Reflexions na Niedzielę. Karol Nawrocki i animozja francuskich mediów
Swoimi refleksjami z Czytelnikami Gazety na Niedzielę dzieli się mieszkający wśród nas dziennikarz Nathaniel Garstecka. Refleksje o Polsce i Polakach, zdziwienia i fascynacje. Tekst publikujemy w językach francuskim i polskim.
Réflexions d’un dimanche
Karol Nawrocki et l’animosité des médias français
On a beau le leur expliquer, ça ne veut toujours pas rentrer. Le président polonais Karol Nawrocki, qui vient d’effectuer son premier déplacement à l’international, hautement symbolique, aux Etats-Unis et en Italie, continue à être traité avec mépris et paternalisme par les médias français, même ceux étant censés être sérieux. Agaçant.
Trois mois après son élection, un mois après sa prise de fonctions, on pourrait penser que les médias français ont eu le temps de se renseigner un peu davantage sur le nouveau président polonais Karol Nawrocki. En 2025, avec l’accès facile et rapide aux moyens d’information et de communication, ce n’est pourtant pas bien compliqué. Interroger des experts, diversifier les sources, se poser les bonnes questions, en d’autres termes effectuer un travail de journaliste avec objectivité et déontologie…
Que des feuilles militantes comme L’Humanité ne présentent pas les problématiques liées à l’Europe centrale et à la Pologne de manière objective, à la rigueur on pourrait comprendre. Que Le Grand Continent ne le fasse pas, c’est beaucoup plus surprenant. Dans sa dernière lettre hebdomadaire, la revue présente Karol Nawrocki comme «un historien nationaliste au passé de hooligan». Est-ce ainsi qu’il convient de s’exprimer au sujet du chef du cinquième Etat de l’Union Européenne?
Pour commencer, Karol Nawrocki n’est pas nationaliste. Ni «nationaliste- conservateur» ou «nationaliste-catholique». Le terme de nationaliste recouvre une réalité bien précise dans laquelle ne s’inscrit politiquement pas le nouveau président polonais. Et inutile de creuser bien loin! Il a été soutenu dans la course au Palais Présidentiel par le PiS, principal parti conservateur de Pologne. Oui, conservateur. Pas nationaliste, «ultraconservateur» ou «xénophobe populiste», comme on peut souvent le lire.
Pour faire simple, on peut qualifier de nationaliste un homme politique dont la préoccupation première est l’«exaltation de l’Etat-nation». Cette exaltation peut prendre des formes différentes, mais il n’en reste pas moins qu’il s’agit de célébrer un peuple sur sa terre et avec son Etat. Cela peut s’entendre dans le contexte français du XIXème siècle, mais certainement dans celui de la Pologne, pays qui n’a jamais été homogène culturellement depuis le XIVème siècle et qui a longtemps glorifié le passé multireligieux de la I République. Des penseurs nationalistes ont bien évidemment existé dans la seconde moitié du XIXème siècle et au début du XXème, mais leur vision de ce que devrait être la Pologne n’est pas celle qui l’a emporté après l’indépendance en 1918: la II République était autant multiculturelle que la précédente, avec notamment la présence d’importantes populations juive et ukrainienne et aucune volonté de ne réserver la citoyenneté qu’aux Polonais ethniques.
Par ailleurs, Karol Nawrocki, en tant qu’historien directeur de l’Institut de la Mémoire Nationale (IPN), s’est intéressé aux crimes commis par l’Allemagne nazie et l’URSS contre toutes les populations composant la II République de Pologne, y compris ceux visant les Juifs. «Le sujet de l’extermination des Juifs sur les terres polonaises et de l’aide apportée aux Juifs par les Polonais pendant la Seconde Guerre mondiale a été et reste une partie centrale du projet de recherche de l’IPN», a-t-il déclaré en 2022 à l’occasion du 80ème anniversaire de la création de Zegota, organisation gouvernementale polonaise d’aide aux Juifs durant l’occupation allemande. Pas très «nationaliste», n’est-ce pas?
Ainsi, il n’existe pas en Pologne de véritable tradition intellectuelle et politique nationaliste d’ampleur. Ce qui ne signifie pas qu’il n’existe pas de parti politique nationaliste. Il y en a, mais ce n’est pas le PiS. Le Mouvement National, membre de la Konfederacja, répond bien davantage à ce critère et faisait partie de l’opposition à l’époque des gouvernements conservateurs. La Konfederacja a présenté son candidat à l’élection présidentielle, Slawomir Mentzen, qui n’a pas soutenu de manière naturelle et inconditionnelle Karol Nawrocki au second tour contre le progressiste Rafal Trzaskowski. Cette alliance de partis nationalistes et libertariens pourrait même, le cas échéant, préférer une coalition avec les centristes de la PO plutôt qu’avec les conservateurs du PiS. Bref, il est insensé, dans le contexte polonais, de qualifier Karol Nawrocki de nationaliste, tout bonnement car il n’est pas un représentant du parti nationaliste.
Ensuite, mettre en avant le «passé de hooligan» du nouveau président est profondément malhonnête. Certes, il a pris une fois part à un combat de supporters. Cependant, le premier ministre Donald Tusk a aussi avoué avoir vécu des expériences similaires (en tant que supporter du même club de football que Karol Nawrocki!) et il ne viendrait à l’idée de personne de parler de «premier ministre au passé de hooligan». Pourquoi donc cibler exclusivement le conservateur?
Le Grand Continent poursuit: «Nawrocki se met en avant pour représenter la Pologne, alors que le président a généralement un rôle plutôt protocolaire». Un rôle protocolaire, peut-être en Allemagne et en Italie, oui, mais beaucoup moins en Pologne. Le président polonais représente son pays à l’international et remplit une fonction politique en interne en s’assurant que les lois votées par le Parlement soient respectueuses de la Constitution et conformes à la volonté de la nation. Son élection au suffrage universel direct (contrairement au président allemand et au président italien, donc) lui donne une légitimité démocratique qu’il est autorisé à utiliser. Aussi, il joue un rôle important en période de crise, comme cela a été le cas du président Duda en 2022 lors de l’invasion de l’Ukraine par la Russie.
Enfin, la revue à tendance centriste évoque les vétos présidentiels: «le président refuse de jouer son rôle traditionnel au-dessus des partis. En moins d’un mois, il a opposé son veto à sept lois». C’est bien entendu formulé comme une critique, alors que Karol Nawrocki n’a fait que réaliser ses promesses de campagne. Il a notamment rejeté une loi autorisant les constructions d’éoliennes à 500 mètres d’habitations, contre 700 mètres jusqu’à présent. Il s’est aussi opposé à un texte renouvelant les aides sociales non contributives aux immigrés ukrainiens, ce qui était une promesse électorale… du camp centriste! Autre exemple, le véto à une loi controversée abaissant les critères de contrôle des éducateurs ayant accès aux enfants dans les écoles.
Karol Nawrocki a donc rejeté sept lois en un mois. Pour autant, ce n’est pas exceptionnel dans l’histoire récente de la Pologne: le président Lech Walesa avait mis son veto à 27 lois durant son mandat de 1990 à 1995. Par ailleurs, certains lois présentées par le gouvernement centriste constituaient des «pièges» à destination du président. Les signer aurait mis Karol Nawrocki en porte à faux vis-à-vis des Polonais qui l’ont élu. Les «torts», si on peut qualifier ainsi l’usage constitutionnel du véto présidentiel, sont donc partagés.
Le président conservateur Karol Nawrocki refuse de se contenter d’être la chambre d’enregistrement des décisions d’un gouvernement impopulaire et mesquin. Il dispose d’une légitimité démocratique qu’il est autorisé à utiliser politiquement, et il ne s’en prive pas. Il est aussi l’homme politique polonais le mieux placé pour entretenir des relations cordiales avec les Etats-Unis de Donald Trump. Il est pleinement dans son rôle, et c’est ce qui semble gêner les médias centristes d’Europe de l’ouest.
Karol Nawrocki à Washington et à Rome
C’était un voyage très attendu. Le nouveau président polonais a effectué son premier déplacement à l’international aux Etats-Unis puis en Italie. Accueilli avec les honneurs par Donald Trump à la Maison Blanche, les deux chefs d’Etats ont échangé des sourires et des accolades dans une ambiance détendue et amicale. Le président Trump, qui avait ouvertement soutenu Karol Nawrocki à l’élection présidentielle polonaise, a confirmé le rôle important que joue la Pologne aux yeux des Etats-Unis en tant qu’allié de premier ordre en Europe, et il a déclaré que la présence américaine sur le flanc oriental de l’OTAN ne vacillerait pas. Voilà des propos qui ont tout pour satisfaire ceux qui aiment à croire que les Américains comptent abandonner l’Europe.
Sur le chemin du retour, Karol Nawrocki a fait escale à Rome, afin de rencontrer les autorités italiennes et le pape Léon XIV. Giorgia Meloni représente en effet une interlocutrice de premier ordre pour le président polonais. Leurs partis sont alliés au Parlement européen au sein du groupe des Conservateurs et Réformistes, et ils partagent des idées similaires sur le conservatisme, le fédéralisme européen et la menace russe à l’est.
Que va faire Emmanuel Macron?
Le moment de vérité est enfin arrivé pour le président français. Après la chute plus que probable du gouvernement de François Bayrou, il va devoir prendre une décision lourde de conséquences pour les mois, voire les années à venir. Doit-il se contenter de changer de premier ministre, d’en nommer un plus proche des socialistes ou ayant une sensibilité de centre-gauche, ou bien se résoudra-t-il à dissoudre à nouveau l’Assemblée Nationale, ce qui pourrait être le coup de grâce pour le bloc centriste qu’il représente depuis 8 ans? Comment éviter un retour aux urnes dans un contexte de défiance de plus en plus prononcée à l’égard de la classe politique actuelle? Emmanuel Macron lui-même ne suscite la confiance qu’auprès de 15% des Français… Attachez vos ceintures, ça va secouer!
Réflexions na niedzielę
Karol Nawrocki i animozja francuskich mediów
Niezależnie od tego, jak bardzo im to tłumaczymy, nie mogą się tego nauczyć. Prezydent Polski Karol Nawrocki, który właśnie odbył swoją pierwszą międzynarodową podróż, wysoce symboliczną, do Stanów Zjednoczonych i Włoch, nadal jest traktowany z pogardą i paternalizmem przez francuskie media, nawet te, które są uznawane za poważne. Irytujące.
Trzy miesiące po jego wyborze i miesiąc po objęciu urzędu można by sądzić, że francuskie media miały czas, żeby trochę lepiej poznać nowego prezydenta Polski Karola Nawrockiego. W 2025 roku, przy łatwym i szybkim dostępie do środków informacji i komunikacji, to wcale nie jest takie trudne. Rozmowa z ekspertami, zróżnicowanie źródeł, zadawanie właściwych pytań, innymi słowy, wykonywanie pracy dziennikarskiej z obiektywizmem i etyką…
To, że takie zaangażowane gazety jak „L’Humanité” nie przedstawiają problematyki związanej z Europą Środkową i Polską w sposób obiektywny, w ostateczności można by zrozumieć. To, że „Le Grand Continent” nie robi tego, jest znacznie bardziej zaskakujące. W swoim ostatnim cotygodniowym newsletterze czasopismo przedstawia Karola Nawrockiego jako „historyka nacjonalistycznego o przeszłości chuligańskiej”. Czy tak należy wyrażać się o szefie piątego państwa Unii Europejskiej?
Po pierwsze, Karol Nawrocki nie jest nacjonalistą. Ani „narodowo-konserwatywnym”, ani „narodowo-katolickim”. Termin „nacjonalista” odnosi się do bardzo określonej rzeczywistości, w którą nowy prezydent Polski nie wpisuje się politycznie. I nie ma potrzeby szukać daleko! Został poparty w wyścigu do Pałacu Prezydenckiego przez PiS, główną partię konserwatywną w Polsce. Tak, konserwatywną. Nie nacjonalistyczną, „ultrakonserwatywną” czy „ksenofobiczną i populistyczną”, jak często można przeczytać.
Aby to uprościć, można określić polityka jako nacjonalistę, którego główną troską jest „wyniesienie państwa-narodu”. To wyniesienie może mieć różne formy, ale pozostaje faktem, że chodzi o celebrowanie jednego narodu na jego ziemi i z jego państwem. Można to rozumieć w kontekście francuskim XIX wieku, ale z pewnością nie w kontekście Polski, kraju, który od XIV wieku nigdy nie był kulturowo jednolity i który gloryfikuje wieloreligijną przeszłość I Rzeczypospolitej. Oczywiście w drugiej połowie XIX wieku i na początku XX wieku istnieli myśliciele nacjonalistyczni, ale ich wizja tego, jaka powinna być Polska, nie była tą, która zwyciężyła po uzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku: II Rzeczpospolita była tak samo wielokulturowa jak poprzednia, z obecnością znaczących populacji żydowskiej i ukraińskiej, i nie było żadnej woli ograniczenia obywatelstwa tylko do etnicznych Polaków.
Ponadto Karol Nawrocki, jako historyk i dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej, interesował się zbrodniami popełnionymi przez Niemcy nazistowskie i ZSRR przeciwko wszystkim społeczeństwom tworzącym II Rzeczpospolitą Polską, w tym wymierzonymi w Żydów. „Temat zagłady Żydów na ziemiach polskich i pomocy udzielanej Żydom przez Polaków w czasie II wojny światowej był i nadal jest częścią centralnego projektu badawczego Instytutu Pamięci Narodowej”, powiedział w 2022 roku z okazji 80. rocznicy powstania Żegoty, polskiej rządowej organizacji pomagającej Żydom podczas niemieckiej okupacji. Niezbyt „nacjonalistyczne”, prawda?
W Polsce nie ma zatem prawdziwie szerokiej, nacjonalistycznej tradycji intelektualnej i politycznej. Nie oznacza to jednak, że nie ma nacjonalistycznej partii politycznej. Jest jedna, ale nie jest to PiS. Ruch Narodowy, wchodzący w skład Konfederacji, spełnia to kryterium znacznie lepiej i był częścią opozycji za rządów konserwatystów. Konfederacja wystawiła swojego kandydata na prezydenta, Sławomira Mentzena, który nie poparł naturalnie i bezwarunkowo Karola Nawrockiego w drugiej turze przeciwko Rafałowi Trzaskowskiemu. Ten sojusz partii nacjonalistycznych i wolnościowych mógłby nawet, w razie okoliczności, preferować bardziej koalicję z centrystami z PO niż z konserwatystami z PiS. Krótko mówiąc, w polskim kontekście głupotą jest nazywanie Karola Nawrockiego nacjonalistą, po prostu nie jest on przedstawicielem partii nacjonalistycznej.
Po drugie, podkreślanie „chuligańskiej przeszłości” nowego prezydenta jest głęboko nieuczciwe. To prawda, że kiedyś brał udział w ustawce kibiców. Jednak premier Donald Tusk również przyznał się do podobnych doświadczeń (jako kibic tego samego klubu piłkarskiego co Karol Nawrocki!) i nikomu nie przyszłoby do głowy mówić o „premierze z chuligańską przeszłością”. Dlaczego więc wskazywać w tym kontekście wyłącznie na Karola Nawrockiego?
„Le Grand Continent” kontynuuje: „Nawrocki sam się pcha, by reprezentować Polskę, podczas gdy prezydent generalnie pełni raczej rolę ceremonialną”. Rolę ceremonialną, być może w Niemczech i Włoszech, owszem, ale w Polsce znacznie mniej. Prezydent Polski reprezentuje swój kraj na arenie międzynarodowej i pełni funkcję polityczną w kraju, dbając o to, by ustawy uchwalane przez parlament były zgodne z konstytucją i wolą narodu. Jego wybór w głosowaniu powszechnym i bezpośrednim (w przeciwieństwie do prezydentów Niemiec i Włoch) daje mu demokratyczną legitymację, z której ma prawo korzystać. Odgrywa również ważną rolę w czasach kryzysu, jak to miało miejsce w przypadku prezydenta Dudy w 2022 roku podczas inwazji Rosji na Ukrainę.
Centrowe czasopismo wspomina o prezydenckich wetach: „Prezydent odmawia odgrywania swojej tradycyjnej roli ponad partiami. W niecały miesiąc zawetował siedem ustaw”. Oczywiście, sformułowano to jako krytykę, podczas gdy Karol Nawrocki jedynie spełnił swoje obietnice wyborcze. Odrzucił w szczególności ustawę zezwalającą na budowę turbin wiatrowych w odległości 500 metrów od domów – w porównaniu z 700 metrami obecnie. Sprzeciwił się również ustawie o 800+ dla Ukraińców niemieszkających i niepracujących w Polsce, co było obietnicą wyborczą… obozu centrowego! Innym przykładem jest zawetowanie kontrowersyjnej ustawy „Kamilek”, obniżającej kryteria kontroli edukatorów mających kontakt z dziećmi w szkołach.
Karol Nawrocki odrzucił w ten sposób siedem ustaw w ciągu jednego miesiąca. Nie jest to jednak wyjątek w najnowszej historii Polski: prezydent Lech Wałęsa zawetował 27 ustaw w trakcie swojej kadencji w latach 1990–1995. Co więcej, niektóre ustawy wprowadzone przez rząd centrolewicowy stanowiły „pułapki” dla prezydenta. Podpisanie ich postawiłoby Karola Nawrockiego w konflikcie z Polakami, którzy go wybrali. „Wina”, jeśli można tak nazwać konstytucyjne zastosowanie prezydenckiego weta, jest zatem podzielona.
Prezydent Karol Nawrocki nie zamierza zadowalać się rolą pieczęci dla decyzji niepopularnego i małostkowego rządu. Posiada demokratyczną legitymację, którą może wykorzystywać politycznie, i nie powstrzymuje się przed tym. Jest również polskim politykiem, który najlepiej nadaje się do utrzymywania serdecznych stosunków ze Stanami Zjednoczonymi Donalda Trumpa. W pełni wywiązuje się ze swojej roli, co widocznie irytuje centrowe media w Europie Zachodniej.
Karol Nawrocki w Waszyngtonie i Rzymie
To była bardzo oczekiwana podróż. Nowy prezydent Polski odbył swoją pierwszą podróż zagraniczną do Stanów Zjednoczonych, a następnie do Włoch. Został powitany z honorami przez Donalda Trumpa w Białym Domu. Obaj przywódcy wymienili uśmiechy i uściski w swobodnej i przyjaznej atmosferze. Prezydent Trump, który otwarcie poparł Karola Nawrockiego w wyborach prezydenckich w Polsce, potwierdził ważną rolę Polski w oczach Stanów Zjednoczonych jako kluczowego sojusznika w Europie i zadeklarował, że amerykańska obecność na wschodniej flance NATO nie ulegnie zmianie. Te słowa z pewnością zadowolą tych, którzy się obawiają, że Amerykanie zamierzają porzucić Europę.
W drodze powrotnej Karol Nawrocki zatrzymał się w Rzymie, aby spotkać się z włoskimi władzami i papieżem Leonem XIV. Giorgia Meloni jest rzeczywiście kluczowym partnerem politycznym polskiego prezydenta. Sprzyjające im partie są sprzymierzone w Parlamencie Europejskim w ramach grupy Konserwatystów i Reformatorów i podzielają podobne poglądy na temat konserwatyzmu, federalizmu europejskiego i zagrożenia rosyjskiego.
Co zrobi Emmanuel Macron?
W końcu nadszedł moment rozliczenia dla francuskiego prezydenta. Po prawdopodobnym upadku rządu Emmanuel Macron będzie musiał podjąć decyzję o dalekosiężnych konsekwencjach na nadchodzące miesiące, jeśli nie lata. Czy powinien po prostu zmienić premiera François Bayrou, mianując kogoś bliższego socjalistom lub o centrolewicowych poglądach, czy też zdecydować się na ponowne rozwiązanie Zgromadzenia Narodowego, co mogłoby być ostatecznym ciosem dla centrowego bloku, który reprezentował przez ostatnie osiem lat? Jak możemy uniknąć powrotu do wyborów w kontekście rosnącej nieufności do obecnej klasy politycznej? Emmanuel Macron cieszy się zaufaniem zaledwie 15 proc. Francuzów… Zapnijmy pasy, będzie się działo!
Nathaniel Garstecka
