Reflexions na Niedzielę. Szczególna sprawa Sarkozy’ego
Swoimi refleksjami z Czytelnikami Gazety na Niedzielę dzieli się mieszkający wśród nas dziennikarz Nathaniel Garstecka. Refleksje o Polsce i Polakach, zdziwienia i fascynacje. Tekst publikujemy w językach francuskim i polskim.
Réflexions d’un dimanche
La controverse Sarkozy
L’affaire Sarkozy déchaîne les passions, sans doute à juste titre: c’est la première fois qu’un ancien président de la république est incarcéré (les deux précédents Louis XVI et Philippe Pétain sont incomparables), d’autant plus étant donné les circonstances du procès. Tant à gauche qu’à droite le débat est intense. Une atmosphère de malaisance plane sur la France.
C’est le sujet de la semaine, voire du mois, ou même de l’année. Encore plus que les débuts du gouvernement Lecornu II. La journée de l’entrée de Nicolas Sarkozy à la prison de la Santé à été suivie par les médias du monde entier, comme si l’on s’apprêtait à vivre une nouvelle émission de téléréalité, où un candidat est enfermé dans une salle remplie de caméras et ses moindres faits et gestes sont épiés par des millions de téléspectateurs pouvant ainsi satisfaire leurs instincts pervers.
Tout est scruté à la loupe: comment l’ancien président de la République est habillé, quelle montre il porte, quels livres a-t-il emportés, quels mots a-t-il prononcés avant de disparaître à l’intérieur de la prison, à quoi ressemble sa cellule, quelle est l’attitude des autres prisonniers et celle du personnel. D’une certaine manière, on pourrait comprendre cette soif de savoir: ce n’est pas tous les jours que l’ancien président de l’une des plus grandes puissances du monde est emprisonné.
La gauche jubile. Elle a enfin eu la peau de «Sarko». Ce président honni, qualifié d’«extrême-droite» par des militants n’ayant aucune culture politique. La justice aura tout tenté pour prendre sa revanche sur un homme politique accusé, pourtant à tort, d’avoir voulu en extirper le poison gauchiste. Car cette affaire du «financement libyen» est controversée: entre les manipulations de Mediapart et la volonté quasi affirmée de certains juges politisés de «faire un coup», difficile de déceler le vrai du faux. Les faits sont pourtant têtus: malgré toutes leurs tentatives, les juges ne sont pas parvenus à prouver de manière claire que Nicolas Sarkozy avait bénéficié des fonds libyens pour sa campagne présidentielle de 2007. Ce qui ne signifie pas qu’il n’y avait pas de contacts douteux, mais l’essentiel de l’accusation portait sur les bénéfices que l’ancien ministre de l’Intérieur aurait tiré de son accord secret avec le dictateur Kadhafi.
Il fallait malgré tout punir Nicolas Sarkozy. On a donc gonflé in extremis l’affaire sur le seul sujet qui pouvait être laissé à la libre interprétation de la justice: la participation à un complot. «Il ne pouvait pas ne pas savoir». Cinq ans de prison, c’est-à-dire une peine très élevée par rapport aux conclusions du procès. Et ce n’est pas fini. Sachant que le condamné allait faire appel et qu’il pourrait surtout gagner cet appel, il était hors de question de le laisser s’en tirer à bon compte, après toutes ces années d’acharnement. On a donc décidé de l’exécution provisoire de la peine de prison. Par pure perversité. Alors que cette mesure est uniquement censée prévenir les troubles à l’ordre public. Quelle menace pour l’ordre public représente ce septuagénaire ayant déjà échoué à revenir en politique?
Cela étant dit, plusieurs médias de droite ont cédé à la tentation de faire de Nicolas Sarkozy un saint et un martyre. Certaines comparaisons osées ont pu être entendues: avec Louis XVI, Jean Moulin ou Alfred Dreyfus. Après tout, n’a-t-il pas pris avec lui une biographie de Jésus? Sa côte d’opinion est remontée dans les sondages, et certains le voient déjà revenir en sauveur pour les prochaines élections présidentielles. C’est oublier un peu vite que son quinquennat a été légitimement critiqué à droite et que Nicolas Sarkozy a rapidement mis entre parenthèse toutes les fondations de son succès de 2007.
La même année, il fait voter la loi DALO, qui oblige l’Etat à garantir à toute personne en difficulté (en particulier les immigrés illégaux) un logement décent. Cette loi a eu notamment comme conséquence d’inciter à davantage d’immigration. C’est sous sa présidence que la théorie du genre pénètre dans les classes de lycée, ouvrant la voie à l’entrisme homosexualiste en milieu scolaire. En 2003, il se disait fier, en tant que ministre de l’Intérieur, d’avoir restreint la double peine qui permettait d’éloigner du sol français les délinquants d’origine étrangère.
En 2008, il vante le métissage: «L’objectif est de relever le défi du métissage que nous adresse le XXIème siècle. Défi que la France a toujours connu. En relevant le défi du métissage, la France est fidèle à son histoire. […] La France a toujours été métissée. La France a métissé les cultures, les idées, les histoires. […] La France se sent universelle dans la diversité de ses origines. […] C’est la dernière chance: si ce volontarisme républicain ne fonctionnait pas, il faudrait alors que la république passe à des méthodes plus contraignantes encore. Mais nous n’avons pas le choix. La diversité à la base du pays doit se trouver illustrée par la diversité à la tête du pays. Ce n’est pas un choix, c’est une obligation et un impératif».
A cela s’ajoute le non-respect du référendum de 2005 sur le projet de constitution européenne (remplacé par le traité de Lisbonne), certains liens troubles avec le Qatar, l’ouverture rapide de son gouvernement à des personnalités de gauche – brouillant ainsi le message porté pendant la campagne présidentielle, un échec sur l’immigration malgré des discours ambitieux, le refus d’intégrer la Géorgie et l’Ukraine à l’OTAN en 2008, etc…
Il est en outre avéré aujourd’hui que la stratégie de rapprochement entre Les Républicains et le camp d’Emmanuel Macron a été initiée par Nicolas Sarkozy dès 2017, voire avant. En 2022, dans le cadre de l’élection présidentielle, il avait déclaré: «La fidélité aux valeurs de la droite républicaine et à notre culture de gouvernement doit nous conduire à répondre à l’appel au rassemblement d’Emmanuel Macron en vue de l’élection présidentielle. Il est, en l’état actuel des choses, le seul à être en situation d’agit. L’intérêt de la France doit être notre seul guide».
Rien de bien exceptionnel, donc. Nous sommes dans la droite ligne des bilans de tous les présidents depuis 60 ans et il serait sans doute possible de relativiser certaines critiques formulées à son encontre. Cependant, il est incontestable que le différentiel entre les promesses et le résultat a plongé la droite classique française dans une crise dont elle ne s’est toujours pas relevée aujourd’hui.
Nous sommes donc placés face à des sentiments contradictoires. D’un côté, il est manifeste que Nicolas Sarkozy a subi une forme d’acharnement judiciaire venant d’une justice politisée à gauche, avec une volonté quasi affichée de l’humilier, ce qui lui attire en conséquence une sympathie naturelle. D’un autre côté, le défilé médiatique de soutiens faisant de lui un martyre, et le rappel de son bilan en tant que ministre puis président, suscitent la gêne. Le mieux serait donc de passer autre chose, de tourner la page Nicolas Sarkozy.
Réflexions na niedzielę
Kontrowersje wokół Sarkozy’ego
Sprawa Sarkozy’ego budzi emocje. Być może słusznie: to pierwszy raz, kiedy były prezydent Republiki trafił do więzienia (dwa poprzednie przypadki, Ludwika XVI i Philippe’a Pétaina, były czymś innym), zwłaszcza biorąc pod uwagę okoliczności procesu. Debata jest ożywiona zarówno po lewej, jak i po prawej stronie sceny politycznej. Nad Francją unosi się atmosfera niepokoju.
To temat tygodnia, a nawet miesiąca, jeżeli nie roku. Interesujący nawet bardziej niż początki drugiego rządu Lecornu. Dzień, w którym Nicolas Sarkozy trafił do więzienia La Santé, obfitował w komentarze światowych mediów, jakbyśmy mieli obejrzeć nowy reality show, w którym kandydat jest zamknięty w pokoju wypełnionym kamerami, a każdy jego ruch śledzą miliony widzów, zaspokajając w ten sposób swoje perwersyjne instynkty. Wszystko jest pod lupą: jak ubrany jest były prezydent Republiki, jaki ma zegarek, jakie książki zabrał ze sobą, co powiedział przed wejściem za kraty, jak wygląda jego cela, jakie jest nastawienie wobec niego pozostałych więźniów i personelu. W pewnym sensie można zrozumieć to pragnienie wiedzy: nie zdarza się codziennie, żeby były prezydent jednego z największych mocarstw świata trafiał do więzienia.
Lewica jest wniebowzięta. W końcu pokonała tego „Sarko”. Tego znienawidzonego prezydenta, nazwanego przez aktywistów pozbawionych kultury politycznej „skrajnie prawicowym”. Wymiar sprawiedliwości zrobił wszystko, co w jego mocy, by zemścić się na polityku oskarżonym, choćby niesłusznie, o chęć wyrzucenia z jego struktur lewicowej trucizny. Ponieważ ta sprawa „finansowania libijskiego” jest kontrowersyjna – od manipulacji portalu Mediapart po niemal jawną chęć niektórych upolitycznionych sędziów, by „dokonać głośnego czynu” – trudno oddzielić fakty od fikcji. Fakty są jednak nieubłagane: pomimo wszelkich starań sędziowie nie byli w stanie jednoznacznie udowodnić, że Nicolas Sarkozy korzystał z libijskich funduszy na swoją kampanię prezydencką w 2007 roku. Nie oznacza to, że nie było podejrzanych kontaktów, ale główny nurt oskarżenia koncentrował się na zyskach, jakie były minister spraw wewnętrznych rzekomo czerpał z tajnego porozumienia z dyktatorem Kaddafim.
Nicolas Sarkozy musiał jednak zostać ukarany. W związku z tym w ostatniej chwili sprawę rozdmuchano do jedynej kwestii, którą sąd mógł pozostawić do swobodnej interpretacji: udziału w spisku. „Nie mógł nie wiedzieć”. Pięć lat więzienia, bardzo wysoki wyrok w porównaniu z ustaleniami procesu. A to jeszcze nie koniec. Przy świadomości, że skazany złoży apelację i, co ważniejsze, że może wygrać, nie było mowy o ułaskawieniu go po tylu latach prześladowań. Dlatego podjęto decyzję o tymczasowym wykonaniu kary więzienia. Z czystej przewrotności. Ten środek ma na celu wyłącznie zapobieżenie zakłóceniom porządku publicznego. Jakie zagrożenie dla porządku publicznego stanowi ten siedemdziesięciolatek, który już nie dał rady powrócić do aktywnej polityki?
Kilka prawicowych mediów uległo pokusie przedstawienia Nicolasa Sarkozy’ego jako świętego i męczennika. Pojawiły się śmiałe porównania: z Ludwikiem XVI, Jeanem Moulinem czy Alfredem Dreyfusem. Czyż nie zabrał ze sobą do celi biografii Jezusa? Poparcie dla Sarkozy’ego wzrosło, a niektórzy już widzą jego powrót jako zbawiciela w kolejnych wyborach prezydenckich. Trochę pochopnie zapomina się, że jego pięcioletnia kadencja jako prezydenta była słusznie krytykowana przez prawicę i że szybko odrzucił wszystkie fundamenty swojego sukcesu z 2007 roku.
W tym samym roku uchwalił ustawę DALO, która zobowiązywała państwo do zapewnienia godnego mieszkania każdemu, kto znajduje się w trudnej sytuacji (zwłaszcza nielegalnym imigrantom). Jedną z konsekwencji tej ustawy było zachęcenie do większej imigracji. To za jego prezydentury teoria gender weszła do szkół średnich, torując drogę infiltracji homoseksualizmu w placówkach oświatowych. W 2003 roku, jako minister spraw wewnętrznych, powiedział, że jest dumny z ograniczenia podwójnej kary, która pozwalała na wydalanie zagranicznych przestępców z terytorium Francji.
W 2008 roku chwalił mieszanie kultur i narodów: „Celem jest sprostanie wyzwaniu różnorodności, jakie stawia przed nami XXI wiek. Wyzwaniu, z którym Francja zawsze się mierzyła. Stawiając czoła wyzwaniu różnorodności, Francja pozostaje wierna swojej historii. […] Francja zawsze była różnorodna. Francja łączyła kultury, idee i historie. […] Francja czuje się uniwersalna w różnorodności swoich korzeni. […] To ostatnia szansa: jeśli ten republikański woluntaryzm się nie sprawdzi, republika będzie musiała przejść na jeszcze bardziej restrykcyjne metody. Ale nie mamy wyboru. Różnorodność w sercu kraju musi być potwierdzona różnorodnością na jego czele. To nie jest wybór, to obowiązek i imperatyw”.
Do tego dochodzą nieprzestrzeganie wyników referendum z 2005 roku w sprawie projektu konstytucji europejskiej (zastąpionego traktatem lizbońskim), pewne niejasne powiązania z Katarem, szybkie otwarcie rządu na osoby lewicowe – co zacierało przekaz kampanii prezydenckiej – porażka w kwestii imigracji pomimo ambitnych przemówień, odmowa włączenia Gruzji i Ukrainy do NATO w 2008 roku itd.
Jest teraz również jasne, że strategia zbliżenia między Republikanami a obozem Emmanuela Macrona została zainicjowana przez Nicolasa Sarkozy’ego już w 2017 roku, a może nawet wcześniej. W 2022 roku, podczas wyborów prezydenckich, oświadczył: „Lojalność wobec wartości republikańskiej prawicy i naszej kultury rządzenia musi nas skłonić do odpowiedzi na apel Emmanuela Macrona o jedność wokół niego w wyborach prezydenckich. W obecnej sytuacji tylko on jest w stanie podjąć odpowiednie działania. Interesy Francji muszą być naszym jedynym przewodnikiem”.
Nic zatem nadzwyczajnego. Podążamy śladem wszystkich prezydentów w ciągu ostatnich 60 lat i niewątpliwie dałoby się spojrzeć z dystansem na część krytyki, z jaką się spotykał Nicolas Sarkozy. Nie da się jednak zaprzeczyć, że rozdźwięk między obietnicami, które głosił w 2007 roku, a osiągniętymi rezultatami wpędził klasyczną francuską centroprawicę w kryzys, z którego do dziś nie wyszła.
Mamy zatem do czynienia ze sprzecznymi uczuciami. Z jednej strony widać wyraźnie, że Nicolas Sarkozy padł ofiarą szykan sądowych ze strony lewicowo upolitycznionego wymiaru sprawiedliwości, z niemal jawną chęcią upokorzenia go, co w konsekwencji budzi naturalne współczucie. Z drugiej strony medialna parada zwolenników przedstawiających go jako męczennika i przypominanie jego dokonań jako ministra, a następnie prezydenta wywołują dyskomfort. Najlepiej byłoby zatem iść dalej, zamknąć rozdział o Nicolasie Sarkozym.
Nathaniel Garstecka
