Szympansy używają owadów do pielęgnacji swoich ran
Szympansy potrafią więcej, niż sądziliśmy, także wtedy, gdy chorują lub odnoszą rany. Najnowsze obserwacje z Ugandy pokazują, że te zwierzęta potrafią świadomie reagować na urazy, stosując metody przypominające prymitywną medycynę.
Kiedyś sądzono, że tylko ludzie potrafią opatrywać rany. Tymczasem w lasach deszczowych Ugandy naukowcy zaobserwowali szympansy, które przyłożyły do otwartych ran złapane wcześniej owady. Zachowanie to, choć wygląda na proste może być jednym z najbardziej niezwykłych przykładów instynktownej troski o siebie i innych w świecie zwierząt.
W Parku Narodowym Kibale zarejestrowano kilka przypadków, w których szympansy łapały latające owady, unieruchamiały je w ustach lub palcach, a następnie przykładały do własnych ran. Czasem powtarzały ten gest kilkakrotnie, jakby testując jego skuteczność. W jednym przypadku młoda samica zastosowała tę samą „terapię” wobec rany swojego brata, zachowanie wyjątkowe nawet wśród tak społecznych zwierząt.
Tego typu działania przypominają inne obserwowane już wcześniej formy „samoopieki” u szympansów, jak połykanie szorstkich liści w celu pozbycia się pasożytów czy żucie gorzkich pędów o właściwościach przeciwbakteryjnych. Jednak stosowanie owadów na rany to coś nowego i jak na razie naukowcy nie potrafią w pełni wyjaśnić, jakie ma znaczenie biologiczne.
Nie wiadomo jeszcze, czy przyciskane do ran owady przyspieszają gojenie lub zapobiegają infekcjom. Niektóre gatunki owadów wydzielają substancje o działaniu przeciwzapalnym lub antybakteryjnym, więc taka możliwość istnieje. Jak podkreślono na łamach „The Conversation” potrzebne są dalsze badania, by potwierdzić, że szympansy rzeczywiście wykorzystują ich właściwości lecznicze.
Pewne jest natomiast, że zachowanie to nie jest przypadkowe. Szympansy nie tylko reagują na ból, lecz także wykazują zdolność eksperymentowania i uczenia się. Co więcej, przypadki „leczenia” innych osobników sugerują istnienie form empatii i troski, które dotąd przypisywano głównie ludziom.
Zachowanie zaobserwowane w Ugandzie ma swoje odpowiedniki w innych regionach Afryki – podobne przypadki odnotowano w Gabonie. To może oznaczać, że stosowanie owadów nie jest lokalną ciekawostką, lecz szerszym elementem repertuaru zachowań szympansów.
Dla naukowców jest to wskazówka, że korzenie empatii i troski o innych sięgają znacznie głębiej w ewolucję, niż dotąd przypuszczano. Jeśli okaże się, że szympansy rzeczywiście wykorzystują owady o działaniu leczniczym, będzie to dowód na istnienie u nich formy „pierwotnej medycyny” – opartej na obserwacji, doświadczeniu i współpracy.
Każda nowa obserwacja zachowań szympansów przybliża nas do zrozumienia ich inteligencji i emocjonalności. Pokazuje też, jak wiele możemy stracić, jeśli znikną ich naturalne siedliska. Ochrona lasów tropikalnych oznacza bowiem ochronę nie tylko samych szympansów, lecz także roślin i owadów, które mogą mieć kluczowe znaczenie dla ich zdrowia – i być może dla przyszłej wiedzy o naszych własnych, biologicznych korzeniach.
Laura WIECZOREK
