Kryminalistyka z XIV wieku, czyli Średniowieczna Mapa Morderstw
Według najnowszych danych, zebranych podczas projektu Średniowieczna Mapa Morderstw, miasta w XIV wieku miały współczynnik przestępczości dorównujący ich współczesnym odpowiednikom.
Średniowiecze, okres trwający bezmała 1000 lat, z reguły jest kojarzone z bardzo konkretnymi scenami. Zakuci w stal rycerze ścierający się na polu bitwy lub w turniejowych szrankach, bogato ubrane damy spędzające dni w zamkowych wieżach i ogrodach czy mnisi kopiujący księgi przy melodii religijnych pieśni…
Można śmiało stwierdzić, że mało która epoka obrosła taką ilością mitów i stereotypów. Spośród wielu wizji średniowiecznego życia, przestępczość – zuchwałe kradzieże, okrutne mordy i tchórzliwe napady – nie jest raczej pierwszym skojarzeniem, gdy mowa o tej właśnie epoce.
Tymczasem historycy przedstawiają znacznie inny obraz wieków średnich. Średniowieczna Mapa Morderstw, projekt brytyjskich mediewistów, obejmuje trzy miasta – Londyn, York i Oxford – spośród których najwięcej uwagi poświęcono ówczesnej metropolii i stolicy. Jak piszą twórcy: W pierwszej połowie XIV wieku Londyn był tętniącą życiem metropolią. Populacja licząca od 80 do 100 tysięcy osób mieszkała głównie w obrębie murów miejskich, z 7 głównymi bramami, 25 dzielnicami i około 110 parafiami. Wzdłuż Tamizy, na nabrzeżach i targowiskach gromadzili się kupcy z Flandrii i miast hanzeatyckich, a okolice Pultry and Bank były siedzibą bogatego sektora finansowego, z bankierami z Florencji i innych miejsc. Targowiska wokół Bishopsgate i wzdłuż Cheapside oferowały ryby, mięso, mleko, chleb i inne towary codziennego użytku, ale Londyn słynął również z dóbr luksusowych. Potężne cechy, takie jak krawcy, rybacy, piekarze i szewcy, zdominowały lokalną politykę, kontrolowały ceny i dawały młodym ludziom poczucie tożsamości jako czeladnikom.
Dzięki badaniom okazało się, że w tym szybko rozwijającym się, tętniącym życiem miejskim centrum, przestępczością była stałym elementem życia średniowiecznej metropolii. Średniowieczna Mapa Morderstw analizuje rejestry londyńskich urzędników na przestrzeni dziewięciu lat, od 1300 do 1340 roku. Zawierają one ustalenia ławy przysięgłych, wezwanych do wydania sądu po czyjeś podejrzanej i gwałtownej śmierci. Chociaż szczegóły są różne, średniowieczne zapiski prawne obejmują zazwyczaj miejsce i czas zabójstwa, osoby który brały w nim udział, przyczynę zdarzenia, użytą broń oraz rodzaj i rozmiar rany.
Na stronie projektu można więc przeczytać chociażby o tym, jak:
W okolicy Bread Street w wigilię święta świętych Szymona i Judy 28 października 1323 roku, do stróżów prawa trafiły doniesienia, że niejaki John Chartres z Montlhery leży martwy w kuchni mieszkania na tyłach parafii św. Mildredy przy Bread Street. Koroner i szeryfowie udali się pod wskazany adres, gdzie miało miejsce dochodzenia. Następnie, po zwołaniu ławy przysięgłych z Bread Street i trzech sąsiednich okręgów, kontynuowano śledztwo. Ostatecznie ustalono, że zamordowany tydzień wcześniej jadł kolację z Wilhelmem z Woodfordem i jego żoną Joanną w ich domu przy Milk Street. Następnie, krótko przed północą, cała trójka weszła do mieszkania na tyłach plebanii w celu kradzieży. Po przybyciu, złodzieje wytrychami otworzyli zamki różnych skrzyń i zabrali wiele wartościowych przedmiotów. Średniowieczni dedektywi doszli jednak do informacji, że w trakcie włamania Jan poczuł wyrzuty sumienia. Niestety dla niego, jego wspólnicy mieli to zauważyć, i gdy Jan klęczał, Wilhelm, wspomagany przez swoją partnerkę, uderzył go siekierą w tył głowy. Badania ówczesnych lekarzy wskazały, że cios zmiażdżył czaszkę w taki sposób, że złodziej zmarł na miejscu. Następnie sprawcy podpalili jego zwłoki.
Średniowieczna Mapa Morderstw w podobnych detalach opisuje 142 sprawy kryminalne. Podpalacze, złodzieje i mordercy, hazardziści ponoszący śmierć za długi czy okrutni arystokraci – Londyn w XIV wieku był pełny przestępców, zarówno zawodowych, jak i popełniających przestępstwa z pasji, oraz ofiar tych przestępstw. Zasztyletowani giermkowie, żony i kochanki zamordowane przez swoich partnerów czy piekarz, którego udział w ulicznej bójce kosztował życie – Średniowiecza Mapa Morderstw dostarcza informacji o obydwu stronach przestępczego medalu. Projekt, obejmujący jak na razie 3 miasta, w przyszłości może opisać kryminalne historie innych średniowiecznych miast.
Maciej Bzura
