Troja. Miasto ukształtowane przez lata pokoju, a nie wojny?

“Odyseja” wysokobudżetowy film Christophera Nolana, przedstawiający współczesną wizję słynnej epopei Homera, już niedługo trafi do kin. Zarówno ten utwór, jak i poprzedzająca go Iliada sprawił, że na wpół legendarna Troja na zawsze zapisała się w zbiorowej wyobraźni ludzi. Historycy od lat próbują zbadać to, jak mogło wyglądać życie w tym mieście, a ostatnie badania starają się odpowiedzieć na pytanie, jak mogła wyglądać Troja podczas lat pokoju, a nie wojny.

Jak wskazują historycy na łamach pisma The Conversation, Na długo zanim eposy Homera uwieczniły jej upadek, Troja była miejscem tętniącego, zwykłego, codziennego życia. Garncarze wytwarzali dzbany, miski i amfory, przeznaczone do handlu daleko poza granicami miasta. 

Poematy epickie Homera z końca VIII wieku p.n.e., „Iliada” i „Odyseja”, utrwaliły pamięci kulturowej bardzo konkretne obrazy: starcia bohaterów, drewnianego konia przeciąganego przez bramy miasta i płomienie trawiące niegdyś wspaniałe miasto. Dramatyczny podbój który stał się udziałem Troi skrywa jednak o wiele dłuższą, o wiele bardziej niezwykłą historię. Tą historią są wieki dobrobytu, nazywanego przez niektórych badaczy pokojem trojańskim.

Jak podkreślają eksperci, historia jest pełna dramatycznych opisów podbojów, bitew i rabunków, podczas gdy długie lata (albo całe wieki) spokojnego rozwoju wydają się nudne, i są często pomijane. 

Archeologiczne pozostałości w Troi ujawniają wieki ciągłości architektonicznej, wielopokoleniowego osadnictwa na wybrzeżu i sieci umów handlowych rozciągających się od Mezopotamii po Morze Egejskie i Bałkany, które zostały prawdopodobnie stworzone drogą dyplomacji a nie podboju. Historyk Stephen Blum argumentuje, że “życie Troi zależało od koordynacji i współpracy w zarządzaniu wodą i gruntami rolnymi, organizacji produkcji, zabezpieczania kluczowych zasobów, takich jak brąz, oraz negocjacji w sprawie przemieszczania się wzdłuż wybrzeża”. 

Jedyny dowód na prawdziwie masowe zniszczenia w antycznym mieście, pochodzi z około 2350 r. p.n.e i to właśnie te wydarzenia stały się później kanwą utworów Homera. Wojna Trojańska wyróżnia się jednak jako wyjątkowy, gwałtowny przełom, jeden dramatyczny epizod w znacznie dłuższym okresie odbudowy i ciągłości Troi.

Maciej Bzura