W Çayönü Tepesi odkryto budynki i kanał wodny sprzed 10 tys. lat

Podczas wykopalisk prowadzonych na terenie prastarego stanowiska archeologicznego Çayönü Tepesi w południowo-wschodniej Turcji, na które to składają się pozostałości struktur neolitycznej osady pochodzące z okresu od XI do VII wieku p.n.e., naukowcy odkryli cztery budynki postawione na planie siatki oraz kanał wodny, które zostały datowane na okres od 9100 do 9000 r. p.n.e.

Prastare budynki i kanał wodny z Çayönü Tepesi

Prace badawcze w Çayönü Tepesi, czyli neolitycznym stanowisku, które jest położone w dystrykcie Ergani w prowincji Diyarbakır w południowo-wschodniej Turcji, w 2025 r. okazały się niezwykle owocne. Zespół archeologów na czele którego stoi Savaş Sarıaltun z Uniwersytetu Çanakkale Onsekiz Mart w ramach sezonu wykopalisk 2025 w tym miejscu zidentyfikował niedawno cztery konstrukcje zbudowane na planie siatki oraz kanał wodny, które pochodzą z epoki brązu. Jak poinformowała turecka agencja państwowa „Anadolu Agency” najnowsze odkopane w tym miejscu zabytki pochodzą z wschodniej części wzgórza Çayönü, która do tej pory nie była objęta badaniami archeologicznymi.

„Te budowle zbudowane na układzie siatki oraz system kanałów stanowią dowód tego, iż Çayönü wciąż skrywa wiele nieodkrytych warstw i historii” – oznajmił szef wykopalisk w Çayönü Tepesi dr hab. Savaş Sarıaltun. Stanowisko Çayönü Tepesi zostało po raz pierwszy odkryte  podczas badań powierzchniowych w 1963 r., natomiast pierwsze wykopaliska prowadzone na jego obszarze rozpoczęły się w 1964 r. – odpowiedzialni za nie byli dr Halet Çambel oraz prof. Robert J. Braidwood. Realizowane przez tych naukowców pierwsze badania w Çayönü szybko wykazały, że na obszarze tego wzgórza znajdują się pozostałości jednej z najstarszych znanych neolitycznych osad w historii, informuje portal „Arkeonews„.

Miejsce w którym narodziło się rolnictwo

Tereny dystryktu Ergani w południowo-wschodniej Turcji są bezcennym źródłem informacji na temat neolitu, a także jego początków, gdyż to najprawdopodobniej właśnie m.in. tu miał początek rewolucji neolitycznej. Stanowisko Çayönü Tepesi jest uznawane za jedno z tych miejsc, gdzie po raz pierwszy narodziło się rolnictwo, czy gdzie ludzie po raz pierwszy zaczęli przechodzi na osiadły tryb życia. To z tych ziem pochodzą też jedne z najstarszych dowodów na narodziny metalurgii.

Szereg odkrytych zabytków archeologicznych wskazuje, że Çayönü Tepesi było nieprzerwanie zamieszkiwane od 10 000 r. p.n.e. – to właśnie wówczas nastąpiło przejście lokalnych wspólnot żyjących na tych terenach z łowiecko-zbierackie trybu życia na osiadły tryb życia wiążący się bezpośrednio z uprawianiem roślin. Znaleziska dokonane na terenie stanowiska Çayönü Tepesi wniosły istotny wkład w nasze rozumienie wczesnych struktur społecznych, rytuałów oraz innowacji technologicznych w najwcześniejszych dziejach ludzkości.

Obsydianowe narzędzia

Zespół archeologów, którzy realizują obecnie wykopaliska w Çayönü Tepesi liczy 60 osób – oprócz naukowców składają się na niego studenci archeologii oraz lokalni pracownicy. Badacze w sezonie letnim 2025 prac archeologicznych w Çayönü Tepesi skoncentrowali się na tych warstwach tego stanowiska, które pochodzą z neolitu oraz wczesnej epoki brązu. Na obszarze, który jest określany przez archeologów jako strefa wschodnia Çayönü, zostały odkopane wspomnienie cztery neolityczne budowle postawione na planie siatki, a także starannie wykonany i skonstruowany kanał wodny z glinianych rur typu „küng” oraz kamiennych ścian.

Jak wskazują eksperci odkryte niedawno neolityczne konstrukcje dostarczają nowych informacji na temat samych początków planowania urbanistycznego oraz zarządzania większymi społecznościami ludzkimi. Eksperci zauważają także, że zidentyfikowany kanał prawdopodobnie służył do odprowadzania ścieków lub doprowadzania czystej wody — jego dokładna funkcja jest nadal analizowana. Jak wykazało datowanie znaleziska te pochodzą z końca X tysiąclecia p.n.e., czyli pochodzą dokładnie z okresu przypadającego na lata od 9100 do 9000 r. p.n.e.

Oprócz tego archeolodzy na wschodnim obszarze wzgórza Çayönü odkryli zestaw narzędzi wykonanych z obsydianu, na który składał się unikatowy artefakt nazwany „narzędziem z Çayönü”. Liczne próbki malachitu, przedmioty z miedzi oraz ozdobne paciorki świadczą o tym, że społeczność zamieszkująca Çayönü Tepesi dysponowała zaawansowaną zdolnością obróbki metalu oraz stojącymi na wysokim poziomie umiejętnościami w zakresie sztuki dekoracyjnej. „Tylko w tym roku odkryliśmy już dwa razy więcej artefaktów niż w roku ubiegłym” – podkreślił Savaş Sarıaltun. 

Marcin Jarzębski