Czy gigantyczne ośmiornice rządziły prehistorycznymi oceanami?
Gigantyczne ośmiornice sprzed milionów lat mogły być jednymi z najgroźniejszych drapieżników zamieszkujących oceany. Naukowcy odkryli, że zwierzęta te mogły osiągać nawet 20 metrów długości i konkurować z największymi gadami morskimi.
Gigantyczne ośmiornice były drapieżnikami szczytowymi
Dzisiejsze ośmiornice to niezwykłe zwierzęta zamieszkujące głębiny oceanów. W nowym badaniu naukowcy z Hokkaido University odkryli, że ich najwcześniejsi krewni mogli panować w oceanach miliony lat temu. Paleontolodzy wskazują, że najwcześniejsze znane ośmiornice były gigantycznymi drapieżnikami, które zajmowały szczyt łańcucha pokarmowego obok dużych kręgowców morskich. Badanie opublikowano w czasopiśmie „Science”.
Prehistoryczne ośmiornice, podobnie jak współczesne, były zwierzętami o miękkim ciele, dlatego niezwykle rzadko pozostawiały po sobie skamieniałości. To sprawia, że ich historia ewolucyjna jest szczególnie trudna do prześledzenia w porównaniu ze zwierzętami, które pozostawiły po sobie kości lub muszle. W nowym badaniu naukowcy wykorzystali skamieniałe szczęki wczesnych ośmiornic – narząd służący do pobierania pokarmu, który najczęściej ulegał fosylizacji – aby odtworzyć ich ukrytą historię.
Szczegóły szczęk zdradzają brutalny sposób polowania
Dzięki zastosowaniu specjalnego rodzaju tomografii oraz modelu sztucznej inteligencji badacze odkryli skamieniałe szczęki ukryte w próbkach skał pochodzących z późnej kredy – okresu od 100 do 72 milionów lat temu. Skamieniałości te, znalezione w Japonii i na wyspie Vancouver, będącej częścią Kanady, występowały w osadach dna morskiego i zachowały drobne ślady zużycia, które pozwoliły ujawnić sposób odżywiania tych zwierząt.
Skamieniałości należały do grupy wymarłych ośmiornic posiadających płetwy, znanych jako Cirrata. Analizując rozmiar, kształt i zużycie szczęk, paleontolodzy doszli do wniosku, że zwierzęta te były aktywnymi drapieżnikami, które prawdopodobnie rozgniatały twardy pokarm za pomocą silnych ugryzień.
„Nasze odkrycia sugerują, że wczesne ośmiornice były gigantycznymi drapieżnikami zajmującymi szczyt morskiego łańcucha pokarmowego w kredzie. Na podstawie wyjątkowo dobrze zachowanych skamieniałych szczęk odkryliśmy, że zwierzęta mogły osiągać długość całkowitą sięgającą niemal 20 metrów, co mogło przewyższać rozmiary dużych gadów morskich z tego samego okresu” – mówi Yasuhiro Iba z Hokkaido University.
„Być może najbardziej zaskakującym odkryciem był stopień zużycia szczęk. Te skamieniałe narządy wykazywały rozległe odpryski, zarysowania, pęknięcia i wypolerowanie – wszystko to świadczy o niezwykłej sile zgryzu. U starszych osobników nawet do 10% końcówki szczęki, w stosunku do jej całkowitej długości, było starte, co jest większą wartością niż u współczesnych głowonogów żywiących się twardym pokarmem. Wskazuje to na nieoczekiwanie agresywną strategię żerowania” – dodaje.
Historia przesunięta o miliony lat
Wyniki sugerują, że prehistoryczne ośmiornice były ogromnymi drapieżnikami. Zmienia to dotychczasowe wyobrażenia naukowców o wczesnej historii tych stworzeń. Nowe skamieniałości przesuwają najwcześniejsze znane dowody istnienia ośmiornic płetwiastych o około 15 milionów lat wstecz, a ogólną historię występowania ośmiornic o około 5 milionów lat, co pozwala datować ich pojawienie się nawet na około 100 milionów lat temu.
Inteligencja ośmiornic starsza, niż sądzono
Zdaniem paleontologów szczególnie intrygującą wskazówką było nierównomierne zużycie szczęk. U dwóch badanych gatunków jedna strona tych narządów była bardziej zniszczona niż druga, co sugeruje, że zwierzęta mogły preferować używanie jednej strony szczęki częściej. Tego rodzaju zachowanie, znane jako lateralizacja, u współczesnych zwierząt jest związane z zaawansowanym przetwarzaniem neuronalnym. Badanie sugeruje, że nawet te wczesne ośmiornice mogły wykazywać złożone zachowania związane z inteligencją.
Przez dekady naukowcy uważali, że starożytne ekosystemy morskie były zdominowane przez drapieżne kręgowce, podczas gdy bezkręgowce zajmowały niższe poziomy łańcucha pokarmowego. Nowe ustalenia wskazują, że gigantyczne ośmiornice stanowiły nieoczekiwany wyjątek – bezkręgowce, które wspięły się na szczyt łańcucha troficznego i konkurowały z dużymi kręgowcami.
„To badanie dostarcza pierwszych bezpośrednich dowodów na to, że bezkręgowce mogły ewoluować w kierunku gigantycznych, inteligentnych drapieżników szczytowych w ekosystemach zdominowanych przez kręgowce od około 400 milionów lat. Nasze wyniki pokazują, że potężne szczęki oraz utrata powierzchniowego szkieletu (superficial skeletons), będące wspólnymi cechami prehistorycznych ośmiornic i kręgowców morskich, były kluczowe dla osiągnięcia dużych rozmiarów i inteligencji u tych morskich drapieżników” – twierdzi Yasuhiro Iba.
Jak podkreślają naukowcy, badania te otwierają drogę do odtwarzania całych prehistorycznych ekosystemów z niespotykaną dotąd szczegółowością. Dzięki połączeniu zaawansowanej tomografii i sztucznej inteligencji badacze spodziewają się odkryć wiele kolejnych ukrytych skamieniałości.
Emil Gołoś
