Spektakl „Filokteja” w TR Warszawa

Szukamy współczesnych sytuacji, które są wariantami losu zranionego herosa Filokteta. Przyglądamy się różnym formom wykluczeń, odrzuceń, umieszczania kogoś na marginesie – powiedziała reżyserka Justyna Wielgus. Premiera spektaklu „Filokteja. Powrót” w TR Warszawa.

Punktem wyjścia do „Filoktei. Powrotu” jest spotkanie różnych tekstów kultury, przede wszystkim antycznej tragedii Sofoklesa „Filoktet” z ikoniczną literaturą, czyli „Odyseją kosmiczną” Arthura C. Clarke’a oraz filmem Stanleya Kubricka.

– Na przecięciu tych dwóch tekstów przypatrujemy się kondycji człowieka. Spektakl dotyczy tematu samotności, ale także kruchości, tego, jak w różnych ciałach, z rozmaitymi wrażliwościami uczestniczymy w podróżach kosmiczno-ziemskich – powiedziała reżyserka Justyna Wielgus.

Pytana, czy na scenie zobaczymy herosa, powiedziała: – Filoktet pojawi się w naszym przedstawieniu w bardzo przewrotnej formule. Szukamy współczesnych sytuacji, które są wariantami losu zranionego herosa. Został on pozostawiony na bezludnej wyspie, dlatego że był słaby, okaleczony. Przyglądamy się różnym formom wykluczeń, odrzuceń, umieszczania kogoś na marginesie – tłumaczyła.

– W spektaklu mamy różnorodnych bohaterów. Są zarówno osoby prawdziwe, jak i postaci fikcyjne. Wśród nich są Filoktet, Dave Bowman, bohater „Odysei kosmicznej”, ale też bohaterka „Piątego elementu”, filmu Luca Bessona – mówiła. – Towarzyszą im postaci realne, jak amerykańska aktywistka i pisarka Laura Hillenbrand, która od wielu lat cierpi na zespół przewlekłego zmęczenia, czy Brytyjka Laura Winham, która umarła w swoim mieszkaniu z głodu przez niedopatrzenie systemu opieki, którym była objęta. Mamy też Samanthę Hess, która wymyśliła usługi platonicznego przytulania, co upowszechniło się na całym świecie, oraz Juana Manna, który zainicjował to przytulanie – wyjaśniła Justyna Wielgus.

– Nasza scenografia obrazuje przecięcie dwóch światów. Pierwszy plan, skaliste elementy, nawiązuje do wyspy Lemnos, na której Filoktet został porzucony przez Achajów, kiedy ukąsił go wąż, ale też nieco do marsjańskiego krajobrazu – powiedziała. – W drugim planie, niejako nad grotą, znajduje się ukryta kapsuła kosmiczna Dave’a Bowmana. W środku otwartej skały umieściliśmy pokój tzw. symulacji, w którym rozgrywają się historie naszych bohaterów. Dostrzec w tym można cytat z filmu Kubricka – tłumaczyła twórczyni przedstawienia.

Jak zaznaczyła, muzyka w spektaklu to kolejny bohater, który kreuje wielość światów. – Jest podróżą przez zapłaszczony czas, zapłaszczone przestrzenie, które się spotykają, wirują, dialogują ze sobą. Można powiedzieć, że jest przewodnikiem po świecie przedstawienia – dodała.

– W spektaklu zderzamy myślenie o przyszłości z ważnym tekstem kultury, jakim jest „Filoktet”. Interesuje nas takie budowanie narracji, by wydobyć to, że dziś bardziej futurystyczne może się wydawać „wylądowanie na Ziemi” i zmierzenie się z realnością niż zaludnianie kosmosu. Podbój zastępujemy refleksją o powrocie. Statek to nasze łóżko – wyjaśniła dramaturżka i autorka scenariusza do spektaklu Justyna Lipko-Konieczna.

ak odnaleźć się w sytuacji utraty prestiżu, jak poradzić sobie z samotnością i słabością, nie traktując ich w kategoriach kary czy winy, lecz jako część ludzkiego doświadczenia? Twórczynie i twórcy spektaklu zachęcają do przewrotnego myślenia o »sukcesie« i do mówienia na głos o tym, co kruche, a co może stać się źródłem siły i budować relacje oparte na empatii, trosce, solidarności i odwadze, które są naszym najważniejszym kapitałem w czasach niepewności” – czytamy w zapowiedzi.

Koncepcja – Justyna Lipko-Konieczna i Justyna Wielgus. Scenariusz i dramaturgia – Justyna Lipko-Konieczna. Reżyseria i choreografia – Justyna Wielgus. Kostiumy i scenografię zaprojektowała Wisła Nicieja. Wideo – Wojciech Kaniewski. Muzyka – Zoi Michailova. Za reżyserię światła odpowiada Sebastian Klim.

Występują: Łukasz Gawroński, Maja Kowalczyk, Daniel Krajewski, Aleksander Orliński, Sebastian Pawlak, Agnieszka Podsiadlik, Aleksandra Skotarek, Kamil Studnicki i Justyna Wasilewska. Premiera – 30 listopada o godz. 19 w TR Warszawa. Kolejne przedstawienia – 2 i 5-6 grudnia. Spektakl jest efektem współpracy TR Warszawa, Teatru 21 i Polskiej Akademii Nauk (w ramach międzynarodowego projektu CHANSE).

Grzegorz Janikowski/PAP