Réflexions na Niedzielę. Jak zwiększyć dzietność?
Swoimi refleksjami z Czytelnikami Gazety na Niedzielę dzieli się mieszkający wśród nas dziennikarz Nathaniel Garstecka. Refleksje o Polsce i Polakach, zdziwienia i fascynacje. Tekst publikujemy w językach francuskim i polskim.
Réflexions d’un dimanche
Comment rehausser la natalité?
Afin de lutter contre la crise démographique, un député français propose de simplifier et augmenter les allocations liées à la naissance d’un enfant. Il s’agit de créer un versement unique de 250 euro mensuel par enfant, dès le premier enfant, jusqu’à ce qu’il atteigne 20 ans. Une idée expérimentée en Pologne, avec des résultats mitigés.
Le député Horizons Jérémie Patrier-Leitus a présenté un rapport visant à redresser le taux de fécondité de la France, tombé à 1,55 enfant par femme en 2025. Parmi les mesures mises en avant, la création d’un «versement familial universel» de 250 euro par mois et par enfant, dès le premier enfant. Ce versement remplacerait la plupart des allocations déjà existantes, mais trop nombreuses et peu lisibles.
Cette idée n’est pas inédite en Europe. La Pologne l’expérimente depuis 2016 sous la forme d’un versement mensuel de 500 zlotys (puis 800 à partir de 2024) par enfant. L’objectif initial était de redresser un taux de fécondité qui s’était effondré de de 2 en 1989 à 1,3 en 2015. Avec le recul, on peut constater que le bilan de cette mesure a été plus que mitigé. Si le taux de fécondité polonais est remonté à 1,4 en 2018, il s’est cependant à nouveau écroulé après la crise des restrictions sanitaires de 2020 puis après l’invasion de l’Ukraine en 2022. En 2024 il n’était plus que de 1,1!
Par ailleurs, le projet «500+» a accéléré l’inflation, en particulier au moment de son entrée en vigueur. La Pologne n’étant pas un pays avec une forte tradition de redistribution sociale, chaque mesure allant dans ce sens provoque immédiatement des effets importants sur le marché. Cela a été particulièrement le cas par exemple sur les poussettes. Un modèle classique qui coûtait 2000 zlotys en 2016 en valait 2500 deux ans plus tard. Même situation pour les couches et les vêtements. Très rapidement, donc, l’effet «500+» a été entièrement absorbé par l’inflation ainsi provoquée.
Constatant le relatif échec de la mesure, les autorités polonaises ont joué la fuite en avant. Au lieu de laisser le «500+» mourir de sa mort naturelle sans y toucher, elles l’ont transformé en «800+» et envisagent de le porter à «1000+», ce qui contribue à plomber les finances publiques.
Enfin, la mise en place de programmes sociaux afin de soutenir la démographie laisse penser que la natalité est uniquement une question de moyens financiers. Or, c’est un critère qui joue au final assez peu, tout comme le logement. La surface moyenne habitée par Français et par Polonais n’a fait qu’augmenter au cours du XXème siècle, mais la fécondité n’a fait que baisser. Pour faire court, on pourrait dire que jamais dans l’histoire nous n’avons aussi bien vécu et en même temps n’avons fait aussi peu d’enfants. Cette simple observation ne laisse aucune chance aux discours des responsables politiques de gauche, affirmant que c’est en multipliant les constructions de logements sociaux que nous allons «sauver» notre démographie.
Le problème est en réalité bien plus complexe, et ne sera pas résolu par des mesures banales comme la redistribution sociale ou le logement. Ceux qui affirment le contraire ne semblent pas avoir compris que la baisse de la natalité est due entre autres à la transition démographique des sociétés occidentales et à l’évolution des normes sociales: avoir des enfants n’est plus considéré comme normal et naturel à l’époque des études longues, des carrières professionnelles, du progressisme relativiste et du mouvement écologiste «no kids». En cela, la gauche, qui aujourd’hui déplore les effets dont elle chérit les causes, est évidemment en grande partie responsable.
L’âge auquel on a son premier enfant est sans cesse repoussé, le nombre d’enfants par foyer diminue et en conséquence la solidarité intergénérationnelle. Les grands-parents habitent souvent ailleurs (du fait de l’exode rural des jeunes générations qui vont chercher du travail dans les grandes villes) et sont donc moins engagés pour aider les jeunes parents à concilier travail et famille. Le coût de la vie, le social et le logement entrent bien évidemment en compte, mais pas dans la mesure où se l’imaginent les responsables politiques. Même si l’on facilite l’accès au logement et qu’on augmente les versements sociaux, le taux de fécondité ne reviendra pas au niveau garantissant le renouvellement des générations, puisque tout simplement les priorités des citoyens ont changé et la société ne célèbre plus la natalité et la parentalité.
Enfin, faut-il réellement chercher absolument à rehausser la fécondité? La stagnation démographique est l’une des conséquences principales du bond civilisationnel de l’Occident du XIXème siècle au XXème siècle. Peut-on et doit-on tenter de l’enrayer avec des politiques publiques vouées à l’échec? L’automatisation et la robotisation de nos économies, et la disparition des emplois à faible valeur ajoutée vont automatiquement faire baisser le besoin en main d’œuvre et donc en quantité d’habitants. Notre démographie se stabilisera naturellement, certes à un niveau largement inférieur à aujourd’hui. Le niveau de vie s’accroitra, les problèmes de logement disparaitront d’eux-mêmes, ainsi que la pauvreté et la précarité.
En cela, nous en remettre à l’immigration massive de peuplement (comme le préconisent les «experts» de l’ONU et de l’UE) est une erreur fondamentalement criminelle, qui aura potentiellement comme conséquence le saccage de notre modèle civilisationnel et la disparition des peuples occidentaux. Mieux vaut laisser l’évolution naturelle de notre société faire son œuvre, et nous y adapter en conséquence en sauvegardant notre homogénéité ethnoculturelle, plutôt qu’essayer de forcer le maintien d’un système dépassé basé sur le seul nombre.
«Faut-il reparler à Poutine?»
C’est ce que se demandent les médias et les responsables politiques français depuis quelques semaines, alors que la guerre en Ukraine entre dans sa cinquième année et que la Russie ne montre aucune volonté de vouloir y mettre fin.
On pourrait se dire que c’est une bonne idée, si encore nous avions de solides cartes en main pour faire plier le Kremlin. Or, il n’en est rien: nos industries militaires ont toujours du mal à repartir, nous sommes toujours dépendants de Washington pour assurer notre défense et nous sommes paralysés par les excès de normes et de réglementations imposées tant par nos Etat socialistes que par une Commission de Bruxelles qui se rêve en Grand Exécutif européen.
Avec quels arguments allons-nous convaincre Vladimir Poutine de faire taire les canons? Jusqu’où pouvons-nous pousser les sanctions contre la Russie? Jusqu’où pouvons-nous faire pression sur les pays qui aident Moscou à les contourner, comme l’Inde ou la Chine? D’ailleurs, l’accord commercial que nous venons de signer avec l’Inde (et qui ouvre nos portes encore plus largement à l’immigration indienne), contient-il au moins des éléments allant dans ce sens?
En outre, qui doit parler avec Vladimir Poutine et en quel nom? Emmanuel Macron au nom de l’Union européenne? Donc y compris au nom de l’Espagne et de la Hongrie, qui s’opposent à toute confrontation, tant diplomatique que commerciale, avec la Russie? L’Allemagne, au nom des propos tenus par le chancelier Merz sur un «retour des relations équilibrées avec Moscou»? Ou Ursula von der Leyen, au nom de ses 23% d’opinions positives au sein de l’UE (sondage IPSOS d’aout 2025)?
Si encore nous étions tous unis par une volonté de défendre réellement l’Ukraine. Or, ce n’est pas pour cela qu’Emmanuel Macron veut se rasseoir avec Vladimir Poutine. «Pour contrer Donald Trump, les Européens sont tentés de reparler à Vladimir Poutine», titre «Le Figaro». Pas pour l’Ukraine ou pour la paix. Contre les Américains. Contre Donald Trump. Comme si souvent dans notre histoire récente. Puéril.
«Pour justifier la reprise du dialogue avec le maître du Kremlin, Emmanuel Macron a des arguments. Le principal est la nécessité de réimposer l’Europe sur le sujet russo-ukrainien, préempté par Donald Trump qui, lui, a repris les discussions avec Moscou dès son retour à la Maison-Blanche», détaille «Le Figaro». L’Ukraine, elle, passe au second plan. Où sont passées les grandes envolées lyriques sur «rien sur l’Ukraine sans l’Ukraine», sur l’approche utilitariste et purement commerciale de Washington ou sur la «trahison» par Donald Trump des «valeurs occidentales»?
«Mais l’initiative a aussi ses détracteurs. En Ukraine, à l’est de l’Europe et chez ceux qui rappellent que le dialogue avec Poutine, très pratiqué par Emmanuel Macron au début de la guerre, n’a jamais produit aucun résultat. Même Donald Trump n’a pas réussi à convaincre le président russe de signer un cessez-le-feu», reconnait le journal. Mais alors, qu’a en tête Emmanuel Macron? La réponse est simple: son destin personnel, son destin européen. S’il s’était agi de rehausser la position de la France, il aurait procédé à un remodelage d’alliances au sein de l’UE dès 2022, en rompant avec la prédominance du «couple franco-allemand» et en bâtissant, en parallèle, un axe Paris-Stockholm-Varsovie-Rome dont l’Elysée serait la grande puissance motrice. Emmanuel Macron a alors, pour des raison politiques et idéologiques, manqué sa fenêtre de tir et laissé l’Allemagne se secouer et se relancer après la crise économique qui l’a touchée.
Comment, dans ce cas, sauver l’Ukraine? Pour commencer, il faut s’entendre sur ce que «sauver» signifie. Figer les lignes actuelles? Retrouver les frontières d’avant 2022? D’avant 2014? Personne ne semble en mesure de s’accorder là-dessus. Ensuite, quels moyens économiques, diplomatiques et militaires sommes-nous prêts à mettre pour atteindre cet objectif? Enfin, dans quel cadre devons-nous travailler? National, européen, européen resserré uniquement aux pays volontaires, international? Commençons à répondre à ces questions, ce qu’on aurait dû faire déjà il y a 4 ans, avant de vouloir à tout prix mettre des bâtons dans les roues des Américains pour le seul plaisir de nous opposer à Donald Trump.
Ce que l’affaire Epstein dit de nous-mêmes
Cette sordide affaire en dit long sur l’état du monde occidental et de ses élites. Une oligarchie mondialisée qui se croit vivre au-dessus des lois, de la morale et de la démocratie. Des hommes politiques ayant soif de reconnaissance auprès de «mécènes» dépravés à la tête de réseaux criminels de trafic d’êtres humains. Si Epstein a pu exister, c’est parce que nous l’avons laissé exister, parce que nombreux sont ceux à avoir pu en profiter ou espéré en profiter.
Comment les hommes politiques comptent «lutter contre le populisme» quand ils contribuent eux-mêmes à nourrir les théories complotistes et la défiance des peuples envers leurs élites? Comment faire croire que restreindre et contrôler l’accès aux réseaux sociaux ne doit servir qu’à «protéger les mineurs», alors que nos gouvernements couvrent durant des années des faits criminels d’une ampleur inouïe?
Pris en tenaille entre le progressisme idéologique démoralisant, le Grand remplacement ethnoculturel et des élites politiques déconnectées, les peuples occidentaux sont-ils au bord de l’effacement ou au bord de la révolte?
Réflexions na Niedzielę.
Jak zwiększyć dzietność?
Aby przeciwdziałać kryzysowi demograficznemu, francuski poseł proponuje uproszczenie i zwiększenie zasiłków związanych z narodzinami dziecka. Chodzi o wprowadzenie jednorazowej wypłaty w wysokości 250 euro miesięcznie na dziecko, począwszy od pierwszego dziecka, aż do osiągnięcia przez nie wieku 20 lat. Pomysł ten został wypróbowany w Polsce, ale przyniósł niejednoznaczne rezultaty.
Poseł Jérémie Patrier-Leitus (Horizons, centroprawica) przedstawił raport mający na celu poprawę wskaźnika dzietności we Francji, który spadł do 1,55 dziecka na kobietę w 2025 roku. Wśród proponowanych środków znalazło się wprowadzenie „uniwersalnego zasiłku rodzinnego” w wysokości 250 euro miesięcznie na dziecko, począwszy od pierwszego dziecka. Zasiłek ten zastąpiłby większość istniejących już świadczeń, które są zbyt liczne i mało przejrzyste.
Pomysł ten nie jest nowością w Europie. Polska eksperymentuje z nim od 2016 r. w formie miesięcznego zasiłku w wysokości 500 złotych (a od 2024 r. 800 złotych) na dziecko. Pierwotnym celem było podniesienie wskaźnika dzietności, który spadł z 2 w 1989 r. do 1,3 w 2015 r. Z perspektywy czasu można stwierdzić, że bilans tego działania był więcej niż niejednoznaczny. Chociaż wskaźnik dzietności w Polsce wzrósł do 1,4 w 2018 r., to jednak ponownie spadł po kryzysie związanym z ograniczeniami sanitarnymi w 2020 r., a następnie po rosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 r. W 2024 r. wynosił już tylko 1,1!
Ponadto program „500+” przyspieszył inflację, zwłaszcza w momencie jego wejścia w życie. Polska nie jest krajem o silnej tradycji redystrybucji społecznej, dlatego każdy pomysł w tym kierunku ma natychmiastowy wpływ na rynek. Dotyczyło to w szczególności wózków dziecięcych. Klasyczny model, który w 2016 r. kosztował 2000 złotych, dwa lata później był wart 2500 złotych. Podobna sytuacja miała miejsce w przypadku pieluch i odzieży dziecięcej. Rodzice, którzy wtedy robili zakupy, doskonale o tym wiedzą. Bardzo szybko pozytywny efekt „500+” został więc całkowicie zniwelowany przez wywołaną nim inflację.
Stwierdzając względną porażkę tego programu, polskie władze postanowiły pójść na całość. Zamiast pozwolić programowi „500+” umrzeć śmiercią naturalną, przekształciły go w program „800+” i nawet planują podwyższyć go do „1000+”, co przyczynia się do obciążenia finansów publicznych.
Wreszcie wprowadzenie programów społecznych mających na celu wsparcie demografii sugeruje, że dzietność jest wyłącznie kwestią środków finansowych. Jednak jest to kryterium, które ostatecznie ma niewielkie znaczenie, podobnie jak kwestia mieszkania. Średnia powierzchnia użytkowa na mieszkańca we Francji i w Polsce ciągle wzrastała w XX wieku, ale płodność tylko spadała. Krótko mówiąc, można powiedzieć, że nigdy w historii nie żyło nam się tak dobrze, a jednocześnie nigdy nie mieliśmy tak mało dzieci. Ta prosta obserwacja nie pozostawia żadnych szans dla argumentów polityków lewicowych, twierdzących, że to właśnie poprzez zwiększenie liczby mieszkań socjalnych „uratujemy” naszą demografię.
Problem jest znacznie bardziej złożony i jego rozwiązania nie zapewnią banalne środki, takie jak redystrybucja socjalna czy mieszkalnictwo. Można sądzić, że ci, którzy twierdzą inaczej, nie rozumieją, że spadek liczby urodzeń wynika między innymi z przemian demograficznych zachodzących w społeczeństwach zachodnich oraz ewolucji norm społecznych: posiadanie dzieci nie jest już uważane za coś normalnego i naturalnego w dobie długich studiów, kariery zawodowej, relatywistycznego progresywizmu i ekologicznego ruchu „no kids”. W tym zakresie lewica, która dziś ubolewa nad skutkami, których przyczyny sama pielęgnuje, ponosi oczywiście dużą część odpowiedzialności.
Wiek rodziców, kiedy rodzi się im pierwsze dziecko, jest coraz wyższy, zmniejsza się liczba dzieci w gospodarstwie domowym, a co za tym idzie – słabnie solidarność międzypokoleniowa. Dziadkowie często mieszkają gdzie indziej (z powodu exodusu młodych pokoleń, które szukają pracy w dużych miastach) i dlatego są mniej zaangażowani w pomaganie młodym rodzicom w godzeniu pracy z życiem rodzinnym. Koszty utrzymania, pomoc socjalna i mieszkania mają oczywiście znaczenie, ale nie w takim stopniu, jak wyobrażają to sobie politycy. Nawet jeśli ułatwi się dostęp do mieszkań i zwiększy świadczenia socjalne, wskaźnik dzietności nie powróci do poziomu gwarantującego odnowę pokoleń, ponieważ po prostu zmieniły się priorytety obywateli, a społeczeństwo nie celebruje już narodzin dzieci i rodzicielstwa.
Wreszcie – czy naprawdę należy dążyć do zwiększenia dzietności? Stagnacja demograficzna jest jedną z głównych konsekwencji cywilizacyjnego skoku Zachodu w XIX i XX wieku. Czy można i należy próbować temu zapobiec za pomocą skazanych na niepowodzenie działań publicznych? Automatyzacja i robotyzacja naszych gospodarek oraz zanik miejsc pracy o niskiej wartości dodanej automatycznie spowodują spadek zapotrzebowania na siłę roboczą, a tym samym na wzrost liczby mieszkańców. Nasza demografia ustabilizuje się w naturalny sposób, oczywiście będą to liczby znacznie niższe niż obecnie. Poziom życia wzrośnie, problemy mieszkaniowe znikną, podobnie jak ubóstwo.
W tym kontekście poleganie na masowej imigracji (jak zalecają „eksperci” ONZ i UE) jest fundamentalnym błędem, który może doprowadzić do zniszczenia naszego modelu cywilizacyjnego i zaniku zachodnich narodów. Lepiej pozwolić, aby naturalna ewolucja naszego społeczeństwa przebiegała swoim torem, i odpowiednio się do niej dostosować, zachowując naszą etnokulturową jednorodność, niż próbować na siłę utrzymać przestarzały system oparty na dużej liczbie ludności.
Czy należy ponownie podjąć rozmowy z Putinem?
To pytanie zadają sobie od kilku tygodni media i politycy we Francji, podczas gdy wojna na Ukrainie wkracza w piąty rok, a Rosja nie wykazuje żadnej chęci jej zakończenia.
Można by pomyśleć, że rozmowy z Putinem byłyby dobrym pomysłem, gdybyśmy mieli w ręku solidne karty, które zmusiłyby Kreml do ustępstw. Jednak tak nie jest: nasz przemysł zbrojeniowy nadal ma trudności z rozruchem, nadal jesteśmy zależni od Waszyngtonu w zakresie zapewnienia sobie obrony i jesteśmy sparaliżowani nadmiernymi normami i regulacjami narzuconymi zarówno przez nasze „socjalistyczne” państwa, jak i przez Komisję Europejską, która marzy o tym, by się stać Wielką Europejską Władzą Wykonawczą.
Jakimi argumentami przekonamy Władimira Putina do uciszenia armat? Jak daleko możemy się posunąć w sankcjach wobec Rosji? Jak daleko możemy naciskać na kraje, które pomagają Moskwie te sankcje omijać, takie jak Indie czy Chiny? Czy zresztą umowa handlowa, którą właśnie podpisaliśmy z Indiami (i która jeszcze bardziej otwiera nasze drzwi dla indyjskiej imigracji), zawiera przynajmniej elementy zmierzające w tym kierunku?
Ponadto kto powinien rozmawiać z Władimirem Putinem i w czyim imieniu? Emmanuel Macron w imieniu Unii Europejskiej, a więc również w imieniu Hiszpanii i Węgier, które sprzeciwiają się wszelkim konfrontacjom z Rosją, zarówno dyplomatycznym, jak i handlowym? Kanclerz Merz w imieniu Niemiec, które chcą „powrotu do zrównoważonych stosunków z Moskwą”? A może Ursula von der Leyen w imieniu 23 proc. popierających ją obywateli UE (sondaż IPSOS z sierpnia 2025 r.)?
Gdybyśmy tylko byli zjednoczeni wolą rzeczywistej obrony Ukrainy… Jednak nie dlatego Emmanuel Macron chce ponownie spotkać się z Władimirem Putinem. „Aby przeciwdziałać Donaldowi Trumpowi, Europejczycy są skłonni ponownie podjąć rozmowy z Władimirem Putinem” – pisze „Le Figaro”. Nie dla Ukrainy ani dla pokoju. Przeciwko Amerykanom. Przeciwko Donaldowi Trumpowi. Przeciwko amerykańskiemu prezydentowi, jak to często bywało w naszej najnowszej historii. Dziecinne.
„Emmanuel Macron ma argumenty, które uzasadniają wznowienie dialogu z Kremlem. Najważniejszym z nich jest konieczność ponownego narzucenia inicjatywy Europy w kwestii rosyjsko-ukraińskiej, zdominowanej przez Donalda Trumpa” – wyjaśnia „Le Figaro”. Ukraina schodzi na drugi plan. Gdzie podziały się liryczne wypowiedzi o tym, że „nic o Ukrainie bez Ukrainy”, o utylitarnym i czysto handlowym podejściu Waszyngtonu lub o „zdradzie” „zachodnich wartości” przez Donalda Trumpa?
„Jednak inicjatywa ta ma również swoich przeciwników. Na Ukrainie, w Europie Wschodniej i wśród tych, którzy przypominają, że dialog z Putinem, preferowany przez Emmanuela Macrona na początku wojny, nigdy nie przyniósł żadnych rezultatów. Nawet Donald Trump nie zdołał przekonać rosyjskiego prezydenta do podpisania zawieszenia broni” – przyznaje gazeta. Co zatem ma na myśli Emmanuel Macron? Odpowiedź jest prosta: jego osobisty los, jego europejskie „przeznaczenie”. Gdyby chodziło o wzmocnienie pozycji Francji, przeprowadziłby on przebudowę sojuszy w UE już w 2022 r., zrywając z przewagą „duetu francusko-niemieckiego” i budując równolegle oś Paryż-Sztokholm-Warszawa-Rzym, której główną siłą napędową byłby Pałac Elizejski. Emmanuel Macron z powodów politycznych i ideologicznych nie wykorzystał swojej szansy i pozwolił Niemcom otrząsnąć się i odbudować po kryzysie gospodarczym, który je dotknął.
Jak w takim razie uratować Ukrainę? Na początek należy uzgodnić, co oznacza „uratować”. Zamrożenie obecnych granic? Przywrócenie granic sprzed 2022 roku? A może sprzed 2014 roku? Wydaje się, że nikt nie jest w stanie uzgodnić tej kwestii. Następnie – jakie środki ekonomiczne, dyplomatyczne i militarne jesteśmy gotowi przeznaczyć na osiągnięcie tego celu? Wreszcie – w jakich ramach powinniśmy działać? Krajowych, europejskich czy europejskich, ale ograniczonych wyłącznie do krajów chętnych? Zacznijmy odpowiadać na te pytania. Powinniśmy byli zrobić to już cztery lata temu, zanim za wszelką cenę postanowiliśmy rzucać kłody pod nogi Amerykanom tylko po to, żeby przeciwstawić się Donaldowi Trumpowi.
Co sprawa Epsteina mówi o nas samych
Ta ponura sprawa wiele mówi o stanie zachodniego świata i jego elit, zglobalizowanej oligarchii, która uważa się za stojącą ponad prawem, moralnością i demokracją. Politycy okazali się spragnieni uznania ze strony zdeprawowanych „mecenasów” znajdujących się na czele sieci przestępczych, zajmujących się handlem ludźmi. Epstein mógł działać, ponieważ pozwoliliśmy mu na to, ponieważ wielu mogło na tym skorzystać lub miało nadzieję, że skorzysta.
Jak politycy zamierzają „walczyć z populizmem”, skoro sami przyczyniają się do podsycania teorii spiskowych i nieufności społeczeństw wobec elit? Jak przekonać ludzi, że ograniczenie i kontrola dostępu do sieci społecznościowych mają służyć wyłącznie „ochronie nieletnich”, skoro nasze rządy od lat tuszują przestępstwa na niespotykaną skalę?
Czy społeczeństwa zachodnie, znajdując się w potrzasku między demoralizującym progresywizmem ideologicznym, wielką wymianą etniczno-kulturową i oderwanymi od rzeczywistości elitami politycznymi, są na skraju zaniku, czy na skraju buntu?
Nathaniel Garstecka
