Jak wygłosić dobre średniowieczne kazanie? XII-wieczny kaznodzieja miał na to pomysł

XII-wieczny kaznodzieja starał się, żeby jego średniowieczne kazanie było bardziej atrakcyjne dla słuchaczy.

Badania mediewistów wskazują, że w XII-wiecznej Anglii pewien ksiądz chciał uatrakcyjnić średniowieczne kazanie za pomocą nawiązań do ówczesnej popkultury. Ta próba lepszego dotarcia do wiernych, odkryta ponownie w 1896 przez badaczy uniwersytetu w Cambridge, zawiera cytaty z popularnego poematu miłosnego – Pieśni Wade’a.

„To kazanie z końca XII wieku, w którym wykorzystano mem z popularnej wówczas historii romantycznej” – opisywał w rozmowie z mediami Seb Falk, historyk z Cambridge. W jego ocenie to wczesny dowód na to, że kaznodzieja wplatał elementy popkultury w średniowieczne kazanie, aby utrzymać zainteresowanie swoich słuchaczy. Tajemnicza Pieśń Wade’a osiągnęła niegdyś taką popularność, że średniowieczni autorzy nawiązywali do niej przez kilkaset lat, cytując pojedyncze wersy lub tworząc mniej bezpośrednie inspiracje.

Ten średniowieczny hit interesuje historyków także dlatego, że jest owiany tajemnicą – do dnia dzisiejszego nie przetrwała żadna kopia poematu. Kilka wersów zacytowanych przez anonimowego, kreatywnego kaznodzieje to najlepsze, bezpośrednie odnośniki do zrozumienia zarówno tajemniczego poematu, jak i późniejszych tekstów do niego nawiązujących, wśród których znajduje się m.in. opowiadanie ze słynnych Opowieści Kanterberyjskich (zbioru pątniczych opowiadań, zebranych przez Geoffreya Chaucera w XIV wieku), będących jednym z najważniejszych dzieł literackich angielskiego średniowiecza.

Jednak to, jak dokładnie brzmiało średniowieczne kazanie z nawiązaniami do popularnego poematu, spisane w starym angielskim dialekcie ręką niezbyt prawnego skryby, jest przedmiotem debaty co najmniej od wielu lat. „Wielu bardzo inteligentnych ludzi rwało sobie włosy z głowy nad pisownią, interpunkcją, dosłownym tłumaczeniem, znaczeniem i kontekstem kilku wersów tekstu” – zaznaczał jeden z badaczy. Jego zespół przekonuje, że współczesne angielskie tłumaczenie wiersza z kazania zawiera literówkę, która znacznie zmienia znaczenie całego tekstu.

Fragment kazania, nawiązujący do poematu dotychczas był odczytywany w następujący sposób:

Niektórzy są elfami

Inni żmijami

A jeszcze inni z wody duchami

Badacze wielokrotnie badali taką interpretacje tekstu, uznając ją za fascynujący przykład średniowiecznego folkoloru, pełnego magicznych stworzeń przywołujących na myśl literaturę J.R.R Tolkiena czy C.S. Lewisa. Tymczasem ostatnie analizy tekstu stworzyły nową propozycje, jak interpretować fragment tego średniowiecznego kazania.

Niektórzy są wilkami,

Inni żmijami

A inni morskimi wężami

Tak zapisany werset miał odnosić się do rycerzy, nie magicznych istot – wilki i żmije były popularnymi metaforami dobrych i złych wojowników – co znacznie zmienia znaczenie całego kazania. Według nowej hipotezy, ksiądz chcąc urozmaicić swoje średniowieczne kazania odniósł się do wzorów rycerskich. Być może znaczy to, że wśród zebranych na mszy ludzi byli przedstawiciele szlachty, do których skierował te „popkulturowe” nawiązanie.

Maciej Bzura