Kto rządzi na Grenlandii?
Grenlandia, będąca największą wyspą świata, stanowi część Królestwa Danii. Ma ona status autonomicznego terytorium zamorskiego wchodzącego w skład tego królestwa. Chociaż Grenlandia jest zależna od Kopenhagi, to duży stopień niezależności oraz autonomiczności, jakimi cieszy się ten region powoduje, iż relacje między metropolią i tym terytorium zależnym przypominają bardziej relacje jak pomiędzy dwoma odrębnymi państwami.
Kto sprawuje władzę na Grenlandii?
Odpowiedź na pytanie dotyczące tego, kto sprawuję władzę na Grenlandii, w świetle powyższych faktów nie jest wcale łatwa. Problematyka tego zagadnienia ma związek właśnie przede wszystkim z dużego stopnia autonomią tej wielkiej, arktycznej wyspy, której początek przypadł na 1979 r., a znaczące rozszerzenie nastąpiło w 2009 r. Pomimo tego, że największa wyspa globu cieszy się dużego stopnia niezależnością i samorządnością, to ma ona jednak nadal podległy stosunek wobec Kopenhagi i stanowi część Królestwa Danii.
Głową państwa pozostaje tym samym duński monarcha, którym obecnie, od 14 stycznia 2024 r., jest król Danii Fryderyk X. Jednak analogicznie jak w najbardziej znanej monarchii współczesnego zachodniego świata, którą jest Wielka Brytania, rola monarchy tak samo i w Królestwie Danii ogranicza się w zasadzie wyłącznie do funkcji reprezentacyjnych i ceremonialnych. W realiach monarchii konstytucyjnej jaką jest Dania w kontekście sprawowania realnej władzy wykonawczej zdecydowanie bardziej liczy się premier i tak samo jest w kontekście Grenlandii. Obecnie premierem Danii jest Mette Frederiksen. Dania odpowiada za politykę zagraniczną oraz obronę wyspy.
Realna władza w większości obszarów należy jednak do premiera Grenlandii, który jest wyłaniany po wyborach przez większość parlamentarną w grenlandzkim parlamencie, który nosi nazwę Inatsisartut – liczy on 31 miejsc oraz ma jednoizbowy charakter. Premierem Grenlandii zostaje tym samym lider zwycięskiej partii w wyborach do Inatsisartutu, czyli takiego ugrupowania, które uzyska największą liczbę głosów w wyborach, lub przywódca partii, któremu uda utworzyć się koalicję rządową. Obecnie premierem Grenlandii jest Jens-Frederik Nielsen.
Przy charakteryzacji władzy wykonawczej Grenlandii nie można pominąć innego kluczowego reprezentanta egzekutywy, w postaci Wysokiego Komisarza Grenlandii, który to obecnie urząd zajmuje Julie Præst Wilche. Grenlandzki Wysoki Komisarz jest reprezentantem króla Danii i rządu Królestwa Danii na tej zamarzniętej i skutek lodem wyspie. Co ciekawe sama Julie Præst Wilche stwierdziła, iż Dania jest gotowa pogodzić się z tym, iż pewnego dnia Grenlandia uzyska niepodległość.
Najbardziej liczącą się obecnie w grenlandzkim systemie politycznym i partyjnym formacją polityczną są socjaliberalni, opowiadający się za stopniową niepodległością Demokraci, którzy dysponują w Inatsisartutcie obecnej kadencji, trwającej od 2025 r., 10 mandatami poselskimi. Na drugim miejscu znajduje się centroprawicowa i proniepodległościowa partia Naleraq, która dysponuje 8 mandatami w parlamencie Grenlandii. Następnym ugrupowaniem jest mająca 7 posłów, socjaldemokratyczna Inuit Ataqatigiit. Ostatnie dwie partie to lewicowa, proniepodległośćiowa Siumut oraz konserwatywna i opowiadająca się za utrzymaniem silnych związków z Danią partia Atassut. Obecny premier Danii wywodzi się z pierwszego ugrupowania, czyli Demokratów – w marcu 2025 r. formacja ta utworzyła czteropartyjną koalicję sprawującą władzę nad Grenlandią.
Posiadająca ogromne złoża surowców naturalnych Grenlandia, położona w kluczowym z geostrategicznego punktu widzenia regionie arktycznym, a także potencjalnie w obliczu postępujących zmian klimatu i możliwości zaistnienia Północnej Drogi Morskiej jeszcze bardziej będąca cennym terytorium Grenlandia, przykuwa uwagę Stanów Zjednoczonych, a w szczególności obecnego prezydenta USA Donalda Trumpa. Republikanin chciał przyłączenia wyspy do USA jeszcze podczas swojej pierwszej kadencji z lat 2017-2021, wówczas jednak mu się to nie udało.
Czy ostatecznie jednak Donaldowi Trumpowi uda się pozyskać Grenlandię na drodze transakcji w stylu wcześniejszych ekspansji terytorialnych Stanów Zjednoczonych, takich jak zakup Luizjany, czy Alaski w XIX wieku? Jeśli chodzi o stan sytuacji na początek stycznia 2026 r., to nie zanosi się na to. Premier Danii Mette Frederiksen wielokrotnie deklarowała, iż Grenlandia nie jest sprzedaż. Z kolei minister obrony Danii Troels Lund Poulsen oznajmił, że Donald Trump nie może domagać się Grenlandii oraz podkreślił, że nie uda mu się uzyskać tego co określa on mianem duńskiej ziemi.
Kto uzyska Grenlandię? Gra toczy się o gigantyczną wyspę, która zajmuje powierzchnię 2,6 mln km2, co dla zobrazowania skali tego lądu stanowi 1/5 powierzchni całego kontynentu europejskiego. Chociaż Grenlandia zajmuje olbrzymi obszar, to zdecydowana większość jej terytorium obecnie pokrywa lodowiec, a zdatne dla osadnictwa obszary wybrzeżne zamieszkuje zaledwie nieco ponad 50 tys. ludzi. Jak wynika z danych Banku Światowego, Grenlandia pozostaje nie tylko najsłabiej zaludnionym terytorium Królestwa Danii, ale również świata.
Marcin Jarzębski
