Najnowsza wystawa w Zachęcie „Ja dla siebie nie istnieje”
Wystawa „Ja dla siebie nie istnieje” w Zachęcie prezentuje przekrojowy wybór prac Krystyny Wojtyny-Drouet, jednej z kluczowych postaci polskiej szkoły tkaniny, ukazując ponad siedem dekad jej twórczości opartej na procesie, materiale i rzemiośle traktowanym jako forma doświadczania świata.
Krystyna Wojtyna-Drouet urodzona w 1926 roku należy do pierwszego pokolenia polskiej szkoły tkaniny. Brała udział w najważniejszych międzynarodowych wydarzeniach poświęconych tej dziedzinie, w tym w Biennale Tkaniny w Lozannie oraz Triennale w Łodzi. Stworzyła ponad 350 prac, które znajdują się w kolekcjach muzeów w Polsce i za granicą. W 2023 roku otrzymała złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, a w 2025 roku wyróżnienie honorowe Nagrody im. prof. Stanisława Trzeszczkowskiego.
W Zachęcie pokazano wystawę poświęconą Krystynie Wojtynie-Drouet, artystce, która w styczniu 2026 roku obchodziła setne urodziny. Ekspozycja prezentuje dorobek powstający od początku lat 50., sytuując jej twórczość w kontekście polskiej szkoły tkaniny. Zjawiska, które po II wojnie światowej redefiniowało myślenie o medium tekstylnym. Prace artystki, podobnie jak realizacje innych twórców związanych z tym środowiskiem, charakteryzuje eksperymentalne podejście do formy i materiału oraz skupienie na plastyce i fakturze splotu.
Krystyna Wojtyna-Drouet, absolwentka pracowni Eleonory Plutyńskiej w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, od ukończenia studiów w 1953 roku traktowała warsztat tkacki jako podstawowe narzędzie pracy. Jej gobeliny i kilimy powstają bez technicznych projektów, intuicyjnie, w bezpośrednim dialogu z materiałem. Artystka pracuje z naturalną, częściowo nieodtłuszczoną wełną górskich owiec, barwioną według tradycyjnych receptur przekazanych przez Wandę Szczepanowską. Sam proces tkania ma dla niej charakter powtarzalnego rytuału, porównywanego do medytacji.
Koncepcja wystawy odwołuje się do procesualnego ujęcia rzemiosła zaproponowanego przez Tima Ingolda, zakładającego, że forma dzieła wyłania się z właściwości materiału, a nie z narzuconego z góry planu. Tak rozumiane rzemiosło staje się sposobem „zamieszkiwania świata”, poprzez codzienne czynności: przygotowanie osnowy, barwienie włókien czy tkanie.
Na ekspozycji znalazło się 20 prac z lat 1953-2018, pochodzących ze zbiorów muzealnych oraz prywatnej kolekcji artystki. Wśród nich są wielkoformatowe realizacje, takie jak Uliczka (1962), przygotowana na Biennale Tkaniny w Lozannie, oraz Kwitnące wzgórza (1978). Zestawienie prac pozwala prześledzić ewolucję stylu, od figuracji przez abstrakcję po bardziej liryczne kompozycje. Wystawę uzupełniają materiały dokumentujące warsztat: receptury barwierskie, przykłady technik tkackich oraz autorska odzież z samodziału. Dialog z jej twórczością podejmują także współczesne artystki i artyści: Agnieszka Grodzińska, Maria Oblicka i Alexander Cabeza-Trigg.
Ekspozycji towarzyszy publikacja przygotowana na podstawie projektu archiwalnego zespołu Zachęty z 2025 roku. Książka nie jest monografią, lecz zbiorem analiz dotyczących m.in. statusu tkaniny artystycznej, roli koloru w projektowaniu oraz historii wystaw tekstyliów w Zachęcie. Zawiera również materiały archiwalne, w tym receptury barwierskie i dokumentację podróży artystki.
Wystawa wpisuje się w wieloletnią historię prezentowania tkaniny artystycznej w Zachęcie, od jej powojennej funkcji użytkowej, przez okres emancypacji medium i międzynarodowych sukcesów, aż po współczesne odrodzenie zainteresowania technikami tkackimi. Ostatnim szerokim pokazem poświęconym temu medium była wystawa Splendor tkaniny z 2013 roku.
Laura WIECZOREK
