Jan Paweł II pozostaje ostatnim autorytetem Polaków [Badanie UKSW]
Pogłębione badania postrzegania św. Jana Pawła II zostały wykonane na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie w ramach projektu „Osoba i naród – perspektywa Jana Pawła II” przez zespół badawczy w składzie: Rafał Wiśniewski (kierownik), Dominika Żukowska-Gardzińska, Marcin Zarzecki.
Badania postrzegania św. Jana Pawła II
W ramach projektu „Osoba i naród – perspektywa Jana Pawła II” przeprowadzonego na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, zrealizowano kompleksowe badanie dotyczące obecności św. Jana Pawła II w dyskursie internetowym, kulturze i pamięci zbiorowej Polaków.
Cele badania:
• Analiza szeroko pojętej obecności Jana Pawła II w kulturze, popkulturze i pamięci zbiorowej
• Zbadanie sporów i podziałów społecznych wokół osoby i dziedzictwa papieża
• Identyfikacja polaryzacji w dyskursie o Janie Pawle II
• Określenie, w jaki sposób postać Jana Pawła II funkcjonuje jako symbol kulturowy
Metodologia:
• Analiza dyskursu internetowego z wykorzystaniem modeli językowych (OpenAI)
• Badania sondażowe CAWI (Computer-Assisted Web Interview)
• Sondaż CBOS na zlecenie UKSW
• Analiza treści z mediów społecznościowych (Facebook, X/Twitter, TikTok, fora dyskusyjne)
• Analiza artykułów prasowych z portali internetowych.
Badanie stanowi jedno z najpełniejszych przeglądów społecznej percepcji Jana Pawła II, obejmując imponujący zbiór danych internetowych z lat 2022–2025.
Struktura źródeł:
Kluczowe obserwacje metodologiczne:
• Centrum dyskusji o Janie Pawle II przeniosło się do mediów społecznościowych
• Zmienił się język, ton i forma komunikacji w porównaniu z okresem sprzed 2020 roku
• Dominują platformy: Facebook, X (Twitter), TikTok oraz fora dyskusyjne
Jan Paweł II jako autorytet moralny
Badanie CBOS przeprowadzone na zlecenie UKSW w październiku 2025 roku pokazuje, że Jan Paweł II pozostaje jednym z najważniejszych autorytetów moralnych dla Polaków.
Kluczowe wskaźniki:
Wnioski:
• W sytuacji, gdy Polacy generalnie nie chcą mieć autorytetów, Jan Paweł II pozostaje niekwestionowanym liderem rankingu osobistych autorytetów
• Wskaźnik 60% jest stabilny od kilku lat, co świadczy o trwałości jego pozycji
• Co piąty niewierzący pozytywnie ocenia pontyfikat, co pokazuje uniwersalny wymiar jego działalności
Co Polacy cenią w Janie Pawle II?
Badanie CBOS ujawniło hierarchię wartości i dokonań Jana Pawła II, które Polacy cenią najbardziej:
Szczegółowe dane:
Analiza:
• Najwyżej ceniona jest umiejętność dotarcia do młodych (75,8%), co paradoksalnie kontrastuje z malejącym zainteresowaniem młodego pokolenia jego nauczaniem
• Wymiar uniwersalny (pielgrzymki, dialog międzyreligijny) przeważa nad lokalnym
• Rola historyczna (obalenie komunizmu) pozostaje ważnym elementem pamięci zbiorowej
• Młodzi postrzegają Jana Pawła II przede wszystkim jako humanistę, a nie duchowego przywódcę
Analiza dyskursu internetowego
Analiza 1,2 miliona treści internetowych ujawniła złożony obraz dyskursu o Janie Pawle II, charakteryzujący się dominacją narracji afirmacyjnej, ale rosnącą polaryzacją.
Struktura dyskursu (2022–2025)
Charakterystyka narracji afirmacyjnej (56%):
• Jan Paweł II postrzegany jako axis mundi – filar i łącznik
• Element tożsamościowy dla pamięci zbiorowej Polaków
• Dominują motywy pamięci, upamiętnień rocznicowych i kultu
• Emocje: wdzięczność, szacunek, nadzieja, radość
Charakterystyka narracji krytycznej (27%):
• Krytyczne i ostre oceny pojawiają się głównie w kontekście pedofilii w Kościele
• Próby powiązania Jana Pawła II z procederem nadużyć (czynnik gniewu),
• Emocje: gniew, ironia, rozczarowanie
• U młodszego pokolenia: ironiczny ton, memy, kremówki
Sezonowość dyskursu:
• Wyraźny wzrost liczby wzmianek przy okazji rocznic:
– 16 października (wybór na papieża)
– 2 kwietnia (śmierć)
– beatyfikacja i kanonizacja
– pielgrzymki do Polski
• Przykład: w okolicach 2 kwietnia 2023 roku odnotowano wzrost liczby wzmianek o 350% względem poprzedniego miesiąca
Polaryzacja narracji (2022–2025)
Analiza dynamiki zmian w okresie badania ujawnia wyraźny trend polaryzacji dyskursu o Janie Pawle II:
Kluczowe zmiany w okresie 2022–2025:
Analiza przyczyn polaryzacji:
1. Kryzys w Kościele katolickim
Nagłośnienie spraw pedofilii w Kościele i próby powiązania Jana Pawła II z tymi problemami przyczyniły się do wzrostu narracji krytycznej i czynnika gniewu,
2. Zmiana mediów komunikacji
Przesunięcie dyskusji do mediów społecznościowych (TikTok, X/Twitter) zmieniło język i ton komunikacji – ironia stała się trwałym kodem komunikacyjnym.
3. Zmiana pokoleniowa
Dwudziestolatkowie, którzy nie mieli bezpośredniego kontaktu z Janem Pawłem II, traktują go jako postać historyczną, co sprzyja bardziej krytycznemu i ironicznemu podejściu.
4. Polaryzacja polityczna w Polsce
Postać Jana Pawła II stała się punktem odniesienia w sporach politycznych i światopoglądowych.
Badania postrzegania św. Jana Pawła II – różnice pokoleniowe
Badanie ujawniło fundamentalne różnice w postrzeganiu Jana Pawła II między pokoleniami:
Pokolenie 50+
• Dyskurs tożsamościowy i sakralny
• Docenianie dokonań: 76% osób starszych
• Bezpośrednie doświadczenie pontyfikatu
• Pamięć o czasach komunizmu i roli papieża w transformacji
Pokolenie 30–49 lat
• Dyskurs refleksyjny
• Bardziej krytyczne podejście niż u starszych
• Pamięć dzieciństwa i młodości za pontyfikatu
• Ocena dokonań w szerszym kontekście historycznym
Pokolenie 15–24 lata
• Brak bezpośredniego kontaktu z Janem Pawłem II
• Traktowanie jako postaci historycznej (podobnie do bohaterów Solidarności czy II wojny światowej)
• Docenianie dokonań: tylko ~24% młodych do 24 roku życia
• Ironiczny ton w komunikacji (memy, kremówki, pomniki)
• Ironia coraz bardziej staje się trwałym kodem komunikacyjnym;
• Najmniejsze zainteresowanie nauczaniem Jana Pawła II
Media katolickie vs. media świeckie
Dr Marcin Zarzecki wskazał na fundamentalne różnice pomiędzy treściami internetowymi w mediach katolickich i na platformach świeckich:
Media katolickie (~5% korpusu)
• Narracja określona jako stabilna;
• Dominują motywy pamięci o Janie Pawle II
• Upamiętnienia rocznic (16 października, 2 kwietnia)
• Treści o charakterze wyraźnie afirmacyjnym: 75%
• Dominujące emocje: wdzięczność, szacunek, nadzieja
Świecka przestrzeń internetowa (~95% korpusu)
• Wielka amplituda emocjonalna: od afirmacji po bardzo ostrą krytykę
• Obecność wszystkich wymiarów: upamiętnienie, kult, dziedzictwo, krytyka
• Główna oś emocjonalna: radość i nadzieja VS ironia i gniew
• Większa polaryzacja narracji
• Memy, kremówki, ironiczne przedstawienia
Emocje w dyskursie internetowym
Analiza emocjonalna dyskursu internetowego o Janie Pawle II ujawnia dwie główne osie emocjonalne:
Oś pozytywna
Dominujące emocje w narracji afirmacyjnej:
Oś negatywna/krytyczna
Dominujące emocje w narracji krytycznej:
Kluczowe obserwacje:
1. Polaryzacja emocjonalna
Brak emocji neutralnych – dyskurs charakteryzuje się silnymi emocjami po obu stronach spektrum.
2. Wzrost czynnika gniewu;
Według dr. Rafała Wiśniewskiego, wzrost gniewu jest efektem narracji części mediów usiłujących powiązać Jana Pawła II z procederem pedofilii w Kościele.
3. Ironia jako kod komunikacyjny młodych
Ironia coraz bardziej staje się trwałym kodem komunikacyjnym; – szczególnie u młodego pokolenia, które nie miało bezpośredniego kontaktu z papieżem.
Badania postrzegania św. Jana Pawła II. Wnioski i rekomendacje
Główne wnioski z badania
1.Trwała pozycja jako autorytet
Jan Paweł II pozostaje niekwestionowanym autorytetem moralnym dla 60% Polaków, co stanowi stabilny wskaźnik od kilku lat. Jest najbardziej szanowanym Polakiem za granicą.
2. Rosnąca polaryzacja dyskursu
W latach 2022–2025 narracja afirmacyjna spadła z 61% do 54%, podczas gdy narracja krytyczna wzrosła z 21% do 31%. Polaryzacja jest szczególnie widoczna w mediach społecznościowych.
3. Przepaść pokoleniowa
Dokonania Jana Pawła II docenia 76% osób starszych, ale tylko 24% młodych do 24 roku życia. Młodzi traktują go jako postać historyczną i komunikują się o nim w ironicznym tonie.
4. Zmiana mediów dyskursu
Centrum rozmowy przeniosło się z mediów tradycyjnych do mediów społecznościowych (TikTok, X, Facebook), co zmieniło język, ton i formę komunikacji.
5. Uniwersalny wymiar działalności
20% niewierzących pozytywnie ocenia pontyfikat, co pokazuje uniwersalny wymiar działalności Jana Pawła II wykraczający poza wymiar religijny.
Prezentacja wyników:
• Badania postrzegania św. Jana Pawła II
• Korpus: ok. 1,2 miliona treści internetowych (2022–2025)
• Artykuły prasowe, posty i komentarze z mediów społecznościowych
• Analiza z wykorzystaniem modeli językowych (OpenAI)
Opracowanie: Analiza statystyczna badań UKSW Grudzień 2025
AJ
