Nie rozliczenia, lecz zdrowie i bezpieczeństwo są najważniejsze dla Polaków [CBOS]

Polacy chcą, aby rząd Donalda Tuska skoncentrował się na dostępie do leczenia, obronności, cenach oraz kondycji finansów publicznych. Rozrachunek z okresem rządów Prawa i Sprawiedliwości otrzymał najwyższą ocenę zaledwie od 23 proc. uczestników sondażu CBOS. Wyniki wskazują, że agenda polityczna żyjąca dawnymi sporami rozmija się z katalogiem najpilniejszych oczekiwań społecznych.

Politycy koalicji rządzącej często mówią o odpowiedzialności poprzedników, działalności komisji śledczych i konieczności wyjaśnienia decyzji podejmowanych w latach 2015–2023. Z perspektywy obywateli ciężar najważniejszych zadań państwa leży jednak gdzie indziej, co pokazuje opublikowany 23 września 2026 r. raport Centrum Badania Opinii Społecznej. Na pierwszych miejscach znalazły się sprawy dotyczące leczenia i bezpieczeństwa, podczas gdy rozrachunek z władzą PiS trafił do grupy zagadnień ocenianych najniżej.

Uczestnikom badania przedstawiono kilkanaście możliwych celów działania Rady Ministrów, a następnie poproszono o nadanie każdemu z nich oceny od 1 do 7. Dolny kraniec skali oznaczał całkowity brak znaczenia, górny zaś status bezwzględnego priorytetu. Taki sposób zadania pytania pozwala sprawdzić nie tylko, czy określony postulat znajduje zwolenników, ale także jak wypada na tle innych obowiązków państwa.

Leczenie i obronność tworzą wspólny mianownik

Najszersze poparcie uzyskało skrócenie drogi pacjentów do świadczeń medycznych, za którym jako ważnym zadaniem opowiedziało się 92 proc. ankietowanych. Najwyższą możliwą notę przyznało temu celowi 64 proc. pytanych, a jego przeciętna ocena osiągnęła 6,28 punktu. Drugą pozycję zajęło wzmacnianie bezpieczeństwa kraju i zdolności obronnych, wskazane jako sprawa istotna przez 89 proc. respondentów, w tym przez 61 proc. jako zadanie najwyższej rangi.

Te dwa obszary nie tylko wyprzedzają pozostałe propozycje, lecz także wywołują najmniejsze różnice opinii. Potrzebę poprawy funkcjonowania ochrony zdrowia podzielają zwolennicy niemal wszystkich ugrupowań, podobnie szeroko postrzegana jest odpowiedzialność władz za bezpieczeństwo. W społecznej ocenie właśnie tutaj ujawnia się podstawowy zakres obowiązków rządu, którego nie sposób zastąpić komunikacją dotyczącą partyjnej rywalizacji.

Wysokie miejsca zajmują ponadto ceny, pozycja Polski poza granicami oraz stan kasy państwa. Powstrzymywanie inflacji uzyskało 83 proc. ocen wskazujących na duże znaczenie, wzmocnienie roli kraju w Europie i na świecie – 84 proc., natomiast zmniejszanie deficytu i naprawa finansów publicznych – 82 proc. W każdej z tych dziedzin odsetek przyznających ocenę 7 oscyluje wokół połowy próby, wynosząc odpowiednio 49, 48 oraz 47 proc.

Za jedno z pilniejszych zadań 51 proc. uczestników uważa również przeciwdziałanie nielegalnej migracji. Mimo silniejszych sporów między elektoratami zagadnienie to znacznie wyprzedza rozliczenia poprzedniej ekipy. Podobny dystans dzieli je od poprawy pracy prokuratury i sądów, ponieważ sprawniejsze działanie tych instytucji za ważne uznało 79 proc. ankietowanych, a najwyższy stopień na skali wybrało 42 proc.

Tylko niespełna jedna czwarta nadaje rozliczeniom najwyższą rangę

Rozrachunek z okresem sprawowania władzy przez PiS jest istotny dla 48 proc. pytanych, lecz kategoria ta obejmuje zarówno oceny 5 i 6, jak i najwyższą notę. Samą siódemkę zaznaczyło 23 proc. respondentów, co oznacza, że mniej niż co czwarty uczestnik sondażu chce widzieć w rozliczeniach naczelne zadanie gabinetu. Przeciwne stanowisko, obejmujące oceny od 1 do 3, deklaruje 40 proc. próby, a dla 22 proc. temat pozostaje całkowicie nieważny.

Przeciętna nota rozliczeń wyniosła 4,25 punktu, sytuując je na przedostatnim miejscu pod względem średniej. Niższy rezultat otrzymało tylko przeciwdziałanie zmianom klimatu połączone z odchodzeniem energetyki od węgla, ocenione na 3,90. Wyżej znalazły się między innymi mieszkania, pomoc dla przedsiębiorców, interesy rolników, sprawność wymiaru sprawiedliwości, finanse publiczne oraz działania przeciwko wzrostowi cen.

Zestawienie nie daje podstaw do wniosku, że Polacy sprzeciwiają się ściganiu przestępstw albo wyjaśnianiu nadużyć władzy. Ankieterzy pytali o miejsce rozliczeń w programie całego gabinetu, nie zaś o prawidłowość konkretnych postępowań karnych lub kontroli prowadzonych przez państwowe organy. Sednem wyniku jest zatem skala ważności: społeczeństwo nie przyznaje politycznemu rozrachunkowi pozycji porównywalnej ze zdrowiem, obronnością czy kosztami życia.

Nie można również mówić o rosnącej presji społecznej w tym obszarze. Łączny udział osób dostrzegających wagę rozliczeń utrzymuje się od jesieni 2025 r. na poziomie 48 proc. Kolejne zapowiedzi, konferencje oraz parlamentarne konflikty nie zwiększyły więc grupy obywateli oczekujących, że właśnie wokół tego zagadnienia zostanie zorganizowana praca rządu.

Temat ważny dla zaplecza Koalicji Obywatelskiej

Najsilniejsze oczekiwanie rozliczenia poprzedników występuje wśród wyborców Koalicji Obywatelskiej, a tylko nieco mniejszą rangę nadają mu sympatycy Nowej Lewicy. Zwolennicy ugrupowań prawicowych znajdują się po drugiej stronie sporu i przeważnie odmawiają temu postulatowi większego znaczenia. Interesujący wyjątek stanowi elektorat Razem, którego stanowisko w tej konkretnej sprawie jest bliższe wyborcom prawicy niż opiniom dominującym w KO.

Rozliczenia mogą zatem pełnić funkcję mobilizującą dla części obozu władzy, ale nie są tematem pozwalającym poszerzyć jego społeczne zaplecze. Zupełnie inaczej działa postulat polepszenia dostępu do leczenia, wysoko oceniany niezależnie od deklarowanych sympatii partyjnych. Mniejsze podziały występują także przy pytaniach o ceny, miejsce Polski w świecie oraz skuteczność sądów i prokuratury.

Wynik może mieć znaczenie dla strategii rządu przed następną kampanią parlamentarną. Wyborca niezdecydowany lub rozczarowany nie musi kwestionować potrzeby prawnego osądzenia konkretnych działań poprzedników, aby zarazem uznawać kolejki do specjalistów, obronę kraju albo domowy budżet za znacznie pilniejsze. Koncentracja przekazu na przeszłości może więc utrwalać poparcie najwierniejszej części elektoratu, ale nie odpowiada na kwestie, które łączą zdecydowaną większość społeczeństwa.

Ocenę rządu rozstrzygną rezultaty

Z odpowiedzi zebranych przez CBOS wyłania się oczekiwanie administracji zdolnej rozwiązywać konkretne problemy, a nie jedynie trafnie opisywać winy poprzedników. Pacjenci będą oceniać czas oczekiwania na wizytę, konsumenci poziom cen, przedsiębiorcy warunki prowadzenia działalności, a wszyscy obywatele odporność kraju na zagrożenia. Właśnie w tych obszarach rząd może zdobywać lub tracić zaufanie poza gronem własnych zwolenników.

Badanie nie odbiera rozliczeniom legitymacji, lecz pokazuje właściwą miarę ich społecznego znaczenia. Dla 23 proc. ankietowanych są one zadaniem pierwszoplanowym, ale znacznie większe grupy wskazują ochronę zdrowia, bezpieczeństwo, politykę cenową i stabilność budżetu. Jeżeli gabinet Donalda Tuska chce odpowiadać na preferencje większości, powinien zachować proporcje między wyjaśnianiem przeszłości a poprawą jakości działania państwa dzisiaj.

Badanie „Aktualności” zrealizowano od 7 do 9 września 2026 r. wśród 1000 pełnoletnich mieszkańców Polski. Osiemdziesiąt procent wywiadów przeprowadzono telefonicznie, a pozostałe 20 proc. przez internet. Dane opublikowano w opracowanym przez Zuzannę Czarnecką raporcie CBOS Flash nr 34/2026 poświęconym postulowanym zadaniom gabinetu Donalda Tuska.

Sebastian Nizio