Jak Polacy postrzegają osoby bogate?

Najnowsze badanie CBOS z 2026 r. dotyczące społecznego postrzegania bogactwa w Polsce dostarcza istotnych danych o zmieniających się wyobrażeniach Polaków na temat zamożności. Jak postrzegamy ludzi bogatych?

Jak postrzegamy ludzi bogatych?

W porównaniu z poprzednim badaniem z 2019 roku zaobserwowano kilka kluczowych trendów:

•  Próg bogactwa pozostaje stabilny: Polacy nadal wskazują 10 000 zł netto miesięcznie na osobę jako minimalny dochód rodziny bogatej (mediana). Średnia arytmetyczna wyniosła 17 862 zł (18 014 zł po wyeliminowaniu wartości ekstremalnych).

•  Wzrost bezpośredniej znajomości osób bogatych: 62% respondentów deklaruje, że zna przynajmniej jedną osobę lub rodzinę naprawdę bogatą (wzrost o 12 p.p. od 2019 r.).

•  Zmiana percepcji skali bogactwa: Zmniejszył się odsetek osób uważających, że bogatych jest mniej niż 10% społeczeństwa (39% wobec 50% w 2019 r.).

•  Pracowitość jako główny czynnik sukcesu: Rekordowe 58% badanych wskazuje pracowitość jako kluczowy czynnik bogacenia się (najwyższy wynik w historii pomiarów).

•  Trwała wiara w nierówność szans: 77% respondentów uważa, że w Polsce ludzie nie mają równych szans wzbogacenia się (bez zmian od 2019 r.).

Próg bogactwa w społecznej percepcji

Wskazania przedziałów dochodowych

Respondenci zostali poproszeni o wskazanie, jaką kwotą miesięcznie (na rękę) w przeliczeniu na jedną osobę powinna dysponować rodzina, aby być uznawana za bogatą. Najczęstszym wskazaniem pozostaje przedział 10 000–14 999 zł (23% wskazań), identycznie jak w 2019 roku. Istotne jest, że około 21% respondentów nadal ma trudność z precyzyjnym określeniem progu bogactwa.

Statystyki opisowe

Centralne tendencje rozkładu wskazań przedstawiają się następująco:

Mediana jako miara centralna lepiej odzwierciedla typowe wyobrażenia społeczne niż średnia, która jest zawyżana przez pojedyncze bardzo wysokie wskazania. Stabilność mediany (10 000 zł) świadczy o ugruntowaniu społecznego konsensusu co do progu bogactwa.

Jak postrzegamy ludzi bogatych?

Interpretacja socjologiczna

Respondenci zostali poproszeni o wskazanie maksymalnie trzech czynników, które ich zdaniem decydują o tym, że niektórzy ludzie w stosunkowo krótkim czasie dochodzą do wielkich pieniędzy.

Wynik 58% wskazań na pracowitość jako główny czynnik sukcesu materialnego jest najwyższym w całej historii prowadzenia tych pomiarów przez CBOS. Świadczy to o rosnącym znaczeniu etosu pracy w społecznym wyobrażeniu o mechanizmach mobilności społecznej.

Jednocześnie znaczący odsetek wskazań na czynniki negatywne (28% na lekceważenie prawa, 21% na wykorzystywanie luk prawnych, 11% na przekupywanie urzędników) wskazuje na ambiwalencję społecznego postrzegania mechanizmów wzbogacania się. Suma wskazań na te trzy kategorie (potencjalnie się pokrywających) sugeruje, że około jedna trzecia społeczeństwa dostrzega nielegalne lub nieetyczne praktyki jako istotny element procesu akumulacji kapitału.

Warto zauważyć stosunkowo niski odsetek wskazań na szczęście i ślepy los (26%), co może sugerować, że Polacy postrzegają osiąganie bogactwa raczej jako efekt działania (czy to legalnego, czy nielegalnego) niż przypadku.

Szacowana skala bogactwa w społeczeństwie

Zmiana percepcji 2019–2025

Respondenci zostali poproszeni o oszacowanie, ilu bogatych przypada na 100 mieszkańców Polski.

Najważniejszą zmianą w porównaniu z 2019 rokiem jest spadek odsetka osób uważających, że bogatych jest mniej niż 10% (z 50% do 39%). Jednocześnie wzrósł udział respondentów szacujących odsetek bogatych na 11–49% (z 20% w 2019 r. do 26% w 2025 r.).

Zmiana ta może odzwierciedlać rzeczywiste procesy społeczne (wzrost liczby osób zamożnych), jak również większą widoczność bogactwa w przestrzeni publicznej i mediach społecznościowych. Koreluje to z wynikami dotyczącymi bezpośredniej znajomości osób bogatych, która również wzrosła.

Równość szans a mobilność społeczna

Paradoks meryto-strukturalny

Wyniki ujawniają istotny paradoks społeczny: pomimo że rekordowe 58% badanych wskazuje pracowitość jako główny czynnik sukcesu (co sugeruje meritokratyczne przekonanie), równocześnie aż 77% uważa, że w Polsce ludzie nie mają równych szans wzbogacenia się. Ta sprzeczność może wskazywać na rozróżnienie między przekonaniem o teoretycznej możliwości sukcesu poprzez pracę a strukturalnymi barierami jego osiągnięcia. Respondenci zdają się dostrzegać, że choć praca jest konieczna, nie jest wystarczająca bez odpowiednich warunków startowych lub dostępu do zasobów.

Prognozy i postawy społeczne

Respondenci zostali zapytani o przewidywania dotyczące zmian liczby ludzi bogatych w Polsce. Przewaga optymistycznych prognoz (36% oczekuje wzrostu liczby bogatych wobec 14% spodziewających się spadku) świadczy o umiarkowanie pozytywnym postrzeganiu perspektyw ekonomicznych kraju.

Zróżnicowanie społeczno-demograficzne prognoz

Według danych CBOS, przekonanie o przybywaniu bogatych częściej wyrażają: mężczyźni (41%) niż kobiety (32%), mieszkańcy największych miast, osoby z wyższym wykształceniem oraz badani o najwyższych dochodach per capita. To zróżnicowanie sugeruje, że optymizm ekonomiczny jest skorelowany z pozycją społeczną i kapitałem kulturowym respondentów.

Zmniejszenie dystansu społecznego

Wzrost odsetka osób znających bogatych z 50% (2019) do 62% (2025) może świadczyć o kilku procesach: rzeczywistym wzroście liczby osób zamożnych, większej mobilności społecznej, albo zmniejszeniu społecznej segregacji przestrzennej. Może też odzwierciedlać obniżenie progu, przy którym respondenci uznają kogoś za „naprawdę bogatego”.

Ambiwalencja wobec bogactwa

Polaryzacja opinii na temat szacunku dla osób bogatych (44% – tak, 40% – nie) pokazuje brak społecznego konsensusu w tej kwestii. Jest to zrozumiałe w kontekście ambiwalentnych przekonań o drogach do bogactwa – jeśli część społeczeństwa postrzega wzbogacenie jako efekt nielegalnych czy nieetycznych praktyk, szacunek dla osób bogatych musi być warunkowy.

Jak postrzegamy ludzi bogatych? Wnioski i implikacje

Stabilizacja wyobrażeń o progu bogactwa

Próg 10 000 zł netto miesięcznie na osobę w rodzinie jako miernik bogactwa utrzymuje się od 2019 roku, mimo inflacji i wzrostu płac. W kontekście wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, stabilność tej kwoty sugeruje, że społeczne wyobrażenia o bogactwie są konstruowane w kategoriach względnych (wielokrotność przeciętnych dochodów), a nie absolutnych.

Dominacja etosu pracy przy jednoczesnym sceptycyzmie strukturalnym

Rekordowy wskaźnik wskazań na pracowitość (58%) współwystępuje z trwałym przekonaniem o braku równych szans (77%). To rozdwojenie może odzwierciedlać napięcie między normatywnym idealizmem („bogactwo powinno być efektem pracy”) a realistyczną oceną rzeczywistości społecznej („w praktyce szanse nie są równe”).

Rosnąca widoczność i bliskość bogactwa

Wzrost odsetka osób znających bogatych oraz wzrost szacunków co do odsetka bogatych w społeczeństwie może świadczyć o: (1) rzeczywistym wzroście nierówności majątkowych, (2) większej widoczności bogactwa w przestrzeni publicznej i mediach, (3) zmniejszeniu społecznej segregacji lub (4) zmianie definicji tego, kogo uznajemy za bogatego.

Implikacje dla polityki publicznej

Utrzymujący się wysoki odsetek przekonań o braku równych szans (77%) powinien być sygnałem dla decydentów politycznych. Legitymizacja systemu ekonomicznego wymaga nie tylko rzeczywistej mobilności społecznej, ale również społecznego przekonania o jej możliwości. Rozbieżność między meritokratyczną retoryką a strukturalnym sceptycyzmem może osłabiać społeczne zaufanie do instytucji.

Jednocześnie znaczący odsetek wskazań na nielegalne czy nieetyczne praktyki jako czynniki bogacenia się (łącznie około 30–40% wskazań na różne kategorie tego typu) sugeruje potrzebę wzmocnienia instytucji zapewniających przejrzystość życia gospodarczego i egzekwowanie prawa.

Jak postrzegamy ludzi bogatych? Nota metodologiczna

Badanie „Aktualne problemy i wydarzenia” zostało przeprowadzone przez Fundację CBOS w dniach 6–17 listopada 2025 r. w ramach procedury mixed-mode, obejmującej metody CAPI (Computer Assisted Personal Interview – 60,1%), CATI (Computer Assisted Telephone Interview – 23%) oraz CAWI (Computer Assisted Web Interview – 16,9%).

Próba badawcza liczyła 992 osoby i została wylosowana z rejestru PESEL jako reprezentatywna próba imiennych pełnoletnich mieszkańców Polski. Zastosowanie procedury mixed-mode pozwala na dotarcie do różnych grup respondentów i zwiększenie reprezentatywności próby.

Wykresy i analizy statystyczne zostały opracowane na podstawie danych opublikowanych przez CBOS w styczniu 2026 roku.

Oprac. Arkadiusz Jordan