Prehistoryczna mapa gwiazd. Artefakt z Rodopów międzynarodową sensacją archeologiczną

Podczas prac badawczych realizowanych w Rodopach w południowej Bułgarii archeolodzy odkryli wiekowy zabytek, które wzbudził międzynarodowe zainteresowanie wśród naukowców. W tym paśmie górskim, a dokładnie na terenie miejscowości Skobelewo, zidentyfikowana została wyryta w skale prehistoryczna mapa gwiazd – nie jest wykluczone, że jest to najstarsza na świecie taka kamienna mapa, która stanowiła próbę uchwycenia oraz odwzorowania nocnego nieba.

Prehistoryczna mapa gwiazd wykonana w skale

W położonym w południowej Bułgarii paśmie górskim Rodopy przez archeologów została odkryta prehistoryczna mapa gwiazd, która została wyryta w skale. O niezwykłym znalezisku poinformował portal „Arkeonews”, który powołuje się na uzyskane z pierwszej ręki wieści na temat niezwykłego artefaktu, jakie przekazał mu Georgi Georgiew. W dostarczonym oświadczeniu archeolog opisuje niezwykłą prehistoryczną mapę gwiazd.

Jak wskazują naukowcy to unikalne odkrycie nie tylko poszerza naszą wiedzę historyczną na temat wiedzy astronomicznej starożytnych, ale także otwiera nowe perspektywy w dziedzinie takiej nauki jak archeoastronomia – tj. interdyscyplinarnej dziedziny wiedzy zajmującej się, której przedmiotem badania jest astronomia starożytnych cywilizacji. Sensacyjny zabytek ukazujący gwiazdy nocnego nieba został po raz pierwszy odkryty 20 maja 2013 r. przez badaczy Georgiego Georgiewa i Iwelinę Georgiewą, którzy prowadzili wówczas archeologiczne poszukiwania w pobliżu starożytnej trackiej nekropolii.

Gwiazdozbiory na prehistorycznym zabytku

Przypadkowo para naukowców natrafiła wówczas na dużą skałę znajdującą się w samym środku lasu.  Wymiary tej zaskakującej starożytnej mapy to około 2 na 3 metry. Zabytek jest zorientowany na osi wschód–zachód, a przez jej powierzchnię przebiega naturalna żyła marmuru. Świetlista żyła została zinterpretowana jako symbol Drogi Mlecznej – ten element zabytku wspiera jego interpretację jako prehistorycznej mapy gwiazd, informuje portal „Arkeonews”. Na powierzchni kamienia znajduje się 56 starannie wyrytych wgłębień o formie stożka, które to jak przekonują eksperci przedstawiają gwiazdy nocnego nieba sprzed kilku tysięcy lat. Różniące takie wgłębienia detale są związane z tym, że każda z takich gwiazd miała różną jasność.

Każde z takich skalnych przedstawień gwiazd jest różnej wielkości. 24 wgłębienia znajdują się w północnej, górnej części kamienia, natomiast 32 z nich są położone w południowej, dolnej jej części. Kilka wyraźnie zaznaczonych konstelacji zostało pewnie zidentyfikowane przez ekspertów, jako Wielka Niedźwiedzica (Ursa Major) i Lew (Leo) – natomiast pozostałe z konstelacji to najprawdopodobniej Kasjopea, Łabędź (Cygnus), Lutnia (Lyra), a także gromada gwiazd Plejady.

Kiedy powstała prehistoryczna mapa gwiazd ze Skobelewa?

Chociaż mapa gwiazd ze Skobelewa nie została jeszcze poddana ostatecznemu datowaniu naukowemu, to badacze są przekonani, że artefakt ten pochodzi najprawdopodobniej z późnego neolitu lub wczesnej epoki żelaza – wstępnie określony przedział czasowy jego powstania waha się od 2000 do 500 roku p.n.e. Szacunki te opierają się na bliskości stanowiska do trackich nekropolii i kurhanów, a także podobieństw jakie zabytek ten wykazuje w stosunku do innych prehistorycznych sanktuariów na Bałkanach z analogicznego przedziału czasowego.

W pobliżu prehistorycznej mapy gwiazd archeolodzy niestety nie odkryli żadnej ceramiki, ani materiałów organicznych, w wyniku czego mające duży stopień precyzji i dokładności datowanie radiowęglowe lub datowanie stratygraficzne na ten moment nie są możliwe. Jednak kontekst archeologiczny i funkcjonalne cechy mapy wskazują  właśnie na okres późnego neolitu lub wczesnej epoki żelaza. To właśnie wówczas pierwsze szersze społeczności zaczęły aktywnie przyglądać się oraz rejestrować zjawiska niebieskie, co miało dla nich praktyczne zastosowanie, gdyż ta wiedza była wykorzystywana w rytuałach oraz rolnictwie.

Jakie funkcje pełnił niezwykły artefakt?

Do czasu przeprowadzenia dalszych badań, ten przedział czasowy pozostaje najbardziej prawdopodobny na podstawie porównań archeologicznych. Otaczające stanowisko dowody archeologiczne – takie jak pobliska tracka nekropolia oraz pozostałości sanktuariów – sugerują, że ten archeoastronomiczny zabytek mógł stanowić część większego kompleksu kulturowego. Nie jest wykluczone, że pełnił on podwójną funkcję jako duchowe sanktuarium do odprawiania rytuałów oraz jako narzędzie nawigacyjne dla podróżnych oraz żeglarzy z późnego neolitu lub wczesnej epoki żelaza (albo w jednym i drugim okresie).

Co znamienne na terenie stanowiska archeologicznego w Skobelewie drugi kamień z cylindrycznym zagłębieniem skierowanym na wschód – najprawdopodobniej obydwa rzeźbione kamienie stanowiły  część szerszego zaplanowanego układu. Centrum tego układu stanowiła kamienna mapa gwiazd. 

Apel o wpisaniu obiektu na listę zabytków archeologicznych Bułgarii

Pomimo tego, że kamień z Rodopów ma ogromny potencjał naukowy, kulturowy to dalej nie znajduje się on na liście bułgarskich zabytków o dużym znaczeniu dla dziedzictwa narodowego tego kraju i tym samym stanowisko to w znacznej mierze nadal nie jest chronione. Para archeologów Georgi Georgiew i Iwelina Georgiewa apelują o oficjalne uznanie kamienia ze Skobelewa, zawierającego prehistoryczną mapę gwiazd, za ważny artefakt i wpisanie go do krajowego rejestru zabytków archeologicznych Bułgarii.

Działania naukowców wpisują się w się w nowoczesne wysiłki na rzecz ochrony i promocji niematerialnego dziedzictwa kulturowego oraz wiedzy z zakresu archeoastronomii. Przeprowadzono już nieinwazyjne badania — takie jak obserwacje heliakalnych wschodów Słońca, analiza śladów użytkowania (traceologia), pobór próbek geologicznych i mapowanie GPS — które dodatkowo potwierdzają antropogeniczne i astronomiczne znaczenie tego znaleziska.  W przekonaniu ekspertów odkrycie to może na nowo zdefiniować nasze rozumienie starożytnej astronomii oraz życia duchowego dawnych cywilizacji na Bałkanach.

Co ciekawe, podobne przedstawienia układów gwiazd odnaleziono na starożytnych monetach i biżuterii z I i II wieku n.e. Symbole takie jak półksiężyc i gwiazda były powszechnie wykorzystywane w rzymskiej ikonografii. Fakt ten odzwierciedla to, iż kosmos w szerszym stopniu fascynuje ludzi już od co najmniej kilku tysięcy lat.

Marcin Jarzębski