Louis Armstrong. Warto posłuchać tego, który zmienił brzmienie XX wieku
4 sierpnia 1901 roku w Nowym Orleanie, w dzielnicy zwanej „Back o’ Town”, przyszedł na świat człowiek, który zrewolucjonizował muzykę XX wieku. Louis Armstrong, znany także jako „Satchmo” lub „Pops”, był nie tylko wybitnym trębaczem i wokalistą jazzowym, ale też symboliczną postacią amerykańskiej kultury popularnej. Jego wpływ wykraczał daleko poza scenę muzyczną, zmienił sposób gry na trąbce, sposób śpiewania i sposób myślenia o muzyce improwizowanej.
Louis Armstrong dorastał w skrajnej biedzie. Wychowywała go babka, potem matka, jego ojciec opuścił rodzinę niedługo po jego narodzinach. W młodości imał się różnych zajęć, sprzedawał gazety, zbierał złom, śpiewał na ulicach. Przełom przyszedł w 1913 roku, gdy trafił do tzw. Colored Waif’s Home for Boys zakładu poprawczego, do którego został skierowany po incydencie z nielegalnie posiadaną bronią. Tam nauczył się grać na kornetcie. Szybko został liderem zakładowej orkiestry. Muzyka stała się jego przepustką do innego świata.
Po opuszczeniu zakładu Armstrong zaczął grać w lokalnych zespołach nowoorleańskich. Przełomem było zaproszenie do zespołu Joe „King” Olivera, uznanego trębacza i jednego z pionierów jazzu. W 1922 Armstrong dołączył do jego Creole Jazz Band w Chicago. Miasto to wówczas było centrum migracji czarnoskórych artystów z południa USA i miejscem, gdzie rodziła się nowa fala jazzu.
Współpraca z Oliverem dała Armstrongowi pierwszy kontakt z profesjonalnym środowiskiem muzycznym. Ale to dopiero początek.
W latach 1925–1928 Armstrong nagrał serię utworów z zespołami Hot Five i Hot Seven, które uważane są dziś za fundament klasycznego jazzu. Należą do nich takie nagrania jak „West End Blues”, „Heebie Jeebies” czy „Potato Head Blues”. W tych nagraniach Armstrong wysuwa się na pierwszy plan, nie tylko jako trębacz, ale też jako lider. Wprowadza do jazzu nowy idiom: solisty. To on pokazuje, że jazz nie musi być zespołowym dialogiem, lecz może być też ekspresją jednostki.
To właśnie w tych nagraniach Armstrong rozpowszechnił technikę wokalną znaną jako „scat singing” – improwizowany śpiew bez słów, z użyciem sylab. Chociaż sam Armstrong twierdził, że „Heebie Jeebies” zaśpiewał tak, bo upuścił kartkę z tekstem, to jego nonszalancki styl otworzył nowy rozdział w muzyce wokalnej.
W latach 30. i 40. Armstrong stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych artystów w Ameryce. Koncertował z wielkimi orkiestrami swingowymi, występował w filmach, nagrywał przeboje. Jednym z najważniejszych momentów była jego interpretacja „(What Did I Do to Be So) Black and Blue” utworu, który nabrał głęboko rasowego, refleksyjnego wymiaru.
Armstrong był czarnoskórym artystą, który osiągnął gigantyczny sukces w kraju zmagającym się z segregacją rasową. Choć unikał otwartej działalności politycznej, jego istnienie na scenie głównego nurtu kultury amerykańskiej miało charakter przełomowy. Był jednym z pierwszych Afroamerykanów, którzy zdobyli szerokie uznanie wśród białej publiczności, co nie obyło się bez kontrowersji i krytyki ze strony części środowiska afroamerykańskiego. Niektórzy zarzucali mu koncyliacyjność. Sam Armstrong bronił swojej postawy, a w 1957 roku publicznie potępił prezydenta Eisenhowera za jego bezczynność w sprawie kryzysu integracyjnego w Little Rock.
W 1964 roku, mając 63 lata, Armstrong niespodziewanie zdobył pierwsze miejsce na amerykańskiej liście przebojów Billboardu z utworem „Hello, Dolly!”. Wyprzedził wówczas… The Beatles. To wydarzenie symbolizowało siłę jego charyzmy i muzycznego uniwersalizmu. Jego późniejsze nagrania, jak „What a Wonderful World” (1967) – choć przez wielu uważane za sentymentalne, miały głęboki rezonans kulturowy.
W latach 60. i 70. Armstrong mimo pogarszającego się stanu zdrowia nadal koncertował. Zmarł 6 lipca 1971 roku w Nowym Jorku. Miał 69 lat.
Louis Armstrong pozostaje jednym z najbardziej wpływowych muzyków XX wieku. Wpłynął na takich artystów jak Ella Fitzgerald, Billie Holiday, Miles Davis czy Dizzy Gillespie. Jego spuścizna to nie tylko nagrania i styl gry, ale także filozofia: jazz jako język osobistej ekspresji, nie jako forma zamknięta w regułach.
Był pierwszym globalnym ambasadorem jazzu. Występował na całym świecie, również w krajach bloku wschodniego, jako reprezentant amerykańskiej kultury. Dla jednych był „wielkim uśmiechem Ameryki”, dla innych artystą, który za pomocą muzyki pokonywał granice klasowe i rasowe.
Louis Armstrong nie wynalazł jazzu, ale to on nadał mu twarz. I głos. Ten chropawy, szorstki, niepodrabialny głos, który brzmi do dziś.
Oprac. LW
