Mendik Tepe z Turcji. Stanowisko, które będzie źródłem najważniejszych odkryć archeologicznych w XXI wieku

Na ziemiach stanowiących część dawnego Żyznego Półksiężyca, gdzie narodziła się pierwsza ludzka cywilizacja, zostały dokonane kolejne sensacyjne odkrycia archeologiczne, które całkowicie zmieniają nasze rozumienie rewolucji neolitycznej. To właśnie za sprawą tego wydarzenia ludzie z łowców zbieraczy zaczęli stawać się rolnikami. Na terenie wczesnoneolitycznej osady Mendik Tepe odkryto liczne budowle i struktury, które mogą być starsze niż słynne miejsce kultu Göbekli Tepe.

Odkrycie, które zmieni nasze rozumienie rewolucji neolitycznej

Naukowcy prowadzący badania archeologiczne na terenie prehistorycznego kopca Mendik Tepe, który znajduje się w południowo-wschodniej Turcji, odkryli liczne dowody wskazujące, że to stanowisko jest dużo starsze niż cieszące się światową sławą Göbekli Tepe. Z powodu tego, że to drugie stanowisko pochodzące sprzed około 11-12 tys. lat jest najstarszym znanym sanktuarium i miejscem kultu w historii człowieka, to bywa ono określane jako „punkt zero w ludzkiej historii”.

Najnowsze wykopaliska w Mendik Tepe mogą zredefiniować nasze rozumienie historii ludzkości oraz rewolucji neolitycznej, która sprawiła, że ludzie po odkryciu rolnictwa zaczęli przechodzić z etapu łowców zbieraczy na prowadzących osiadły tryb życia rolników. Kopiec Mendik Tepe jest położony niedaleko miejscowości Payamlı w dystrykcie Eyyübiye w prowincji Şanlıurfa w samym sercu Żyznego Półksiężyca.

Stanowisko Mendik Tepe zostało po raz pierwszy zidentyfikowane przez archeolog Fatmę Şahin. Na czele zespołu archeologów, którzy obecnie prowadzą wykopaliska w tym miejscu stoi obecnie brytyjski archeolog prof. Douglas Baird z Uniwersytetu w Liverpoolu. W obecne badania na obszarze Mendik Tepe jest zaangażowane również Muzeum Archeologiczne w Şanlıurfze oraz Brytyjski Instytut Archeologii.

Czy Mendik Tepe jest starsze niż Göbekli Tepe?

W rozmowie z mediami prof. Douglas Baird podkreślił duże znaczenie ostatnich znalezisk archeologicznych z Mendik Tepe. Niedawno zidentyfikowane w tym miejscu obiekty wskazuje, że stanowisko Mendik Tepe w przypadku osi czasu należy zaklasyfikować do najwcześniejszych początków neolitu. Chociaż ten prehistoryczny kopiec niewątpliwie jest blisko związany z neolitycznym miejscem kultu Göbekli Tepe oraz siostrzanego dla niego Karahan Tepe, to struktury zidentyfikowane na terenie tego wzgórza mają unikalne formy i mogą być od nich nawet starsze. Tym co odróżnia Mendik Tepe od Göbekli Tepe, które było dużym i ważnym miejscem kultu, jest to, że to pierwsze miejsce było osadą, gdzie praktyki rytualne mieszały się ze zwykłym życiem codziennym.

Jak przekonują eksperci, fakt, że wzgórze Mendik Tepe jest tak prastarym stanowiskiem oraz że pochodzi ono z samego wczesnego neolitu, czyli z około 9 tysiąclecia sprzed naszej ery,  które na dodatek być może jest starsze niż samo Göbekli Tepe, sprawia, że miejsce to może zupełnie odmienić dotychczasowe nasze rozumienie tego w jaki sposób doszło do rewolucji neolitycznej oraz w jaki sposób zaczęła ona rozprzestrzeniać się po regionie Taş Tepeler (czyli dosłownie po regionie kamiennych kopców), który pokrywa się z obszarem Górnej Mezopotamii oraz z obszarem współczesnej tureckiej prowincji Şanlıurfa.

Taş Tepeler – region narodzin pierwszej ludzkiej cywilizacji

To właśnie na tych ziemiach narodziła się pierwsza cywilizacja. Na terenach Taş Tepeler znajdują się takie wczesnoneolityczne osady i osiedla ludzkie jak Göbekli Tepe, Kurt Tepesi, Mendik Tepe, Harbertsuvan, Nevali Çori, Biris Mezarlığı, Söğüt Tarlası, Ayanlar, Yoğunburç, Sayburç, Çakmaktepe, Şanlıurfa, Yeni Mahalle, Gürcütepe, Hamzantepe, Taşlıtepe, Sefertepe. Neolityczne budowle z Taş Tepeler powstały 6 tysięcy lat przed piramidami egipskimi i 5 tysięcy nim rozkwitła cywilizacja sumeryjska. To na tych ziemiach pierwsze ludzkie społeczności przeszły z etapu nomadycznego trybu życia łowców zbieraczy na osiadły rolniczy tryb życia. Pierwsi rolnicy w historii świata zamieszkiwali Taş Tepeler.

Najnowsze badania archeologiczne prowadzone na terenie Çakmak Tepe, będącego jednym ze stanowisk objętych projektem badawczym Taş Tepeler, pokazują, że miejsce to ma bardzo podobny wiek, co Göbekli Tepe. Jeśli wynik tych badań zostaną pełnoprawnie potwierdzone, to może to przesunąć w czasie same początki monumentalnej architektury w historii ludzkości.

Te powiązane ze sobą stanowiska archeologiczne dostarczają nam cennych informacji dotyczących tego, w jaki sposób wczesne społeczności rolnicze rozwijały swoją architekturę, rytuały i organizację społeczną. Stanowiska takie jak charakteryzujące się płaskorzeźbami Sayburç oraz mające liczne filary w kształcie liter innych niż „T” Çayönü Tepesi wykazują podobieństwa do Mendik Tepe, co potwierdza istnienie 11- lat temu zróżnicowanej, ale powiązanej ze sobą kultury neolitycznej.

Najnowsze odkrycia z Mendik Tepe

Najnowszy sezon wykopalisk na wzgórzu Mendik Tepe doprowadził do ujawnienia licznych oraz różnorodnych struktur, zarazem jeśli chodzi o ich funkcję, jak i rozmiary. Badacze odsłonili zarazem małe konstrukcje, które najpewniej przechowywania lub przygotowywania posiłków, jak i średniej wielkości budynki (mające szerokość około 4-5 metrów), które najprawdopodobniej pełniły funkcję domów lub wspólnych mieszkań.

Archeolodzy odkryli również zbudowane z precyzyjnie obrobionego kamienia duże budowle, które  miały zastosowanie rytualne lub ceremonialne. To zróżnicowanie architektoniczne dawnego Mendik Tepe wskazuje, że miejsce to było najpewniej nie tylko centrum rytualnym, ale również wielofunkcyjną osadą, w której współistniało życie codzienne i praktyki o charakterze duchowym.

Jedno z najważniejszych odkryć archeologicznych w XXI wieku

W przeciwieństwie do Göbekli Tepe i Karahantepe, znanych z charakterystycznych filarów w kształcie litery T, Mendik Tepe charakteryzuje się pionowymi kamieniami o różnych kształtach, co nadaje mu wyjątkowy charakter architektoniczny. Różnica ta może wskazywać na fazę przejściową we wczesnych metodach budowlanych stosowanych przez ludzi.

Archeolodzy są przekonani, że najnowsze odkrycia dokonane w Mendik Tepe mogą zmienić nasze rozumienie tak przełomowego wydarzenia w historii ludzkości jak rewolucja neolityczna. Ta kluczowa transformacja sprzed 11 tys. lat, która rozpoczęła się na ziemiach Żyznego Półksiężyca, odpowiadających w znacznej mierze dzisiejszej południowo-wschodniej Turcji, zapoczątkowała trajektorię historyczną, jaka finalnie doprowadziła do narodzin współczesnych cywilizacji.

Wraz z rozwojem badań naukowcy na obszarze Mendik Tepe naukowcy oczekują, iż uda im się odpowiedzieć na następujące pytania: w jaki sposób wczesnoneolityczni ludzie organizowali przestrzenie wspólnotowe i rytualne; jaka była rola przechowywania żywności i jej produkcji w rozwoju stałych osad; w jaki sposób rozprzestrzeniały się tradycje architektoniczne na obszarze całego Żyznego Półksiężyca?

Wykopaliska archeologiczne prowadzone na terenie stanowiska Mendik Tepe znajdują się wciąż w początkowej fazie, ale dotychczasowe odkrycia sugerują, że miejsce to może stać się źródłem jednych z najważniejszych odkryć archeologicznych bieżącego XXI stulecia. Jak zauważa prof. Douglas Baird z trwające badania wykażą, czy ten mało znany kopiec rzeczywiście jest starszy od Göbekli Tepe i zmieni historię neolitu. Na razie jedno jest pewne: Mendik Tepe to nie tylko kolejne stanowisko archeologiczne, ale klucz do zrozumienia pierwszych kroków ludzkości w kierunku cywilizacji.

Marcin Jarzębski