NIEOBECNI. Znani Polacy, którzy odeszli w lipcu 2025 r.
NIEOBECNI to lista osób, które zmarły w ostatnim czasie, przygotowywana od 2016 r. przez siostry bliźniaczki Małgorzatę WANKE-JAKUBOWSKĄ i Marię WANKE-JERIE. Zmarli w lipcu 2025 r.
Coroczne podsumowanie – najpełniejsze tego rodzaju zestawienie w Polsce – publikowane jest na TwitterTwins.pl z okazji Zaduszek. Jest to subiektywny wybór Autorek, który zawiera każdego roku kilkaset nazwisk osób znanych z działalności publicznej w wymiarze ogólnopolskim wraz z krótkimi notkami biograficznymi i zdjęciami portretowymi. Dla „Gazety na Niedzielę” Autorki udostępniają informacje o tych, którzy odeszli w ostatnim miesiącu.
Każde odejście zawsze jest przedwczesne, zwłaszcza gdy śmierć przychodzi znienacka i zabiera osobę młodą, aktywną, w sile wieku.
Spieszmy się kochać ludzi, tak szybko odchodzą…
Pamiętajmy o nieobecnych, bo póki trwa pamięć, oni są wśród nas.
Ofiarujmy też za nich modlitwę: Wieczne odpoczywanie racz im dać Panie!
Zmarli w lipcu 2025 r.
Alicja Lis (1947–2025) – polityk, nauczycielka, przedsiębiorca, poseł na Sejm IV kadencji. Absolwentka Pomaturalnego Studium Nauczycielskiego w Rzeszowie. Studiowała w Wyższej Szkole Gospodarczej w Przemyślu i na Uniwersytecie Rzeszowskim. W latach 1967–1969 pracowała jako laborantka w Państwowych Zakładach Mięsnych w Jarosławiu, a od 1969 do 1974 roku była nauczycielką w Technikum Przemysłu Spożywczego w tym mieście. Potem kierowała gastronomią w przedsiębiorstwie usługowym, prowadziła hodowlę drobiu i była współwłaścicielką prywatnej firmy. Od 1969 do 1981 roku należała do PZPR, a w 1992 roku współtworzyła struktury Samoobrony RP. W wyborach w 2001 roku uzyskała mandat poselski, startując z list tej partii. Od 2005 do 2007 roku była asystentką społeczną posła Janusza Maksymiuka. W 2007 roku została zatrudniona jako starszy inspektor w KRUS w Przeworsku. W 2010 roku wystąpiła z Samoobrony RP i przeszła do Partii Regionów. Zmarła 28 VI 2025.
Ryszard Wyżga (1946–2025) – działacz opozycji antykomunistycznej i podziemnej „Solidarności”. Działalność rozpoczął podczas strajków 1970 roku w Stoczni Szczecińskiej. Od 1976 roku współpracował z Komitetem Obrony Robotników, a od 1988 roku z Wolnymi Związkami Zawodowymi. W 1980 roku organizator strajku w Kombinacie Budownictwa Ogólnego, wchodził też w skład MKS Stoczni. Reprezentował Kombinat na I Walnym Zjeździe Delegatów Pomorza Zachodniego. Po wprowadzeniu stanu wojennego organizował struktury podziemnie w Szczecinie, drukował, spotykał się z kurierami z innych miast, wyjeżdżał do Warszawy na spotkania z przedstawicielami tajnych struktur Komisji Krajowej, nawiązywał kontakty informacyjne, kolportażowe, drukarskie i dziennikarskie. Był m.in. współorganizatorem, redaktorem i drukarzem „Feniksa” – Międzyzakładowego Komitetu Koordynacyjnego Regionu Pomorza Zachodniego. Współorganizował w Szczecinie druk dwóch największych pism podziemia: „Tygodnika Mazowsze” i „Tygodnika Wojennego”, którego szczecińską filię założył już w 1982 roku na krótko zostając jej szefem. Internowany, potem aresztowany i prześladowany przez SB. W 1983 roku wyemigrował z żoną i synami do Niemiec. Od 1984 roku działał w Arbeittsgruppe „Solidarność” Eschweiler – Aachen E.V. Grupie Roboczej „Solidarności” w Akwizgranie (w strukturach Conference of Solidarity Support Organizations). Był organizatorem zbiórek pieniędzy, zakupu i przerzutu do Polski maszyn drukarskich i materiałów poligraficznych, a także sprzętu rehabilitacyjnego dla chorych, pomocy dla Śląska i Krakowa. Drukarz ulotek „Solidarności” w języku niemieckim, organizator punktu kolportażowego w centrum Szczecina. Po 1988 roku współorganizator pomocy dla domów dziecka na Pomorzu Zachodnim i w Lublinie. Od 2004 roku na emeryturze. Odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyżem Wolności i Solidarności. Zmarł 2 VII 2025.
Joanna Jarzębska (1937–2025) – aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna. Absolwentka Wydziału Estradowego warszawskiej PWST. Zaraz po uzyskaniu dyplomu zadebiutowała na scenie teatralnej. Przez wiele lat współpracowała z teatrami w całej Polsce, m.in. z Teatrem im. Fredry w Gnieźnie, Teatrem im. Węgierki w Białymstoku i Teatrem Dolnośląskim w Jeleniej Górze. Można było ją również zobaczyć na deskach Teatru Dramatycznego w Warszawie. Na ekranie debiutowała w serialu Odejścia, powroty. Potem występowała w takich produkcjach jak: Noce i dnie, W labiryncie czy Panna z mokrą głową. Najbardziej znana była z popularnych seriali: Klan, M jak miłość, Samo życie czy Na Wspólnej. Ostatni raz pojawiła się na ekranie w 2009 roku, grając w serialu Przeznaczenie. Po tym występie wycofała się z życia publicznego. Zmarła 2 VII 2025.
Prof. Jan Górecki (1934–2025) – ekonomista, profesor zwyczajny, rektor SGGW, dyplomata. Absolwent Wydziału Ekonomiczno-Rolniczego SGGW. W 1963 roku doktoryzował się, w 1969 habilitował, w 1983 uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1990 profesora zwyczajnego. W latach 1961–1963 odbywał staże naukowe w Szwecji, RFN, Czechosłowacji i Holandii. W kadencji 1983–1987 był prorektorem, a od 1990 do 1996 roku rektorem SGGW. Jako rektor doprowadził m.in. do uregulowania stanu własności nieruchomości uczelni. Pełnił także funkcje wicedyrektora instytutu (1970–1973) i kierownika Katedry Rolnictwa Światowego (1980–1990). W latach 1970–1990 był członkiem Komitetu Ekonomiki Rolnictwa PAN. Jego dorobek obejmuje ponad 200 prac, w tym kilka książek i skryptów. Wypromował siedmioro doktorów. W 1988 roku został wybrany członkiem zagranicznym Królewskiej Szwedzkiej Akademii Rolnictwa i Leśnictwa. W latach 1974–1979 pracował w charakterze eksperta w Sekretariacie ONZ ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) w Rzymie. W 1982 roku powołany przez Prymasa Polski w skład Komitetu Organizacyjnego i Zespołu Negocjacyjnego Kościelnej Fundacji Rolniczej. W latach 1991–1995 był przewodniczącym Rady ds. Wsi i Rolnictwa przy Kancelarii Prezydenta Lecha Wałęsy, a następnie członkiem rady przy Kancelarii Prezydenta Lecha Kaczyńskiego. W latach 1997–2001 był ambasadorem Polski w Kopenhadze. Odznaczony Krzyżem Komandorskim I Klasy Odznaki Honorowej za Zasługi dla Republiki Austrii, Krzyżem Oficerskim i Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Prymasowskim Złotym Medalem Zasłużonemu w Posłudze dla Kościoła i Narodu, Medalem Michała Oczapowskiego i wielokrotnie medalami regionalnymi, resortowymi i uczelnianymi. Zmarł 6 VII 2025.
Mjr Maksymilian Kowalewski (1924–2025) – żołnierz Narodowych Sił Zbrojnych i Armii Krajowej. W czasie drugiej wojny światowej walczył w oddziałach partyzanckich w szeregach NSZ od 1942 do 1944 roku oraz w Armii Krajowej od 1944 do 1945 roku. Ukończył Szkołę Podchorążych NSZ i dostał przydział do Kompanii Specjalnej – gdzie pełnił funkcję dowódcy drużyny, a następnie zastępcy dowódcy kompanii. Brał udział w licznych akcjach bojowych i sabotażowych. Podczas jednej z nich został raniony przez gestapo. Po zakończeniu wojny, w grudniu 1945 roku aresztowany przez UB w Ciechanowie. Z więzienia zbiegł dzięki pomocy kolegów z partyzantki, po czym wyjechał do Wrocławia. Nigdy nie został złapany przez UB. gdyż zaginęły jego papiery i został uznany za zmarłego. We Wrocławiu ukończył studia ekonomiczne, pracował zawodowo w górnictwie i pomagał swoim kolegom z partyzantki w uzyskaniu dla nich pracy. Dopiero w 1990 roku uzyskał najwyższy stopień „Generalnego Dyrektora Górniczego III st., mimo olbrzymich zawodowych osiągnięć. Od roku 1989 roku włączył się aktywnie do pracy społecznej w formacjach solidarnościowych i kombatanckich. Był współorganizatorem Stowarzyszenia Polskich Kombatantów we Wrocławiu i kierował ta organizacją przez wiele lat. Odznaczony Krzyżem Narodowym Czynu Zbrojnego, Krzyżem Partyzanckim, Krzyżem Armii Krajowej, Krzyżem Kombatanckim i Medalem Pro Memoria. Zmarł 7 VII 2025.
Bp Władysław Bobowski (1932–2025) – duchowny, biskup senior diecezji tarnowskiej, doktor nauk teologicznych. Absolwent Studium Humanistycznego przy Instytucie Teologicznym w Tarnowie oraz Niższego i Wyższego Seminarium Duchownego w Tarnowie. Po święceniach kapłańskich studiował teologię dogmatyczną na Wydziale Teologicznym Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, gdzie uzyskał licencjat i rozpoczął kurs doktorski. W latach 1963–1968 studiował w Instytucie Teologii Dogmatycznej Papieskiego Uniwersytetu Gregoriańskiego w Rzymie, które ukończył doktoratem z nauk teologicznych w zakresie teologii życia duchowego. W latach 1962–1963 pełnił funkcję sekretarza osobistego i kapelana bp. Jerzego Ablewicza, jednocześnie wykonując zadania notariusza kurialnego. W kurii zajmował również stanowisko cenzora ksiąg religijnych. Był też prefektem, a następnie ojcem duchownym w Wyższym Seminarium Duchownym w Tarnowie. W 1974 roku został biskupem pomocniczym diecezji tarnowskiej. W zakresie jego obowiązków znalazły się formacja intelektualna i ascetyczna kapłanów, formacja duchowa osób konsekrowanych, koordynowanie prac duszpasterstwa rodzin, a także nadzór nad sanktuariami w Bochni, Zawadzie i Lipinkach. W diecezji zainicjował organizowanie letniego wypoczynku dla dzieci i młodzieży pod nazwą „Wakacje z Bogiem”, jak również założył formację Dziewczęcej Służby Maryjnej. Był przewodniczącym „Caritas Sacerdotalis” i członkiem zarządu Fundacji „Securitas”. W 2009 papież Benedykt XVI przyjął jego rezygnację z obowiązków biskupa pomocniczego diecezji tarnowskiej. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, odznaką honorową „Zasłużony dla Ziemi Sądeckiej” i Złotą Odznaką Honorową Województwa Małopolskiego – Krzyż Małopolski, wyróżniony tytułem honorowego obywatela Tarnowa, gminy Ryglice i gminy Gródek nad Dunajcem. Zmarł 8 VII 2025.
Jolanta Darczewska (1950–2025) – politolog, tłumaczka, specjalistka w zakresie problematyki bezpieczeństwa obszaru posowieckiego, od 1992 roku związana z Ośrodkiem Studiów Wschodnich w Warszawie, a w latach 2007–2011 jego dyrektor. Absolwentka filologii rosyjskiej na Akademii Pedagogicznej w Krakowie oraz filologii słowiańskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim i Uniwersytecie Łomonosowa, doktor nauk humanistycznych. W latach 1973–1982 pracowała jako asystentka na Akademii Pedagogicznej. Od 1982 do 1992 roku redaktorka w wydawnictwie Książka i Wiedza. Od 1992 roku pracowała w Ośrodku Studiów Wschodnich, pełniąc funkcje kierownicze: szefowej zespołu prasowego (1993–1998), zespołu bezpieczeństwa i obronności (1998–2004), wicedyrektora (2004–2007 i po 2011), dyrektora (2007–2011). Następnie kierowała zespołem ds. bezpieczeństwa wewnętrznego w Europie Wschodniej. Pozostawała we współpracy z OSW także po przejściu na emeryturę. Specjalizowała się w tematyce rosyjskich służb specjalnych. Należała do Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich. Od 2009 do 2016 roku zasiadała w Radzie Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie, także jako jej wiceprzewodnicząca. Członek rady redakcyjnej „Nowej Europy Wschodniej” (2008–2013), w latach 2012–2013 przewodnicząca jury konkursu „Ambasador Nowej Europy”. Zmarła 11 VII 2025.
Janusz Wiśniewski (1949–2025) – reżyser, ostatnio związany m.in. z Teatrem Polskim w Warszawie. Absolwent Wydziału Reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie i polonistyki na Uniwersytecie Warszawskim. Podczas studiów zadebiutował reżyserią sztuki Dom Bernardy Alba Federica Garcii Lorki w warszawskim Teatrze Powszechnym. Od 1987 roku reżyserował spektakle w Teatrze Nowym w Poznaniu. W latach osiemdziesiątych zrealizował tam m.in niekonwencjonalną Balladynę według Juliusza Słowackiego. Sukcesem okazał się Panopticum a la Madame Tussaud, wystawiony w 1982 roku, a także Koniec Europy (1983), łączący w sobie elementy „czarnej” farsy, groteski i apokaliptycznej wizji. Na scenie poznańskiego teatru zrealizował także Modlitwę chorego przed nocą (1987), na którą złożyły się cytaty m.in. z Biblii, Shakespeare’a, z Brunona Schulza i Bolesława Leśmiana. W latach 2003–2011 pełnił funkcję dyrektora poznańskiego teatru. W 1988 roku założył własną grupę – Zespół Teatralny Janusza Wiśniewskiego – z którą przygotował dwa spektakle w Centrum Sztuki Studio w Warszawie: Olśnienie, inspirowane opowiadaniem Wiatronogi Lwa Tołstoja (1989) i Życie jest cudem, osnute na prozie Brunona Schulza (1992). Reżyserował także w Niemczech i na polskich scenach operowych. Kiedy był dyrektorem Teatru Nowego w Poznaniu, zrealizował m.in. Wesele Stanisława Wyspiańskiego (2001), Operę kozła na motywach powieści Horace’a McCoya Czyż nie dobija się koni? (2004) oraz dramaty Williama Shakespeare’a: Króla Ryszarda III (2003), Romea i Julię (2005) i Burzę (2008). Do najważniejszych spektakli tego okresu zalicza się także Fausta Goethego (2005). Odznaczony Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Zmarł 12 VII 2025.
Alicja Gortat (1950–2025) – siatkarka, dwukrotna mistrzyni kraju w barwach Startu Łódź, reprezentantka Polski. Prywatnie matka koszykarza Marcina Gortata. Zmarła 13 VII 2025.
Tadeusz Rolke ps. „Wilk” (1929–2025) – artysta fotografik, prekursor polskiej fotografii reportażowej, w czasie II wojny światowej harcerz Szarych Szeregów, powstaniec warszawski, zesłany na roboty przymusowe do Niemiec, więzień stalinowski. Po wybuchu II wojny światowej kontynuował naukę w ramach tajnego nauczania. Uczestnik Powstania Warszawskiego na Mokotowie Dolnym. We wrześniu 1944 roku trafił do obozu przejściowego w Pruszkowie, wywieziony na roboty przymusowe w głąb Niemiec trafił do pracy we wsi w Brandenburgii. Ewakuowany przez Pruszcz Gdański doczekał wkroczenia Armii Czerwonej w Nowym Porcie w Gdańsku, skąd powrócił w 1845 roku do Warszawy. Po maturze ni został przyjęty na Uniwersytet Warszawski z powodu niewłaściwego pochodzenia. Studiował filozofię, a potem historię sztuki na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, wreszcie przyjęty został na historię sztuki na Uniwersytecie Warszawskim. W 1952 roku aresztowany na podstawie sfabrykowanego przez UB oskarżenia, skazany na siedem lat więzienia. We wrześniu 1954 roku zwolniony na mocy amnestii. Jako osoba uznana za wroga państwa ludowego nie otrzymał zgody na kontynuowanie studiów. W poszukiwaniu zatrudnienia podjął pracę w Polskich Zakładach Optycznych w Warszawie, gdzie przez kilka miesięcy pracował jako robotnik w laboratorium fototechnicznym. W fotografii reportażowej starał się oddawać polską rzeczywistość, tworzyć interwencyjną fotografię reportażową. Zajmował się m.in. warunkami życia Cyganów w podwarszawskich miejscowościach. Rejestrował też życie artystyczne stolicy. Publikował w tygodnikach „Stolica”, „Świat” oraz w miesięcznikach „Polska” i „Ty i Ja”. Fotografował modę dla „Przekroju”. Od 1970 roku przebywał na emigracji w Niemczech. Jego prace ukazywały się na łamach „Sterna”, „Die Zeit”, „Der Spiegel” i „Art.”. Powrócił do Polski w latach osiemdziesiątych. Autor wystaw fotograficznych, m.in.: „Świat to teatr”, „Przemoc, seks, nostalgia” i in. Przewodniczył jury Konkursu Polska Fotografia Prasowa ’99. Współpracował z „Magazynem Gazety Wyborczej” i wykładał na Wydziale Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego oraz Warszawskiej Szkoły Fotografii Mariana Schmidta. Współzałożyciel wydawnictwa „edition.fotoTAPETA”, mającego siedzibę w Warszawie i Berlinie. Jego wystawy fotografii odbyły się m.in. w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie (1997, 2009), Fundacji Galerii Foksal w Warszawie (2003), MOCAK Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie (2013), Centralnej Akademii Dramatycznej w Pekinie (2015), Centrum Historii Miejskiej we Lwowie (2016), Sesc Consolaçao w Sao Paulo (2015), Chińskim Narodowym Muzeum Sztuki w Pekinie (2015), Domu Spotkań z Historią w Warszawie (2019), Centrum Spotkania Kultur w Lublinie (2023), Galerii Le Guern w Warszawie (2025). Należał do Związku Polskich Artystów Fotografików. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, laureat nagrody 100-lecia ZAiKS-u oraz Złotego artKciuka przyznawanego na interdyscyplinarnym Festiwalu Sztuk Miasto Gwiazd. Zmarł 14 VII 2025.
Prof. Grzegorz Marszałek (1946–2025) – artysta plastyk, ilustrator i plakacista. Absolwent Wydziału Malarstwa, Grafiki i Rzeźby Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Poznaniu, dyplom z wyróżnieniem uzyskał w pracowni Lucjana Mianowskiego i Waldemara Świerzego. Od 1971 roku wykładał w Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu. W 1994 roku otrzymał tytuł profesora sztuk plastycznych, a rok później kierownictwo Pracowni Plakatu i Ilustracji w Wyższej Szkole Sztuki Użytkowej w Szczecinie. Od 1998 roku był kierownikiem Pracowni Plakatu, a potem Katedry Komunikacji Wizualnej ASP w Poznaniu. Projektował plakaty, okładki książek, katalogi, szaty graficzne gazet i periodyków Prezentował swoje prace na 18 wystawach indywidualnych i 85 zbiorowych, zarówno w kraju, jak i za granicą; wielokrotnie był nagradzany za swoje prace. Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” i Złotym Medalem na 24. Biennale Plakatu Polskiego w Katowicach. Zmarł 15 VII 2025.
Prof. Wojciech Kurpik (1931–2025) – konserwator dzieł sztuki, profesor i były rektor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, wieloletni konserwator Obrazu Matki Bożej Częstochowskiej. Absolwent warszawskiej ASP, gdzie pod kierunkiem Bohdana Marconiego studiował konserwację malarstwa i rzeźby polichromowanej, teorię sztuki u Ksawerego Piwockiego, a rysunek i malarstwo u Michała Borucińskiego. Po studiach pracował w Pracowni Konserwacji Zabytków w Warszawie, a w 1960 roku przeniesiony został na stanowisko kierownika pracowni do Zakładu PKZ w Toruniu. W 1962 roku uzyskał stopień magistra na Wydziale Sztuk Pięknych UMK. W Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku zorganizował pracownię konserwatorską, która wspomaga muzea południowo-wschodniej Polski. i przyjmuje rolę ośrodka ratującego ikony w opuszczonych cerkwiach Bieszczadów. Ikony stały się głównym wątkiem jego konserwatorskich zainteresowań. Pracował nad nimi w zbiorach Sanoka, Przemyśla i powołanej do życia 1960 roku Wojewódzkiej Składnicy Zabytków Ruchomych w Łańcucie. Był projektantem Pomnika Żołnierzy Września w Bykowcach oraz obelisku ku czci Polaków-ofiar okupanta niemieckiego z lat 1942–1945 w Sanoku. Na SGGW w Warszawie obronił doktorat na temat ochrony drewna. W końcu lat siedemdziesiątych został konserwatorem Ikony Matki Bożej Częstochowskiej i tę funkcję pełnił przez ponad trzydzieści lat. Podjął też pracę naukowo-dydaktyczną na ASP w Warszawie. W 1990 roku otrzymał tytuł profesora. W ASP pełnił funkcję dziekana Wydziału Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki oraz rektora uczelni w latach 1996–1999. W 2001 odszedł na emeryturę, inicjując przed tym utworzenie na SGGW specjalności konserwacja drewna zabytkowego. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, kawaler Zakonu Rycerskiego Grobu Bożego w Jerozolimie, jeden z pierwszych laureatów Nagrody „Conservator Ecclesiae” im. ks. Janusza Stanisława Pasierba. Zmarł 15 VII 2025.
Prof. Krzysztof Zdzitowiecki (1939–2025) – taternik, alpinista i himalaista, biolog, profesor nauk biologicznych, kierownik Zakładu Biologii, Systematyki i Zoogeografii Helmitów w Instytucie Parazytologii PAN. Zaczął się wspinać w Tatrach w 1958 roku. Początkowo zajmował się speleologią, w 1961 roku dotarł do „starego dna” Jaskini Śnieżnej, potem wspinał się już w skałach i szybko został jednym z czołowych taterników kraju. W 1962 roku dokonał pierwszego przejścia Filara Kazalnicy Mięguszowickiej, a także jako pierwsi z Andrzejem Mrozem przeszli Galerię Gankową drogą Studnički. Przeszedł też samotnie grań wokół Morskiego Oka oraz w zimie drogę Długosza na Kazalnicy. Jako jedyny człowiek przeszedł w polskich Tatrach Wysokich wszystkie drogi opisane w przewodnikach Witolda Paryskiego. W Alpach przeszedł m.in. drogę Dulfera na Fleischbank w masywie Wilder Kaiser (1964, pierwsze polskie przejście), północno-wschodnią ścianę Finsteraarhornu (z Kazimierzem Głazkiem, drogą Hasslera z nowym wariantem), północny filar Pointe Young na Grandes Jorasses (1968, z Andrzejem Heinrichem i Henrykiem Furmanikiem) i północną ścianę Matterhornu (1971, z Andrzejem Wiluszem i Zygmuntem Kieńciem, drogą Bonattiego). W Kaukazie wszedł w 1978 na Uszbe Filarem Schmaderera. W góry wysokie jeździł w latach siedemdziesiątych. Współprowadził nową drogę południowo-zachodnią ścianą na Noszak w Hindukuszu, drogą Borodkina zdobył Szczyt Komunizmu w Pamirze. Jest zdobywcą dziewiczych szczytów na Alasce i w Kanadzie, a także na Antarktydzie, w pobliżu polskiej stacji na Wyspie Króla Jerzego. Brał udział w wyprawie na Gaszerbrumy , kierowanej przez Wandę Rutkiewicz. Razem z Januszem Onyszkiewiczem i Leszkiem Cichym dokonał trzeciego wejścia na Gaszerbrum II (8034 m).W latach 1977–1979 brał udział w sześciu wyprawach na Antarktydę, a w 1977 roku w założeniu Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego. Należał do Klubu Wysokogórskiego i do Polskiego Związku Alpinizmu. W latach 1970–1972 był prezesem Koła Warszawskiego Klubu Wysokogórskiego. Przez 30 lat był instruktorem taternictwa. Autore licznych publikacji, m.in. artykułów w „Taterniku” oraz współautor podręcznika Alpinizm. Odznaczony Brązowym i Złotym Krzyżem Zasługi, a także brązowym i złotym Medalem „Za Wybitne Osiągnięcia Sportowe”. Zmarł 15 VII 2025.
Marta Bratkowska (1967–2025) – dziennikarka, reporterka, redaktorka związana z „Gazetą Wyborczą” z przerwami przez 20 lat oraz dwumiesięcznikiem „Książki. Magazyn do czytania”, gdzie redagowała „Ciemne Strony”, dział poświęcony kryminałom . Pracowała też w tygodnikach „Newsweek” i „Wprost”, a także w RMF FM i w „Dzienniku”. Znana była z dobrych wywiadów i pasji do czytania, czytała nawet kilkadziesiąt książek miesięcznie, głównie kryminały, które recenzowała. Zmarła 16 VII 2025.
Leon Kłonica (1929–2025) – inżynier rolnictwa i polityk, minister rolnictwa w latach 1977–1981, poseł na Sejm PRL VII kadencji. Absolwent studiów inżynierskich na kierunku rolnictwo na Wyższej Szkole Rolniczej w Olsztynie. Należał do Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici”, rok później wstąpił do Związku Młodzieży Polskiej. W czasie studiów należał do ZSL, ale od 1955 roku należał do PZPR. Pracował jako agronom, potem w administracji terenowej w prezydiach rad narodowych. Od 1960 roku związany z aparatem partyjnym PZPR, początkowo jako członek, a od 1962 roku sekretarz Komitetu Powiatowego. W latach 1971–1975 był sekretarzem rolnym Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Olsztynie, od lutego do maja 1975 roku II sekretarzem KW PZPR, a w latach 1975–1977 I sekretarzem KW PZPR. Od czerwca 1975 do stycznia 1978 roku pełnił funkcję przewodniczącego Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie. W latach 1975–1981 był członkiem KC PZPR, a w kadencji 1976–1980 posłem na Sejm PRL. W latach 1977–1980 był przewodniczącym Rady Głównej Centralnego Związku Kółek Rolniczych. Od grudnia 1976 do lutego 1981 roku był ministrem rolnictwa w rządach Piotra Jaroszewicza, Edwarda Babiucha, Józefa Pińkowskiego i Wojciecha Jaruzelskiego. Odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Zmarł 16 VII 2025.
Joanna Kołaczkowska (1966–2025) – aktorka kabaretowa i teatralna, autorka tekstów, prezenterka radiowa. Absolwentka pedagogiki kulturalno-oświatowej w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Zielonej Górze. W latach 1987–1989 występowała w kabarecie Drugi Garnitur, następnie była aktorką kabaretu Potem i autorką tekstów do niektórych skeczów formacji. W latach 1991–1993 występowała z Potemami jako suport przed spektaklami Stanisława Tyma w Teatrze Rampa. Od 1993 występowała w roli Dorin Owens w improwizowanym programie Spadkobiercy. W 1994 roku z członkami kabaretu Potem założyła niezależną wytwórnię filmową A’Yoy, la której wyreżyserowała kilkanaście krótkich form filmowych i pełnometrażowy film pt. Nakręceni (2002), w którym odegrała rolę Eli. Zagrała także w innych filmach (w sumie w dziesięciu), nagrywała skecze radiowe pod szyldem Wytwórni Dźwięków Trrrt. Od 2002 była aktorką kabaretu Hrabi. Współtworzyła programy prezentowane przez formację i napisała wiele piosenek kabaretowych. W latach 2009–2010 występowała na scenie Teatru Polonia w Warszawie w sztukach teatralnych reżyserowanych przez Stanisława Tyma. W 2017 roku znalazła się w obsadzie sztuki Dzień świra Marcina Kołaczkowskiego, wystawianej w Teatrze Kamienica w Warszawie. W 2013 roku użyczyła głosu do nagrania audiobooka książki Barbary Stenki Masło przygodowe. W 2016 roku zaśpiewała utwór Cebula Celestyna umieszczony na albumie dla dzieci Jarzynki i przyjaciele. W 2010 została felietonistką bloga „Blog Partyzancki”, a dwa lata później zaczęła nagrywać dla radiowej Trójki cykl audycji Myślę, więc uważam, że, będący dźwiękową wersją napisanych przez nią felietonów. Od 2020 roku prowadziła audycję Koncert życzeń na antenie Radia Nowy Świat. Była jedną z aktorek czytających jej autorski serial kryminalny Porucznik Jagoda Hyc. W latach 2021–2025 z Szymonem Majewskim współtworzyła podcast Mówi się. Zmarła 17 VII 2025.
Prof. Rafał Zapała (1975–2025) – artysta dźwięku, kompozytor, improwizator, pianista, perkusista, profesor sztuk muzycznych. Absolwent Akademii Muzycznej w Poznaniu, gdzie uzyskał dwa dyplomy: z dyrygentury chóralnej i z kompozycji. Doktoryzował się z zakresu sztuk muzycznych (kompozycja) na Akademii Muzycznej w Krakowie. W 2023 roku uzyskał tytuł naukowy profesora. Brał udział w licznych kursach mistrzowskich, był uczestnikiem rezydencji artystycznych, m.in. na Uniwersytecie Stanforda. Jego muzyka była prezentowana na festiwalach muzyki współczesnej, w jazzowych klubach, scenach muzyki eksperymentalnej oraz w otwartych przestrzeniach miejskich (m.in Winter Concert CCRMA Stanford; „Warszawska Jesień”, KODY, „Poznańska Wiosna Muzyczna”, Festiwal Teatralny Malta, Musicacoustica w Pekinie, EMU Fest w Rzymie, Estonian Music Days, Prague Quadrennial of Performance Design and Space, Audio Art; Festival fur Aktuelle Musik Berlin; TEDx Marszałkowska, Musica Polonica Nova, KLANG – Copenhagen Avantgarde Music Festival; Sokołowsko Sanatorium Dźwięku, Wrocław Stolicą Kultury; Festiwal ZKP „7 Nurtów”, CTM Berlin, Transmediale Berlin; Neoarte Syntezator Sztuki, Sonus ex Machina, International Symposium on Electronic Art (ISEA). Był uczestnikiem staży naukowych, prowadził badania i rezydencje artystyczne na uczelniach i w instytucjach naukowych. Realizował w zespołach badawczych projekty finansowane w drodze konkursów zagranicznych, krajowych i samorządowych. Założycielem Kołorkingu Muzycznego, fundacji an_ARCHE NewMusicFoundation oraz wielu zespołów i projektów muzycznych. Był stypendystą Fulbright Senior Award, a w 2022 roku otrzymał Nagrodę Artystyczną Miasta Poznania. Zmarł 18 VII 2025.
Edward Kupczyński (1929–2025) – żużlowiec, występujący również na lodzie, trener sportu żużlowego, wielokrotny medalista Polski, reprezentant kraju. W latach 1950–1966 startował w rozgrywkach o Drużynowe Mistrzostwo Polski, był czterokrotnie srebrnym oraz pięciokrotnie brązowym medalistą Drużynowych Mistrzostw Polski. Dziewięciokrotnie uczestniczył w finałach indywidualnych Mistrzostw Polski, zdobywając pięć medali, w tym jeden złoty we Wrocławiu w 1952 roku, dwa srebrne w Rybniku w 1956 i 1958 roku oraz dwa brązowe w Rybniku w 1954 i 1957 roku. Inne indywidualne sukcesy, czyli miejsca na podium, odniósł m.in. w Criterium Asów w Bydgoszczy w 1953 i 1954 roku, Memoriałach Alfreda Smoczyka w Lesznie w 1955, 1956 i 1958 roku oraz w Memoriałach w Bydgoszczy w 1960, 1962 i 1963 roku. W latach 1956–1958 trzykrotnie reprezentował Polskę w eliminacjach Indywidualnych Mistrzostw Świata. Po zakończeniu czynnej kariery sportowej pracował jako trener m.in. w Polonii Bydgoszcz, Wybrzeżu Gdańsk oraz Gwardii Łódź. Zmarł 18 VII 2025.
Michał Bałasz (1923–2025) – architekt, specjalista budownictwa sakralnego, katolickiego i prawosławnego, autor reprezentacyjnych projektów świątyń na Podlasiu, w latach pięćdziesiątych miejski architekt w Białymstoku. Ukończył gimnazjum kupieckie i pracował jako księgowy. W 1944 roku przystąpił do Armii Krajowej. Następnie został wcielony do Armii Czerwonej, jednak po odmowie złożenia przysięgi został internowany i zesłany pod Riazań. Zwolniony w 1946 roku wyjechał do Polski, gdzie wcześniej przybyła reszta jego rodziny. Absolwent architektury na Politechnice Gdańskiej, w 1954 roku otrzymał posadę miejskiego architekta w Białymstoku. Jego związki z architekturą sakralną rozpoczęły się od remontu cerkwi św. Mikołaja (dziś soboru), na której potrzeby wykonał incognito projekt dolnej cerkwi. Początkowo projektował głównie cerkwie prawosławne, ale z czasem powierzano mu także projekty świątyń katolickich. W latach osiemdziesiątych powierzono mu dokończenie projektu rekonstrukcji cerkwi Monasteru w Supraślu. Prywatnie wuj Aleksandra Kwaśniewskiego, jedna z jego dwóch sióstr, Aleksandra, to matka byłego prezydenta; w ich domu mówiło się po rosyjsku, byli prawosławni. Zmarł 18 VII 2025.
Wiesław Dębski (1953–2025) – dziennikarz, publicysta polityczny. Absolwent politologii na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu. W latach 1979–1982 pracownik Socjalistycznego Związku Studentów Polskich, a od 1982 do 1990 roku dziennikarz „Trybuny Ludu”, m.in. korespondent tej gazety w Moskwie. Po upadku PRL przeszedł do „Trybuny”, której redaktorem naczelnym był w latach 2005–2006. Zastąpił na tym stanowisku Marka Barańskiego, który po kilku miesiącach powrócił na stanowisko. W grudniu 2007 roku ponownie zmienił Barańskiego, obejmując funkcję redaktora naczelnego dziennika, którą sprawował aż do ukazania się ostatniego numeru. Przez pewien czas był niezależnym publicystą i komentatorem. Publikował w „Rzeczpospolitej”, był częstym gościem w programach TVN24: Skanerze Politycznym i Loży Prasowej, a także w programie Plusy dodatnie, plusy ujemne. Występował też w audycji Śniadanie w Trójce w Programie Trzecim Polskiego Radia. Ostatnio współpracował z portalem Wirtualna Polska, dla którego pisał felietony i przeprowadzał wywiady z politykami. W latach 1976–1990 należał do PZPR, potem bezpartyjny. Od 1988 roku był członkiem Stowarzyszenia Dziennikarzy PRL, potem RP. Zmarł 18 VII 2025.
Ryszard Oleśnicki (1954–2025) – muzyk, gitarzysta jazz-rockowy, funkowy i rockowy, kompozytor i współkompozytor utworów, grupy Maanam: España Forever, To tylko tango, Przerwa na papierosa, Miłość jest jak opium, Polskie ulice, An-24 Antonow, Dobranoc Albert, Kminek dla dziewczynek, Placho Chicago Blues. Wywodził się z krakowskiej formacji jazz-rockowej Piknik, którą założył w 1978 roku z bratem Krzysztofem i która zdobyła Nagrodę Publiczności na krakowskim festiwalu Jazz Juniors ‘78], a na festiwalu Jazz nad Odrą wyróżnienie. W latach 1979–1986 oraz 1991–2003 występował w zespole Maanam. Brał udział w nagraniu większości albumów studyjnych i wszystkich ścieżek koncertowych zespołu. W latach 1983–1984 występował również z Tadeuszem Nalepą. Z końcem roku 2003 roku bracia Olesińscy założyli własną Grupę Ex. W czerwcu 2005 roku zespół nagrał w Studio SPOT w Krakowie płytę z tekstami Zbigniewa Książka, zatytułowaną Korzenie. Uczestniczył w projektach Złoty Maanam, Karolina i Amanci, a od 2019 roku prowadził zespół exMaanam. Zmarł 19 VII 2025.
Urszula Kozioł (1931–2025) – poetka, pisarka, autorka felietonów i utworów dramatycznych dla dzieci i dorosłych. Laureatka Nagrody Literackiej „Nike”. Ukończyła Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej w Zamościu oraz polonistykę na Uniwersytecie Wrocławskim. Debiutowała jako poetka w 1953 roku na łamach dodatku do „Gazety Robotniczej” pt. „Sprawy i ludzie”. Od 1954 do 1972 roku pracowała jako nauczycielka, początkowo w Bystrzycy Kłodzkiej, potem we Wrocławiu. W latach 1956–1958 była kierownikiem działu literackiego pisma „Poglądy”. Od 1958 roku publikowała w miesięczniku „Odra” (m.in. cykl felietonów Z poczekalni), a także w pismach: „Współczesność” (1959–1964), „Tygodnik Kulturalny” (1963–1965) i „Poezja” (1967–1972). W latach 1965–1967 była dyrektorem Wrocławskiego Ośrodka Kultury i radną Dzielnicowej Rady Narodowej we Wrocławiu. Od 1970 roku współpracowała ze Studenckim Teatrem „Kalambur”. W latach 1972–2022 była redaktorem działu literackiego „Odry”. Przebywała na stypendiach literackich w Iowa City(USA, 1991) oraz w Poitiers (Francja, 1993). Członek Związku Literatów Polskich (1963–1983; od 1963 w Zarządzie, a w latach 1971–1976 prezes Oddziału Wrocławskiego, w latach 1978–1983 także członek Zarządu Głównego), Polskiego PEN Clubu (od 1971 roku, w tym od 1988 do 2003 roku w Zarządzie Głównym). Członek założyciel Stowarzyszenia Pisarzy Polskich (od 1989 roku, w tym od 1993 roku członek Zarządu Głównego). Autorka dwudziestu pięciu tomików wierszy, trzech powieści i opowiadań, dwóch zbiorów felietonów oraz dwunastu utworów dramatycznych. Odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim i Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze „Gloria Artis”,Odznaką honorową ZAIKS-u. Laureatka licznych innych nagród i wyróżnień, m.in. Nagrody Czerwonej Róży, Nagrody im. Władysława Broniewskiego, Nagrody im. Stanisława Piętaka, Nagrody Miasta Wrocławia, Nagrody Fundacji im. Kościelskich, Nagrody Ministra Kultury i Sztuki II stopnia, Włoskiej Nagrody „Złoty Centaur”, Nagrody Głównej Śląska Dolnej Saksonii, Nagrody PEN Clubu za twórczość poetycką, Nagrody Kulturalnej Śląska, Nagrody Literackiej im. Eichendorffa, Nagrody Literackiej m. st. Warszawy w kategorii „Poezja” za tom Klangor, Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej „Silesius” za całokształt twórczości, Nagrody Poetyckiej im. Kazimierza Hoffmana „KOS” za tom Znikopis, Nagrody 100-lecia ZAiKS-u, Nagrody miesięcznika „Odra” i w 2024 roku Nagrody Literackiej „Nike” za tom Raptularz. Doktor honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Honorowa Obywatelka Wrocławia i Biłgoraja. Zmarła 20 VII 2025.
Zbigniew Bobak (1931–2025) – nauczyciel, działacz „Solidarności”, polityk, poseł na Sejm X kadencji. Absolwent matematyki na Uniwersytecie Wrocławskim. W czasie studiów, w latach 1950–1953, należał do ZMP, ale został usunięty za konflikt z uczelnianym sekretarzem organizacji partyjnej. W latach 1956–1966 należał do PZPR, a w okresie 1956–1966 był członkiem ZNP i przewodniczącym Zarządu Powiatowego związku. Pracował jako nauczyciel matematyki w Liceum Ogólnokształcącym im. Braci Śniadeckich w Zgorzelcu, a w latach 1961–1966 pełnił funkcję dyrektora Technikum Górniczo-Energetycznego w tym mieście. Został usunięty z tej funkcji z powodów politycznych z zakazem wykonywania zawodu nauczyciela i wykluczony z PZPR. Powodem było stwierdzenie, że samorząd uczniowski był ważniejszy od ZNP, oraz dopuszczenie do wyboru w plebiscycie na patrona szkoły prezydenta USA Johna Fitzgeralda Kennedy’ego. Pracował później w Kopalni Węgla Brunatnego „Turów”, gdzie był organizatorem ośrodka elektronicznego przetwarzania danych, kierownikiem ds. informatyki, od 1982 roku referentem ds. bhp i specjalistą ds. szkoleń . Na początku lat osiemdziesiątych zaangażował się w działalność „Solidarności”. Reprezentował dolnośląskie struktury związku na I Krajowym Zjeździe Delegatów w Gdańsku. Po wprowadzeniu stanu wojennego internowany na ponad trzy miesiące. Później pracował jako robotnik budowlany na pół etatu z najniższym uposażeniem. Od 1986 roku na rencie. W 1989 roku uzyskał mandat posła na Sejm jako kandydat bezpartyjny z ramienia Komitetu Obywatelskiego „Solidarność”. Należał do Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego, z którego przeszedł do Unii Demokratycznej. Po zakończeniu kadencji współtworzył Fundację Ochrony Środowiska Rejonu Zgorzelecko-Bogatyńskiego. Działał nadal w Unii Wolności i Partii Demokratycznej – demokraci.pl. Był brydżystą z tytułem mistrza regionalnego. Odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Zmarł 20 VII 2025.
Gen. Waldemar Skrzypczak (1956–2025) – wojskowy, generał broni w stanie spoczynku. Oficer dyplomowany wojsk pancernych, dowodził 32 Pułkiem Zmechanizowanym, 16 Dywizją Zmechanizowaną, 11 Dywizją Kawalerii Pancernej oraz Wielonarodową Dywizją Centrum-Południe. Służbę wojskową rozpoczął w 1976 roku jako podchorąży w Siłach Zbrojnych PRL. Absolwent Wyższej Szkoły Wojsk Pancernych w Poznaniu. Jako wyróżniający się student dwukrotnie w czasie ćwiczeń dowodził kompanią czołgów, a praktyki odbywał w 3 Drezdeńskim Pułku Czołgów w Żaganiu. Po studiach trafił do 16 Pułku Czołgów Średnich w Słupsku. Pod koniec 1982 roku po raz pierwszy awansował – został dowódcą kompanii 16 czołgów T-55. W 1987 roku ukończył Akademię Sztabu Generalnego i jako najzdolniejszego na roku skierowano go do służby w Sztabie Frontu Polskiego, dzięki czemu brał udział w ćwiczeniach Sojuz ’88, odbywających się pod Toruniem. W 1989 roku został skierowany do 68 Pułku Czołgów Średnich w Budowie, gdzie został szefem sztabu, a w 1991 roku dowódcą 32 Pułku Zmechanizowanego. Sukces dowodzenia pułkiem sprawił, że awansował na podpułkownika i niedługo potem został szefem 1 Warszawskiej Dywizji Zmechanizowanej w Legionowie. Po 3,5-letniej służbie ukończył 10-miesięczne Podyplomowe Studium Operacyjno-Strategiczne, czyli tzw. kurs generalski. Kilka miesięcy później awansował na pułkownika i został dowódcą 16 Pomorskiej Dywizji Zmechanizowanej w Elblągu. 15 sierpnia 2000 roku otrzymał awans na stopień generała brygady, a rok później rozpoczął pracę w Sztabie Generalnym. Jako szef Zarządu Operacji Lądowych odpowiadał za operacje wojskowe, w tym przygotowanie do wejścia do Iraku. W grudniu 2003 roku został dowódcą 11 Lubuskiej Dywizji Kawalerii Pancernej w Żaganiu, a w listopadzie 2004 roku dowódcą Wielonarodowej Dywizji Centrum-Południe. W latach 2006–2009 był dowódcą Wojsk Lądowych. W 2009 roku podał się do dymisji w proteście przeciwko sposobowi zarządzania siłami zbrojnymi przez Ministerstwo Obrony Narodowej i przeszedł w stan spoczynku. Od 2011 roku pełnił funkcję doradcy szefa MON Tomasza Siemoniaka. Do jego głównych zadań należało doradztwo w zakresie reformy dowodzenia oraz modernizacji technicznej Sił Zbrojnych. W latach 2012–2013 pełnił funkcję podsekretarza stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej. 28 listopada 2013 roku podał się do dymisji. Powodem było doniesienie o możliwości popełnienia przez niego przestępstwa, złożone przez kontrwywiad wojskowy w kwietniu 2013 roku. W 2015 roku pełnił funkcję doradcy dyrektora Wojskowego Instytutu Technicznego Uzbrojenia w Zielonce. Z funkcji tej został zwolniony w lutym 2017 roku za krytykę cywilnego rzecznika MON Bartłomieja Misiewicza domagającego się honorów wojskowych. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim i Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Komandorskim Orderu Krzyża Wojskowego za umiejętne i skuteczne dowodzenie jednostką bojową poza granicami państwa w czasie pokoju, Złotym Krzyżem Zasługi, Wojskowym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Medalem za udział w misji pokojowej ONZ i NATO, Brązowym, Srebrnym i Złotym Medalem „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”, Medalem „Za zasługi dla obronności kraju”, portugalskim odznaczeniem państwowym Order Zasługi w randze Wielkiego Oficera, jednym z najwyższych odznaczeniem wojskowych USA Legia Zasługi przyznawanym sojusznikom Stanów Zjednoczonych oraz odznaczeniem wojskowym Hiszpanii Krzyż Zasługi Wojskowej. Zmarł 21 VII 2025.
Dominik Muszewski (2010–2025) – uczeń II Liceum Ogólnokształcącego w Świdnicy, harcerz, ministrant, lektor, członek ruchu Światło-Życie. Był laureatem tytułu Taon w konkursie fizycznym Lwiątko, wyróżnionym w Kangurze Matematycznym, finalistą Mistrzostw Polski w Geometrii, laureatem Dolnośląskiego Konkursu Literackiego „Laur Diamentowego Pióra”, wyróżnionym w II etapie Olimpiady Teologii Katolickiej. Wysportowany, uprawiał koszykówkę, siatkówkę i pływanie. Podczas próby zdobycia sprawności harcerskiej na obozie, organizowanym przez Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej, miał przepłynąć nocą, w pełnym umundurowaniu i w ciężkich butach, wpław jezioro Ośno w powiecie wolsztyńskim, a następnie rozpalić na drugim brzegu ognisko. W pewnym momencie zniknął pod wodą i nie udało się go uratować. Zmarł 24 VII 2025.
Grzegorz Wilczyński (1975–2025) – trener biegów długich i przygotowania fizycznego. Jako zawodnik trenował biegi sprinterskie w Oleśniczance. Potem został specjalistą od przygotowania motorycznego. Uprawnienia trenerskie uzyskał na studiach na Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu. Pracował m.in. ze specjalistami od biegów długodystansowych Bogusławem Mamińskim czy Sławomirem Majusiakiem. W latach 2006–2009 był członkiem sztabu „Kolejorza” za czasów pracy Franciszka Smudy, byłego selekcjonera reprezentacji narodowej. Pracował m.in. w Legii Warszawa, Groclinie Dyskobolii Grodzisk Wielkopolski czy Zagłębiu Lubin, a także z polskimi tenisistkami. Prowadził m.in. Martę Domachowską czy Igę Świątek. Działał też m.in. z rugbystami, którzy odnosili sukcesy w Europie, i z lekkoatletami. Pracował z polską kadrą olimpijską, ale był też związany z włoskimi klubami lekkoatletycznymi, m.in. włoskim klubem lekkoatletycznym Atletico Boiano oraz francuskim CA Brive, czyli mistrzami Europy w rugby. Odznaczony złotą honorową odznaką Polskiego Związku Lekkiej Atletyki. Zmarł 24 VII 2025.
Włodzimierz Zuzga (1951–2025) – wydawca, prezes Konsystorza Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP. Delegat na Synod oraz członek Konsystorza Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP. W 1989 roku Synod wybrał go na prezesa Konsystorza na trzyletnią kadencję. Następnie był wieloletnim działaczem Komisji Informacji, Dokumentacji i Wydawnictw. Na początku lat dziewięćdziesiątych ze swoją żoną, założył Wydawnictwo Naukowe Semper. Autor m.in. takich pozycji książkowych, jak: Mały słownik myślicieli Kościoła Zachodniego XIX i XX wieku czy Wójt czyli Michnik z Tischnerem obgadani. Zmarł 26 VII 2025.
Jerzy Sztwiertnia (1946–2025) – reżyser i scenarzysta filmowy. Absolwent Wydziału Reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej i Telewizyjnej w Łodzi. Współwłaściciel studia produkcyjnego „Fokus Film”. Członek Polskiej Akademii Filmowej. Karierę reżyserską rozpoczął w 1971 roku, dwa lata po dyplomie, realizacją pierwszego filmu fabularnego dla telewizji Punkt wyjścia. Rok później sięgnął po opowiadania Marka Nowakowskiego, na podstawie których powstał film Siedem czerwonych róż, czyli Benek Kwiaciarz o sobie i o innych z niezapomnianymi rolami Zdzisława Maklakiewicza i Jana Himilsbacha. Był scenarzystą największych polskich seriali, jak Klan, Na dobre i na złe czy Plebania. Najbardziej znaną jego produkcją był serial historyczny Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy. W swoim dorobku ma kilkanaście filmów i seriali. Zmarł 27 VII 2025.
Przemysław Gawor (1927–2025) – architekt i wykładowca akademicki. Absolwent Politechniki Krakowskiej. Pracę zawodową rozpoczął jeszcze w czasie studiów. Od tego czasu pracował nieprzerwanie zawodowo w dziedzinie projektowania architektonicznego, jako asystent projektanta, projektant i starszy projektant, a także kierownik samodzielnego zespołu autorskiego i kierownik pracowni. W latach 1949–1991 pracował kolejno: w Kierownictwie Odnowienia Zamku Królewskiego na Wawelu, w Miastoprojekcie w Krakowie, w Wojewódzkiej Pracowni Urbanistycznej i w Miejskim Biurze Projektów w Krakowie. Współautor projektów domów studenckich dla Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Miasteczka Studenckiego AGH w Krakowie, osiedla domów jednorodzinnych dla pracowników Zakładów Chemicznych w Oświęcimiu, kościoła i klasztoru o. Franciszkanów-Reformatów na Azorach, kościoła parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Nowej Hucie czy pięciu różnych domów jednorodzinnych na Woli Justowskiej. Brał też udział w wielu konkursach architektonicznych i urbanistycznych, zdobywając liczne nagrody i wyróżnienia. Od 1962 roku, równolegle z pracą projektową, prowadził działalność dydaktyczną na Politechnice Krakowskiej. W 1968 roku uzyskał stopień doktora nauk technicznych. Na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej pracował nieprzerwanie do przejścia na emeryturę w 1992 roku, a do roku 1999 prowadził nadal zajęcia dydaktyczne. Działalność dydaktyczną prowadził też równolegle na Wydziale Architektury Wnętrz Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, w Instytucie Architektury i Planowania Przestrzennego na Politechnice Poznańskiej, a także na Wydziale Architektury i Sztuk Pięknych Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego (obecnie Uniwersytet Andrzeja Frycza Modrzewskiego). Zmarł 28 VII 2025.
Krzysztof Matuszewski (1960–2025) – aktor teatralny, dubbingowy, filmowy i serialowy. Absolwent Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie. Przez cztery dekady związany z Teatrem Wybrzeże., współpracował z wieloma uznanymi reżyserami, takimi jak: Jan Klata, Ewelina Marciniak, Radosław Stępień czy Adam Orzechowski. Był również aktywny na małym i dużym ekranie, znany z takich produkcji, jak: Wróżby kumaka, Czarny czwartek. Janek Wiśniewski padł, Kamerdyner, Studniówka czy Wielka woda. Odznaczony Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” i wyróżniony Nagrodą Prezydenta Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury. Zmarł 29 VII 2025.
Tomasz Radzik (1973–2025) – fotograf. Przez wiele lat był fotoreporterem w „Gazecie Olsztyńskiej”, gdzie uwieczniał codzienne życie, sport i naturę. Szczególnie bliska była mu przyroda Warmii oraz Biebrzy. Pracował też dla „Super Expressu” i „Faktu”. Fotografował polityków, gwiazdy i zwykłych ludzi. Jego zdjęcia trafiały na pierwsze strony gazet. Pracował na największych wydarzeniach sportowych, utrwalał aparatem fotograficznym ważne procesy sądowe, koncerty i katastrofy. Jako fotoreporter ogólnopolskiego tytułu potrafił w miesiąc przejechać nawet 10 tys. km. Zmarł 30 VII 2025.
Mariusz „Kajtek” Janiak (1965–2025) – perkusista wrocławskiego zespołu Sedes, jeden z jego utworów, Wszyscy pokutujemy za to, że żyjemy, stał się nieformalnym hymnem młodych ludzi dorastających w cieniu stanu wojennego. Współzałożyciel i perkusista zespołu Sedes, w którym występował w latach 1980–1985 z Janem „Młodym” Siepielą, Mirosławem „Kuflem” Wesołowskim i Adamem „Kucharzem” Zalewskim. W tym okresie zespół wystąpił miedzy innymi na Festiwalu w Jarocinie. Następnie udzielał się jako perkusista w zespołach Program 3, Creation Jungle, Los Lovers, Serpent Beat, Heysel, Friktal oraz Fak Ihr. Wystąpił w filmie dokumentalnym Za to że żyjemy czyli punk z Wrocka w reżyserii Tomasza Nuzbana z 2014 roku. Zmarł 30 VII 2025.
Halina Jędrzejewska ps. „Sławka” (1926–2025) – lekarka specjalizująca się w chirurgii urazowej i ortopedii, doktor nauk medycznych, działaczka kombatancka, w czasie wojny łączniczka Armii Krajowej, sanitariuszka w Powstaniu Warszawskim, prezes Związku Powstańców Warszawskich. Maturę uzyskała w lipcu 1944 roku na tajnych kompletach, w czasie nauki w gimnazjum należała do harcerstwa. W lipcu 1940 roku rozpoczęła działalność konspiracyjną. Od marca 1942 roku należała do organizacji podziemnej Konfederacja Narodu, scalonej w tym samym roku z Armią Krajową. W czasie powstania działała w patrolu sanitarnym przy dowódcy Batalionu „Miotła”, brała udział w walkach na Woli, Starym Mieście, Czerniakowie i Książęcej. Po upadku powstania osadzona w stalagu na terenie Niemiec. Po wojnie przewieziona została do Wielkiej Brytanii, gdzie służyła w Pomocniczej Służbie Kobiet w Polskich Siłach Lotniczych (WAAF). Do Polski powróciła w lipcu 1946 roku. Absolwentka medycyny na Uniwersytecie Warszawskim, po studiach rozpoczęła pracę w klinice ortopedycznej, gdzie pracowała do przejścia na emeryturę w 1987 roku. Uzyskała specjalizację II stopnia w zakresie chirurgii urazowej i ortopedii oraz stopień doktora. W latach 1987–2000 pracowała w niepełnym wymiarze godzin w spółdzielni lekarskiej. Od października 1956 roku działała w środowisku kombatantów. Była wybrana do Prezydium Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD oraz do Zarządu Głównego Związku Powstańców Warszawskich. W 2022 roku objęła funkcję prezesa Związku Powstańców Warszawskich. Zagrała w filmie Miasto 44 o Powstaniu Warszawskim. Odznaczona Krzyżem Kawalerskim, Oficerskim i Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Walecznych (dwukrotnie), Warszawskim Krzyżem Powstańczym, Złotą Odznaką Honorową „Za zasługi dla Warszawy”, wyróżniona tytułem Honorowego Obywatela Miasta Stołecznego Warszawy. Zmarła 31 VII 2025.
Ludwika Mendelska ps. „Córeczka” (1932–2025) – uczestniczka Powstania Warszawskiego, jako 12-letnia dziewczynka razem z ojcem pracowała razem z ojcem w szpitalu polowym na Powiślu i w Śródmieściu. Zajmowała się podstawową pomocą medyczną – opatrywała rany, podawała koce i środek dezynfekcyjny, a także gotowała napar z jagód i ziół, który często ratował przed czerwonką – jedną z najczęstszych chorób wśród walczących. Przygotowywała także przygotowywała posiłki dla powstańców. Straciła ojca podczas powstania, zginął na jej oczach, w czasie wojny zginęła też niemal cała jej rodzina. Po upadku powstania trafiła do pogotowia sierot Powstania Warszawskiego. Zmarła 31 VII 2025.
Maria Wanke-Jerie
Małgorzata Wanke-Jakubowska
