Na Archipelagu Cíes odkryto wielki dom z epoki żelaza
W trakcie wykopalisk prowadzonych na terenie starożytnej ufortyfikowanej osady Castro de Hortas przez archeologów został odkryty wielki dom z epoki żelaza pochodzący z czasów kultury Castro. Odkrycie to jest jednym z najbardziej znaczących dowodów potwierdzających, że Wyspy Cies były zamieszkiwane przez ludzi na długo przed rzymskim podbojem Iberii.
Karaiby Europy zamieszkiwane od epoki żelaza
Wyspy Cies są znane ze swoich rajskich białych plaż i okalającej je krystalicznie czystej, turkusowej wody. Z uwagi na tropikalne i malownicze krajobrazy Archipelag Cíes (gal. Illas Cíes) z północno-zachodniego wybrzeża Hiszpanii jest przyrównywany do wysp karaibskich.
Obejmujący trzy wyspy archipelag z prowincji Pontevedra jest jedną z tych przyrodniczych atrakcji regionu Galicji, która cieszy się największym zainteresowaniem pośród turystów. Całkowita powierzchnia archipelagu wynosi 4,463 km2. W jego skład wchodzą trzy wyspy: Monteagudo (pow. 1,795 km²), Monte Faro (pow. 1,066 km²) oraz San Martiño (pow. 1,455 km²). Z uwagi na to, iż Wyspy Cies stanowią obszar chronionego parku przyrodniczego to ruch turystyczny na nie jest kontrolowany i odbywa się tylko w konkretnych okresach każdego roku.
Nic dziwnego, że piękne rajskie widoki na tych wyspach z północno-zachodniej części Półwyspu Pirenejskiego przyciągnęły uwagę ludzi już we wczesnej starożytności. Rzymianie archipelag ten określali mianem „wysp bogów”. Jednak niedawne badania archeologiczne prowadzone na Monte Faro (wyspa ta znana jest również jako Illa do Medio) doprowadziły do odsłonięcia mocnych dowodów na to, że Wyspy Cies były zamieszkiwane na długo nim północno-zachodnia część Półwyspu Iberyjskiego została podbita przez Rzym. Dowodem tym jest ujawniony przez archeologów wiosną 2026 r. wielki dom z epoki żelaza.
Wielki dom z epoki żelaza
Niezwykłe znalezisko dokonane przez archeologów z Uniwersytetu w Vigo we współpracy z pracownikami Parku Narodowego Atlantyckich Wysp Galicji stanowi najbardziej znaczący dowód archeologiczny na to, iż Archipelag Cies był zamieszkiwany przez ludzi na wiele wieków przed tym nim panowanie nad tym terenami objęło Imperium Rzymskie.
Najnowsze wykopaliska, prowadzone pomiędzy końcem kwietnia a początkiem maja 2026 roku, na terenie tego stanowiska archeologicznego położonego na południowym krańcu wyspy Monte Faro okazały się tym samym wyjątkowo owocne. Była to druga kampania archeologiczna prowadzona na terenie pochodzącego z epoki żelaza grodziska Castro de Hortas.
Wielkie domostwo, jak też sama ufortyfikowana osada, znajdowała się w jednej z najbardziej niedostępnych części wyspy Monte Faro, gdzie pełno jest klifów, sama placówka była osłonięta morską atlantycką wodą i prowadził do niej szlak morski. Było to zarazem miejsce bardzo trudno dostępne, niełatwe w zdobyciu, jak i strategicznie ważne w przypadku kontroli nad Wyspami Cies.
W świetle najnowszych ustaleń archeologicznych osada Castro de Hortas, a zatem także ogólnie Wyspy Cies, były zamieszkiwane przez ludzi stale w okresie od epoki żelaza, kiedy archipelag ten był zamieszkiwany przez przedstawicieli kultury castro, aż po średniowiecze.
Według archeologów zabytek z Castro de Hortas jest pierwszym takim domem odkrytym do tej pory na wyspach Cíes. Wielkie domostwo z epoki żelaza stanowi znaczący dowód na to, że na Wyspach Cies istniała spora osada ludzka na długo przed przybyciem Rzymian.
Castro de Hortas jest jednym z najbardziej niezwykłych stanowisk z epoki żelaza w Galicji, a to z powodu jego wyspiarskiego położenia oraz pięknych okoliczności przyrodniczych. Ten gród z wyspy Faro dawał szeroką kontrolę nad szlakami morskimi prowadzącymi do i z estuarium, czyli ujścia lejkowatego, miasta Vigo.
Czym była kultura Castro?
Kultura castro rozwijała się na obszarze całej północno-zachodniej części Iberii. Historycy i archeolodzy wiążą tę kulturę z celtyckoiberyjskimi ludami Galleków i Asturów. Te celtyckie plemiona żyły na obszarze północno-zachodniej Portugalii pomiędzy rzekami Minho i Douro oraz obszar Galicji, Asturias i zachodnią część León w Hiszpanii.
Północno-zachodnia część Półwyspu Iberyjskiego najdłużej opierała się Rzymianom. Podbój tych ziem nastąpił dopiero za sprawą wojen kantabryjskich. Po podboju tego regionu przez Rzym nastąpiła jego romanizacja. Nazwa tej kultury pochodzi od słowa castro — ufortyfikowanej osady budowanej zwykle na wzgórzach. Takie osiedla miały kamienne mury obronne i charakterystyczne okrągłe lub owalne domy z kamienia.
Wykopaliska na terenie Castro de Hortas
Najnowsza kampania wykopaliskowa w Castro de Hortas stanowiła kontynuację wcześniejszych wykopalisk z 2025 roku, podczas których to na terenie tej osady obronnej przez archeologów zostały odkryte fragmenty murów oraz powierzchnia podłogi. Pod koniec kwietnia 2026 r. w ramach nowych prac archeologicznych zespół otworzył dwa wykopy na wschodnim zboczu Castro de Hortas.
Badania archeologiczne w Castro de Hortas z 2026 r. rozszerzyły liczbę i zakres dowodów, że miejsce to było osadą z epoki żelaza. Archeolodzy zidentyfikowali więcej obiektów i zabytków pochodzących z okresu kultury castro, późnej starożytności oraz wczesnego średniowiecza. Jedna z warstw archeologicznych tego stanowiska jest datowana na V–VI wiek n.e., a kolejna na IX–X wiek n.e.
Znaleziska te są istotne również pod tym kątem, że pokazują one, iż Castro de Hortas nie było krótkotrwale zamieszkiwaną, czy odizolowaną osadą, ale tętniącym życiem miejscem zamieszkiwanym przez dobre ponad tysiąclecie.
Najważniejsze nowo odkryte zabytki pochodziły z terenu drugiego wykopu. Archeolodzy od początku przeczuwali, że mogą tam kryć się cenne konstrukcje, ponieważ ukształtowanie terenu w przypadku tego miejsca wskazywało na obecność muru obronnego. Zamiast jednak muru archeolodzy natrafili na rozległe miejsce składowania odpadów związane z codziennym życiem mieszkańców osady. To wysypisko śmieci znajdowało się tuż obok wielkiego domostwa pochodzącego z czasów epoki żelaza, którego twórcami byli przedstawiciele kultury castro.
Duży dom z okresu kultury castro rozwiał wszelkie wątpliwości co do Castro de Hortas, zgodnie z którymi odkryte do tej pory obiekty i przedmioty miałyby być przykładami tylko tymczasowych, sezonowych wizyt lub krótkotrwałej stałej obecności. Duży dom z epoki żelaza jest jednak dowodem, że tak nie było.
Miejsce budowy domu nie było przypadkowe. Ze strategicznie usytuowanego Castro de Hortas, mieszkańcy tej osady, mogli obserwować ruch morskich statków w estuarium Vigo, będącym jednym z najważniejszych korytarzy i dróg morskich północno-zachodniej Iberii. Stanowisko było zwrócone ku morzu, ale nie było odcięte od świata. Leżało bezpośrednio przy szlakach łączących ludzi, towary i idee wzdłuż atlantyckiego wybrzeża.
Starożytne wysypisko śmieci pełne muszli
Wspomniane odkryte w pobliżu domu wysypisko miało głębokość sięgającą do niemal trzech metrów. Miejsce to stało się dla archeologów jednym z najcenniejszych źródeł wiedzy na temat tego jak wyglądało życie codzienne w tej osadzie – potwierdzają one długotrwałe osadnictwo na tych wyspach.
W wysypisku tym nagromadziły się muszle, ślady pożywienia, odpadów, rybołówstwa, zbieractwa i codziennego życia mieszkańców tych wysp. Przykładowo badania archeologiczne i te związane generalnie z dziedzictwem kulturowo-historycznym realizowane na stanowisku As Hortas wykazały, że mieszkańcy tego obszaru mieli dietę silnie opartą na rybach i owocach morza.
Nadmorski park przyrodniczy
Obecnie Archipelag Cies jest nadmorskim parkiem przyrodniczym, który pozostaje niezamieszkały, nie licząc 3 pracowników istniejącego w tym miejscu Parku Narodowego Atlantyckich Wysp Galicji.
W okresie turystycznym ludzi nie brak jednak na tych wyspach. Promy na Cíes kursują już od maja, jednak początkowo wyłącznie w weekendy (oprócz tego dodatkowo również w okresie Świąt Wielkanocnych). W okresie od czerwca do września promy pływają regularnie i dostępne są codziennie.
Na wyspach tych można przenocować, ale jedynie pod namiotem na otwartym polu namiotowym w wyznaczonych specjalnie miejscach – trzeba jednak w tym celu dokonać rezerwacji.
Marcin Jarzębski
