Réflexions na Niedzielę. Emmanuel Macron przygotowuje swoją przyszłość
Swoimi refleksjami z Czytelnikami Gazety na Niedzielę dzieli się mieszkający wśród nas dziennikarz Nathaniel Garstecka. Refleksje o Polsce i Polakach, zdziwienia i fascynacje. Tekst publikujemy w językach francuskim i polskim.
Réflexions d’un dimanche
Emmanuel Macron prépare son avenir
A un an de l’élection présidentielle, le président Macron a définitivement tiré un trait sur la politique nationale. Son objectif est désormais européen – il vise le toit de l’UE, et tous les moyens sont bons pour y parvenir: faire parler de lui sur la scène internationale – quitte à sortir un peu trop souvent des sentiers battus, promouvoir le potentiel stratégique de la France, se positionner en opposant numéro un à Donald Trump…
«On a oublié de nous dire merci», «For sure», «hey hey hey»… Trumpisation non contrôlée, stratégie assumée, ou un peu des deux à la fois? Emmanuel Macron n’en finit plus de faire parler de lui sur la scène internationale. Alors que de pareilles petites phrases suscitaient une légitime indignation quand elles étaient prononcées dans le contexte intérieur français («il n’y a pas de culture française», «traverser la rue», «champion, mon frère»…), contribuant grandement à l’effondrement de sa côte de popularité, cela ne semble pas avoir le même effet auprès de l’opinion publique des autres pays.
Disons-le clairement: Emmanuel Macron a déjà abandonné toute volonté de peser sur la politique intérieure française. Désavoué par le peuple, confronté aux chiffres catastrophiques de son bilan et défié par son propre camp, qui a été contraint de mettre entre parenthèse sa grande réforme phare (les retraites), le président a réalisé le constat de son échec. Conscient qu’il n’entrera pas dans l’histoire du pays pour les bonnes raisons, il a décidé de dévouer intégralement à sa deuxième ambition: l’Europe.
Ce n’est un secret pour personne. Emmanuel Macron vise un poste important au sein de l’Union européenne après la fin de son mandat en France. Président du Conseil, président de la Commission, ou quelque chose d’autre taillé sur mesure pour lui à l’issue du processus de fédéralisation des institutions bruxelloises… les détails restent à établir, mais le principe est solidement ancré dans son esprit. Le président a d’ailleurs déjà enclenché sa campagne promotionnelle, en particulier depuis la dissolution ratée et surtout après le retour à la Maison Blanche de sa némésis politique préférée, Donald Trump.
La diplomatie française a donc été sollicitée afin de mettre en scène une opposition totale à la politique du président américain, tant sur la forme que sur le fond. Au point qu’Emmanuel Macron a même adopté certains traits de caractère de son homologue américain: provocations, affichage ostentatoire de la puissance militaire, ton professoral assumé. Emmanuel Macron se rêve en Donald Trump européen, sans l’emploi de la force et sans certains excès verbaux. Mais une telle image peut-elle associée au positionnement «diplomatique et équilibré» que cherche à imposer la France, que ce soit dans le cadre du conflit en Ukraine ou en Iran? Les tergiversations d’Emmanuel Macron quant à l’envoi du porte-avions Charles de Gaulle dans le Golfe en témoignent: On ne peut pas «en même temps» se mettre en scène devant un sous-marin nucléaire et promouvoir avec force la dissuasion nucléaire française d’un côté, et reculer à la moindre menace proférée par les Gardiens de la Révolution de l’autre.
Les tentatives d’Emmanuel Macron de se placer en leader alternatif du monde occidental sonnent faux, malgré la sympathie que le président s’est construite auprès de l’opinion publique européenne. La volonté de puissance ne peut être crédible que si l’on est prêt à faire usage de la force. Or, le président français ne donne pas (suffisamment) l’impression d’être prêt à défendre ses alliés par les armes. La France a certes contribué à protéger le ciel des pays du Golfe contre les tirs de missiles iraniens, mais cela n’a pas été assez mis en avant par la diplomatie française, celle-ci étant trop occupée à lutter maladroitement contre les «fake news» sur les réseaux sociaux. Tant à l’égard de la Russie que du Hezbollah, la France semble en effet hors-jeu, alors qu’elle serait parfaitement légitime pour s’imposer davantage.
Et c’est là tout le drame de cette situation. La France a tout ce qu’il faut pour mettre en application les paroles prometteuses d’Emmanuel Macron. Quand ce dernier a posé ouvertement le sujet de l’envoi de soldats en Ukraine, d’une «coalition internationale contre le Hamas» ou du parapluie nucléaire français, on aurait pu croire que la France allait enfin endosser le costume qui lui sied si bien: celui de puissance européenne et occidentale forte et assumée. Or il n’en fut rien. Le président français a reculé face aux menaces de la Russie et face au Hamas.
Ce débat est prégnant en Pologne, pays avec lequel la France a signé un nouveau traité bilatéral d’amitié. Ce traité implique notamment une plus forte coopération militaire, énergétique et stratégique entre Paris et Varsovie. Voici une bonne direction pour le renforcement des relations franco-polonaises! On pourrait par exemple envisager un déploiement de troupes françaises en Pologne afin de compenser le départ éventuel des Américains, une meilleure prise en considération de la France dans les appels d’offre pour la construction de centrales nucléaires ou le renouvellement des garanties de sécurité en cas d’attaque orientale. Or, de nombreux Polonais affichent leurs doutes quant à la fiabilité de la France, et ces doutes ne font que se renforcer à mesure que Paris s’obstine dans sa «diplomatie des négociations équilibrées».
Emmanuel Macron cherche-t-il à se rendre incontournable en Europe sans avoir à prouver la fiabilité de la France? Peut-être bien. C’est sans doute une bonne stratégie afin de réaliser ses ambitions personnelles, mais cela se fera immanquablement au détriment de l’image de la France. Pourtant, le potentiel est là, et le président l’a rappelé lui-même: la France reste la première puissance militaire au sein de l’UE, sa seule puissance nucléaire, elle a une capacité de projection, un savoir-faire technologique de premier ordre, un personnel diplomatique talentueux…
Un potentiel souvent dénigré par les adeptes du «french bashing» à outrance, mais un potentiel bel et bien existant et tangible. Seulement, il doit être utilisé à bon escient. Les armes fournies à l’Ukraine ont prouvé leur qualité sur le terrain, en particulier les canons CAESAR, et les avions Rafale ont abattu des dizaines de missiles et de drones iraniens dans le ciel émirati. Ce sont ces informations qu’il faut mettre en valeur, et non donner des leçons de morale au public d’une conférence à Nairobi, comme l’a fait Emmanuel Macron avec son désormais célèbre «hey hey hey».
La quête de la trace à laisser dans l’histoire est un parcours semé d’embûches. Entravé par une paralysie de la scène politique française (qu’il a lui-même provoquée), le président se concentre désormais sur son image à l’international. Il lui reste un an pour utiliser le potentiel de la France à bon escient, s’il veut renforcer la crédibilité de son pays. Cependant, ceux qui attendent de lui un engagement militaire formel risquent d’être déçus: l’absence de majorité à l’Assemblée Nationale lui interdit de faire plus que ce qu’il fait actuellement.
Au final, Emmanuel Macron essaie de marquer sa présence diplomatique dans le monde tout en s’abstenant de concrétiser quoique ce soit. Pour utiliser une métaphore sportive, on pourrait dire que le président français défend un score de 0-0 à 10 minutes de la fin d’un match qu’il faut pourtant gagner, afin de ne pas se blesser pour le match suivant qu’il espère jouer dans un autre club. Du génie tactique personnel sans aucun doute, mais on peine à déceler l’intérêt pour la France.
Réflexions na Niedzielę
Emmanuel Macron przygotowuje swoją przyszłość
Na rok przed wyborami prezydenckimi prezydent Macron ostatecznie zerwał z polityką krajową. Jego celem jest teraz Europa – mierzy w sam szczyt UE i wszelkie środki są dobre, by to osiągnąć: sprawić, by mówiono o nim na arenie międzynarodowej – nawet jeśli oznacza to nieco zbyt częste zbaczanie z utartych ścieżek, promować strategiczny potencjał Francji, pozycjonować się jako główny przeciwnik Donalda Trumpa…
„Zapomniano nam podziękować”, „For sure”, „hey, hey, hey”… Niekontrolowana trumpizacja, świadoma strategia czy może trochę jedno i drugie? Emmanuel Macron nie przestaje być tematem rozmów na arenie międzynarodowej. Podczas gdy podobne bon mot budziły uzasadnione oburzenie, gdy padały w kontekście wewnętrznym we Francji („nie ma kultury francuskiej”, „przejść przez ulicę”, „mistrzu, mój bracie”…), przyczyniając się w znacznym stopniu do załamania jego notowań, nie wydaje się, by wpływało to podobnie na opinię publiczną w innych krajach.
Powiedzmy to jasno: Emmanuel Macron już porzucił wszelkie ambicje wywierania wpływu na francuską politykę wewnętrzną. Odrzucony przez naród, w obliczu katastrofalnych wyników swojej kadencji i wyzwań ze strony własnego obozu, który został zmuszony do odłożenia na bok swojej wielkiej, sztandarowej reformy (emerytur), prezydent zdał sobie sprawę ze swojej porażki. Świadomy tego, że nie przejdzie do historii kraju z dobrych powodów, postanowił całkowicie poświęcić się swojej drugiej ambicji: Europie.
Nie jest to dla nikogo tajemnicą. Emmanuel Macron ma na celowniku ważne stanowisko w Unii Europejskiej po zakończeniu swojej kadencji we Francji. Przewodniczący Rady, przewodniczący Komisji lub coś innego, dostosowanego specjalnie do niego po zakończeniu procesu federalizacji instytucji brukselskich… Szczegóły pozostają do ustalenia, ale zasada jest mocno zakorzeniona w jego umyśle. Prezydent rozpoczął już swoją kampanię promocyjną, zwłaszcza od czasu nieudanego rozwiązania parlamentu, a przede wszystkim po powrocie do Białego Domu jego ulubionego politycznego wroga, Donalda Trumpa.
Francuska dyplomacja została zatem poproszona o zainscenizowanie całkowitego sprzeciwu wobec polityki amerykańskiego prezydenta, zarówno pod względem formy, jak i treści. Do tego stopnia, że Emmanuel Macron przejął nawet niektóre cechy charakteru swojego amerykańskiego odpowiednika: prowokacje, ostentacyjne pokazywanie siły militarnej, ton wyższości. Emmanuel Macron marzy o byciu europejskim Donaldem Trumpem – bez użycia siły i bez niektórych werbalnych ekscesów. Ale czy taki wizerunek może kojarzyć się z „dyplomatycznym i wyważonym” stanowiskiem, które Francja stara się narzucić, czy to w kontekście konfliktu na Ukrainie, czy w Iranie? O tym świadczą wahania Emmanuela Macrona dotyczące wysłania lotniskowca „Charles de Gaulle” do Zatoki Perskiej: nie można jednocześnie z jednej strony pozować przed atomową łodzią podwodną i zdecydowanie promować francuskiego odstraszania nuklearnego, a z drugiej strony wycofywać się przy najmniejszym zagrożeniu ze strony Strażników Rewolucji.
Próby Emmanuela Macrona, by stać się alternatywnym liderem świata zachodniego, są fałszywe, mimo sympatii, jaką prezydent zyskał wśród europejskiej opinii publicznej. Dążenie do potęgi może być wiarygodne tylko wtedy, gdy jest się gotowym do użycia siły. Jednak prezydent Francji nie sprawia (wystarczająco) wrażenia, że jest gotowy bronić swoich sojuszników zbrojnie. Francja wprawdzie przyczyniła się do ochrony przestrzeni powietrznej krajów Zatoki Perskiej przed irańskimi rakietami, ale francuska dyplomacja nie podkreśliła tego należycie, będąc zbyt zajęta nieudolną walką z „fake newsami” w mediach społecznościowych. Zarówno w stosunku do Rosji, jak i Hezbollahu Francja wydaje się poza grą, podczas gdy ma pełne prawo do większego zaangażowania.
I na tym polega cała tragedia tej sytuacji. Francja ma wszystko, czego potrzeba, by zrealizować obietnice Emmanuela Macrona. Kiedy prezydent otwarcie poruszył temat wysłania żołnierzy na Ukrainę, „międzynarodowej koalicji przeciwko Hamasowi” czy francuskiego parasola nuklearnego, można było sądzić, że Francja w końcu włoży strój, który tak dobrze do niej pasuje: strój silnej i świadomej swojej roli potęgi europejskiej i zachodniej. Tak się jednak nie stało. Prezydent Francji wycofał się w obliczu gróźb ze strony Rosji i Hamasu.
Debata ta ma szczególne znaczenie w Polsce, z którą Francja podpisała nowy dwustronny traktat o przyjaźni. Traktat ten zakłada między innymi zacieśnienie współpracy wojskowej, energetycznej i strategicznej między Paryżem a Warszawą. To dobry kierunek dla umacniania stosunków francusko-polskich! Można by na przykład rozważyć rozmieszczenie francuskich żołnierzy w Polsce, aby zrekompensować ewentualne wycofanie się Amerykanów, większe uwzględnienie Francji w przetargach na budowę elektrowni jądrowych lub odnowienie gwarancji bezpieczeństwa w przypadku ataku ze wschodu. Jednak wielu Polaków wyraża wątpliwości co do wiarygodności Francji, a wątpliwości te tylko się nasilają, im bardziej Paryż upiera się przy swojej „dyplomacji wyważonych negocjacji”.
Czy Emmanuel Macron stara się stać się postacią nieodzowną w Europie, nie musząc udowadniać wiarygodności Francji? Być może. Jest to niewątpliwie dobra strategia realizacji osobistych ambicji, ale nieuchronnie odbędzie się to kosztem wizerunku Francji. A przecież potencjał jest, o czym sam prezydent przypomniał: Francja pozostaje pierwszą potęgą militarną w UE, jedyną potęgą nuklearną w UE, dysponuje zdolnością projekcji siły, pierwszorzędnym know-how technologicznym, utalentowanym personelem dyplomatycznym…
Potencjał ten jest często dyskredytowany przez zwolenników przesadnego „french bashingu”, ale jest to potencjał rzeczywisty i namacalny. Trzeba go tylko właściwie wykorzystać. Broń dostarczona Ukrainie udowodniła swoją jakość w terenie, zwłaszcza armaty CAESAR, a samoloty Rafale zestrzeliły dziesiątki irańskich pocisków i dronów na niebie Zjednoczonych Emiratów Arabskich. To właśnie te informacje należy podkreślać, a nie udzielać lekcji moralności publiczności podczas konferencji w Nairobi, jak uczynił to Emmanuel Macron swoim słynnym już „hey, hey, hey!”.
Dążenie do pozostawienia śladu w historii to droga usiana przeszkodami. Ograniczony przez paraliż francuskiej sceny politycznej (który sam wywołał) prezydent skupia się teraz na swoim wizerunku na arenie międzynarodowej. Pozostał mu rok, aby właściwie wykorzystać potencjał Francji, jeśli chce wzmocnić wiarygodność swojego kraju. Jednak ci, którzy oczekują od niego formalnego zaangażowania wojskowego, mogą się rozczarować: brak większości w Zgromadzeniu Narodowym uniemożliwia mu podjęcie działań wykraczających po za to, co robi obecnie.
Ostatecznie Emmanuel Macron stara się zaznaczyć swoją obecność dyplomatyczną na arenie międzynarodowej, powstrzymując się jednocześnie od konkretnych działań. Używając metafory z dziedziny sportu, można by powiedzieć, że prezydent Francji broni wyniku 0:0 na 10 minut przed końcem meczu – który jednak musi wygrać i przy tym nie nabawić się kontuzji przed kolejnym meczem, w którym chciałby zagrać w innym klubie. Bez wątpienia jest to osobisty geniusz taktyczny, ale trudno dostrzec w tym korzyść dla Francji.
Nathaniel Garstecka
