Niezwykła mozaika Chryzejdy ze starożytnego Dafne. Zabytek pochodzi z IV wieku n.e.
Mająca unikatowy charakter IV-wieczna mozaika Chryzejdy ze starożytnego miasta Dafne, którego ruiny znajdują się na terenie współczesnego miasta Harbiye, w prowincji Hatay w południowo-wschodniej Turcji, to jedno z najbardziej niezwykłych odkryć archeologicznych dokonanych na terenie tego stanowiska.
Kim była Chryzejda?
Chryzejda była postacią z mitologii greckiej, która odegrała ważną rolę w „Iliadzie Homera”. Ta córka Chryzesa, kapłana Apolla, w trakcie wojny trojańskiej została wzięta do niewoli przez Achajów i oddana jako branka ich głównodowodzącemu, królowi Myken Agamemnonowi. Jak można się domyślić, Chryzejda to imię oznaczające dosłownie „córkę Chryzesa” – prawdziwe imię Chryzejdy miało brzmieć Astynoma.
Zgodnie z późniejszymi tekstami, takimi jak te pochodzące od XII-wiecznego bizantyńskiego poety i polihistora Jana Tzetzesa, Chryzejda miała być „bardzo młoda i szczupła, z mleczną skórą; blond włosami i małymi piersiami; 19-letnia i wciąż dziewica”.
Stała się ona niewolnicą seksualną achajskiego wodza Agamemnona. Król Myken miał twierdzić, że wolał ją od towarzystwa swojej żony Klitajmestry, a to ze względu na jej zgrabną figurę, wdzięk i sprawne umiejętności w zakresie prac domowych. Ojciec Chryzejdy po nieudanej próbie odzyskania córki po zaoferowaniu okupu w postaci złota i srebra oraz drwinach jakie go spotkały – z tym z sugestywnymi opisami Agamemnona, zgodnie z którymi Chryzejda miała by dzielić z nim łoże w dalekiej Achai po wygranej wojnie – rozpoczął modlitwę na plaży do Apolla, aby ten zesłał na Greków zarazę.
Apollo wysłuchał jego modlitwy i srebrnymi strzałami zesłał zarazę na armie greckie, tak że Agamemnon zmuszony był oddać Chryzeidę, aby uchronić swoich ludzi przed dziesiątkującą greckie wojska plagą. Naczelny wódz Achajów postanowił jednak zrekompensować sobie tę stratę zabierając Achillesowi jego brankę w postaci Bryzeidy. Urażony Achilles odmówił dalszego udziału w wojnie trojańskiej. Uwolnienie Chryzejdy stało się tym samym kluczowym momentem „Iliady”, ponieważ było ono pośrednią przyczyną konfliktu między Agamemnonem a Achillesem oraz doprowadziło do gniewu tego ostatniego, o którym opowiada cały epos.
Unikatowa mozaika Chryzejdy z Dafne
Niezwykła i mająca unikatowy charakter mozaika Chryzejdy ukazuje scenę na której to Chryzejda trzyma tacę wypełnioną cenną biżuterią, obejmującą złote bransolety z dużymi kamieniami, perłowe naszyjniki oraz złotą zapinką.
Chryzejda podaje tę drogocenną tacę postaci siedzącej obok. Nie wiadomo dokładnie jaka to jest postać, ponieważ twarz tej postaci została w zasadzie całkowicie zniszczona. W przypadku tej postaci widoczny jest trzymany przez nią róg obfitości wypełniony owocami i kiściami winogron, które symbolizują dostatek, a oprócz tego także złota czara, którą wyciągnęła ona w stronę Chryzejdy.
Nad Chryzejdą znajduje się napis „KRESIS”, który zgodnie z interpretacją archeologów ma wiązać się z bogactwem nabytym na skutek podboju lub nabycia. Razem obie postacie symbolizują dobrobyt oraz przekazywanie bogactwa, a także za sprawą trzymanych skarbów reprezentują one legendarne bogactwo Troi. Ta pochodząca z IV wieku n.e. mozaika odkryta podczas wykopalisk w starożytnym Defne pomimo częściowych uszkodzeń nadal w ogólnym rozrachunku zachowała się w świetnym stanie do współczesnych czasów i dostarcza cennych informacji o tradycjach artystycznych oraz narracji symbolicznej w późnej starożytności.
Marcin Jarzębski
