy.

Dziesięć scenariuszy analizowanych przez badaczy stanowiło fascynujące spojrzenie na możliwą przyszłość ludzkości. W tych teoretycznych przebiegach wydarzeń niektóre czynniki były wspólne dla wszystkich możliwości, a inne nie. Tło zagrożeń, takich jak uderzenie asteroidy, rozkładało się równomiernie, podczas gdy inne, jak tempo wyczerpywania zasobów, było różne. Ostateczny wynik dla każdego typu cywilizacji zależał od łącznego oddziaływania wszystkich czynników.

Symulacje ujawniły również, w jaki sposób każdy scenariusz mógł doprowadzić do schyłku cywilizacji. Niektóre z nich nigdy nie upadały, inne robiły to szybko, a jeszcze inne przechodzą wielokrotne cykle upadku i odbudowy w ciągu tysiąca lat.

Badacze wykorzystali te wyniki, aby określić, jakie sygnatury technologiczne mogłyby zostać zaobserwowane w każdym przypadku. W szczególności skupili się na śladach chemicznych, które wskazywałyby na istnienie inteligentnych cywilizacji.

Co decyduje o przetrwaniu cywilizacji?

Astronomowie podkreślają jednak, że ich symulacje mają pewne ograniczenia i nie tłumaczą w pełni, jak cywilizacje pozaziemskie mogą powstawać i upadać.

„Nasze ramy modelowania opierają się na typologiach scenariuszy wywodzących się z Ziemi, czerpiących z możliwych przyszłości naszej cywilizacji, inspirowanych współczesnymi trendami geopolitycznymi, ekologicznymi i technologicznymi. Te przewidywania zawierają założenia dotyczące struktur zarządzania, ograniczeń występowania zasobów oraz dynamiki odbudowy, które mogą nie mieć zastosowania do cywilizacji pozaziemskich lub takich, które nie podążają ścieżkami rozwoju podobnymi do ziemskich” – zaznaczają naukowcy.

„Analizy wskazały, że tempo wyczerpywania zasobów oraz szybkość odbudowy po upadku były najważniejszymi czynnikami we wszystkich scenariuszach, co sugeruje, że ograniczenie zużycia zasobów może być co najmniej tak samo ważne jak przeciwdziałanie zagrożeniom w zapobieganiu upadkowi cywilizacji” – dodają.

Jak opisują astronomowie, w badaniu zderzały się dwa odmienne punkty widzenia. Jeden zakładał, że cywilizacje technologiczne są niestabilne i podatne na upadek. Z tej perspektywy są one o jedno uderzenie asteroidy, jedną globalną pandemię lub jeden konflikt nuklearny od wyginięcia. Drugi pogląd wskazywał, że w pewnym momencie rozwoju inteligentne cywilizacje stają się odporne na upadek. Tworzą technologiczne zabezpieczenia przed katastrofami, stają się odporne na globalne pandemie i zaprzestają prowadzenia konfliktów.

„Oba wzorce pojawiały się naturalnie w naszych symulacjach. Wydaje się, że długoterminowy los cywilizacji zależy w mniejszym stopniu od szczęścia, a w większym od przemyślanych działań” – podsumowują naukowcy.

Emil Gołoś