Nacjonalizm obywatelski wzmocni brytyjskie zdolności obronne?
Brytyjski Królewski Instytut Połączonych Sił Zbrojnych (RUSI) zaapelował w sierpniu 2026 r. by władze Wielkiej Brytanii świadomie posługiwały się narzędziem nacjonalizmu obywatelskiego, aby wzmocnić u brytyjskich obywateli skłonność do obrony państwa w przypadku zagrożenia.
RUSI apeluje do brytyjskiego rządu o popularyzację nacjonalizmu obywatelskiego
Komentatorzy zauważają, że najnowsze dążenia RUSI do popularyzacji idei nacjonalizmu obywatelskiego pośród mieszkańców Wielkiej Brytanii wpisuje się w nurt działań, których celem jest odgórne sterowania postawami społecznymi obywateli. Taką opinię wyraził na portalu „X” dr Łukasz Olejnik, będący niezależnym badaczem cyberbezpieczeństwa i prywatności.
Postulat większej popularyzacji i wzmocnienia nacjonalizmu obywatelskiego pośród mieszkańców Zjednoczonego Królestwa pojawił się w opublikowanym 5 sierpnia tekście „Połączenie nacjonalizmu i percepcji zagrożenia dla całkowitej obrony”, którego autorkami są Sophie Boulter i Margaret Ryan. Nie bez przyczyny jednak Brytyjski Królewski Instytut Połączonych Sił Zbrojnych chce propagować akurat nacjonalizm obywatelski, a nie tradycyjny nacjonalizm – niewątpliwie ma to związek z multikulturalnym charakterem współczesnego brytyjskiego społeczeństwa.
Punktem wyjścia dla tej propozycji RUSI jest diagnoza, że Wielka Brytania mierzy się dziś nie tylko z klasycznymi zagrożeniami wojskowymi, lecz także z atakami wymierzonymi w całe społeczeństwo. Autorzy analizy wskazują m.in. na rosyjskie jednostki pojawiające się w brytyjskich wodach i zagrożenie dla podmorskich rurociągów, irańskie operacje na terytorium Wielkiej Brytanii oraz cyberatak na system rejestracji wyborców Electoral Commission, za który „z dużym prawdopodobieństwem” odpowiadała chińska grupa APT31. W ocenie RUSI są to zagrożenia, z którymi sama armia nie jest w stanie sobie poradzić.
Konieczność obrony totalnej
Dlatego think tank wskazuje na potrzebę obrony totalnej, rozumianej jako połączenie klasycznej obrony wojskowej z odpornością cywilną. Chodzi o model, w którym obywatele nie są wyłącznie biernymi odbiorcami działań państwa, lecz uczestnikami systemu bezpieczeństwa: zdolnymi do reagowania w kryzysie, utrzymywania ciągłości życia społecznego i wzmacniania odporności instytucji. Z badań Public First z marca 2026 r. wynika, że 57 proc. Brytyjczyków zgadza się ze stwierdzeniem, iż bezpieczeństwo Zjednoczonego Królestwa zależy w takim samym stopniu od obywateli, jak od sił zbrojnych.
Problem polega jednak na tym, że poparcie dla samej idei obrony totalnej nie przekłada się automatycznie na gotowość do działania. Według tych samych badań tylko 42 proc. respondentów czuje osobistą odpowiedzialność za pomoc w przypadku zagrożenia, a zaledwie 24 proc. uważa, że ich indywidualne działania mogłyby mieć duże znaczenie podczas kryzysu narodowego. RUSI wskazuje więc na lukę między świadomością zagrożeń a poczuciem obowiązku wobec państwa i wspólnoty.
W tym kontekście nacjonalizm obywatelski ma być nie ideologią wykluczenia, lecz narzędziem budowania wspólnej odpowiedzialności. RUSI odróżnia go od nacjonalizmu etnicznego oraz bezkrytycznego przywiązania do państwa. Chodzi o model oparty na obywatelstwie, wspólnych instytucjach, wartościach i przekonaniu, że odporność państwa zależy również od działań zwykłych obywateli. Według autorów analizy sama percepcja zagrożenia nie wystarczy; dopiero połączenie świadomości ryzyka z poczuciem przynależności może przełożyć się na gotowość społeczeństwa do udziału w obronie totalnej.
Czym jest RUSI?
Brytyjski Królewski Instytut Połączonych Sił Zbrojnych (RUSI – Royal United Services Institute) to brytyjski niezależny think tank zajmujący się obronnością, bezpieczeństwem i polityką zagraniczną. Jego historia sięga 1831 r., kiedy to też został on założony z inicjatywy Arthura Wellesleya, 1. księcia Wellington. Jest to najstarszy tego typu instytut analityczny na świecie. RUSI zajmuje się tematyką bezpieczeństwa, obronności, zagrożeń militarnych i konfliktów zbrojnych itp.
Marcin Jarzębski
