Dochody polskich rodzin są bardziej wyrównane niż w większości krajów UE
Dochody polskich rodzin są w europejskim badaniu bardziej równomiernie rozłożone niż w zdecydowanej większości państw UE. Gini na poziomie 24,9 pokazuje poprawę, której sens najlepiej widać po oddzieleniu domowego budżetu od pojedynczej pensji i posiadanego majątku.
Pensja jednej osoby nie wystarcza do opisania sytuacji całej rodziny. W domowym budżecie spotykają się zarobki, emerytury i świadczenia, a potrzeby zależą od liczby oraz wieku jego członków. Właśnie taki szerszy rachunek stoi za porównaniem Eurostatu, w którym Polska znalazła się wśród unijnych państw o najmniejszym zróżnicowaniu dochodów.
Chodzi o współczynnik Giniego wynoszący dla Polski 24,9 w EU-SILC 2025. Mniejszą koncentrację dochodów odnotowano tylko w czterech krajach, podczas gdy wartość obliczona dla Unii wyniosła 29,2. Opublikowany 23 października 2026 roku komunikat Eurostatu potwierdza miejsce Polski w tej grupie.
Budżet gospodarstwa obejmuje więcej niż wypłatę
Podstawą europejskiego porównania jest dochód dostępny po podatkach i z uwzględnieniem transferów, odniesiony do składu gospodarstwa. Użycie skali ekwiwalentności pozwala uwzględnić, że wspólne mieszkanie częściowo zmniejsza koszty przypadające na kolejną osobę. Szczegóły badania EU-SILC są więc istotne dla każdego, kto chciałby przełożyć ranking na własne doświadczenia.
Tak zdefiniowanego dochodu nie można utożsamić z wynagrodzeniem brutto ani z medianą pensji. O zróżnicowaniu wypłat między zakładami pracy GNN pisała w materiale o znaczeniu wielkości firmy dla poziomu wynagrodzenia. Duże rozpiętości płacowe w wybranych branżach mogą współistnieć z niższym wskaźnikiem nierówności liczonym dla wszystkich gospodarstw.
Podobnego rozróżnienia wymaga słowo „bogactwo”. Czym innym jest regularny wpływ na konto, a czym innym posiadanie mieszkania lub zgromadzonego kapitału, choć te zasoby mogą przynosić dodatkowe dochody. Społeczne wyobrażenia o zamożności były tematem publikacji „Jak Polacy postrzegają osoby bogate?”, która dotyczy przekonań respondentów, a nie tego samego pomiaru co Eurostat.
W gospodarstwach wychowujących dzieci zmiana jest szczególnie duża
Przekazane redakcji zestawienie pokazuje, że Gini dla polskich osób poniżej 18 lat wynosił 32,1 na początku analizowanego okresu, a 24,6 w jego ostatnim roku. Różnica sięga 7,5 punktu, wobec 5,9 punktu spadku dla mieszkańców Polski ogółem. W najnowszym przekroju dziecięcym rezultat unijny to 28,6, czyli o cztery punkty więcej od polskiego.
Statystyka przypisuje dzieciom sytuację dochodową ich gospodarstwa, zatem określenie „nierówności wśród dzieci” wymaga takiego właśnie odczytania. W opracowaniu źródłowym największe obniżki zostały zestawione z kolejnymi etapami świadczenia wychowawczego oraz wzrostem najniższych wynagrodzeń. Ustalenie udziału poszczególnych działań w całym efekcie wymagałoby dodatkowych badań, ponieważ sama kolejność wydarzeń nie dowodzi związku przyczynowego.
Ważna jest również data, której faktycznie dotyczą pieniądze ujęte w badaniu. Rok 2025 w nazwie EU-SILC oznacza w tym przypadku zbieranie informacji o dochodach osiągniętych w roku 2024. Z tego powodu najnowszego odczytu nie należy przedstawiać jako bilansu zmian wynagrodzeń i świadczeń z całego 2025 roku.
Lepsza pozycja niż przed jedenastoma laty
Droga do obecnego rezultatu zaczyna się od 30,8 punktu w 2014 roku i prowadzi przez 28,5 w 2019 oraz 26,0 w 2024 roku. Obniżka nie następowała jednak w każdym kolejnym pomiarze, czego przykładem jest przejściowy wzrost między 2022 a 2023 rokiem. Historyczne wartości dla Polski publikuje także GUS w zestawieniu wskaźnika zróżnicowania dochodów.
Ranking państw nie jest zarazem skalą ich zamożności. Słowacja osiągnęła 23,0, Belgia 23,4, Czechy 24,0, a Słowenia 24,6, choć są to gospodarki o różnych poziomach dochodu. Znacznie wyższe wartości Bułgarii, Łotwy i Litwy, odpowiednio 37,7, 35,6 oraz 35,5, opisują silniejszą koncentrację pieniędzy wewnątrz tych społeczeństw.
Współczynnik nie określa też odsetka rodzin, które nie mogą zaspokoić podstawowych potrzeb. GNN przedstawiała osobno problem ubóstwa relatywnego w Polsce, wymagający analizy progu i okresu odniesienia. Oba rodzaje miar służą innym pytaniom, dlatego jeden korzystny odczyt nie zastępuje pełnego rozpoznania warunków życia.
Najostrożniej trzeba interpretować położenie osób z najwyższymi dochodami, które ankiety mogą obejmować niewystarczająco. Dla domowych budżetów pozostaje natomiast istotne, czy bardziej równomierny podział okaże się trwały przy zmianach zatrudnienia, płac i finansowania świadczeń. To od tych warunków będzie zależeć, czy widoczna w statystyce poprawa utrzyma się w kolejnych latach.
Sebastian Nizio
