W Kirgistanie odkryto zapomniane starożytne cmentarzysko Saków

W trakcie prewencyjnych wykopalisk archeologicznych prowadzonych w pobliżu miasta Czołpon-Ata, nieopodal północnych brzegów jeziora Issyk-kul, w Kirgistanie przez badaczy zostały odkryte tajemnicze kurhany sprzed 2700 lat. Zidentyfikowana nekropolia była miejscem pochówku Saków – nomadycznego starożytnego ludu spokrewnionego ze Scytami i Sarmatami.

Sakijskie kurhany z Kirgistanu

Archeologiczne badania ratownicze w okolicach Czołpon-Ata rozpoczęły się w związku z zaplanowanym dużym projektem infrastrukturalnym w regionie Issyk-kul, jakim ma być budowa obwodnicy wokół tego miasta. Prewencyjne badania archeologiczne mają na celu udokumentowanie, zabezpieczenie jak największej liczby wiekowych zabytków, które w innym przypadku mogłyby ulec zniszczeniu na skutek prac budowlanych.

Od momentu rozpoczęcia archeologicznej ekspedycji ratowniczej w dniu 5 kwietnia 2026 r. zespół kirgiskich archeologów, na czele którego stoi Aida Abdykanowa, zidentyfikował w sumie 21 kurhanów oraz jedno duże kamienne ogrodzenie typu „tash-koroo” – poinformowało w maju 2026 r. Ministerstwa Kultury, Informacji i Polityki Młodzieżowej Kirgistanu.

Naukowcy do tej pory przebadali większość ze zidentyfikowanych obiektów. I tak, wewnątrz grobowców archeolodzy natrafili na skromne, lecz istotne z punktu widzenia badań archeologicznych znaleziska i artefakty. Pośród wydobytych z grobowców przedmiotów znalazły się: naczynia ceramiczne, brązowa szpila, czy kamienna osełka. Wewnątrz tych miejsc pochówku znajdowały się także ludzkie szczątki.

Układ stanowiska archeologicznego wskazuje, że nekropolia ta została zaplanowana w rozmyślny sposób. Otaczające kurhany koliste kamienne struktury oraz prostokątne jamy grobowe wewnątrz tych miejsc pochówku stanowią jasne i mocne dowody na to, że była to rozmyślnie zaplanowana przestrzeń sepulkralna. Innymi słowy: nie było to przypadkowe miejsce pochówku, ale zaplanowane i uporządkowane cmentarzysko, które odzwierciedlało sakijskie wierzenia.

Sakowie – nieustraszeni stepowi wojownicy

Pochowanymi w kurhanach z okolic Czołpon-Ata ludźmi byli Sakowie. Ci blisko spokrewnieni ze Scytami oraz Sarmatami starożytni stepowi wojownicy, prowadzący przeważnie nomadyczny tryb życia, zamieszkiwali wschodnią część Wielkiego Stepu, który znajduje się w Azji Środkowej. Sakowie stanowili tym samym wschodnią gałąź świata scytyjskiego, na jaki składały się irańskojęzyczne stepowe ludy i plemiona.

Sakowie nigdy nie stworzyli jednolitego, spójnego państwa. Najpospolitszą formą organizacji sakijskich plemion były grupy nomadyczne, których styl życia opierał się na pasterstwie i mobilności.

Ich kultura materialna, obejmująca budowę kurhanów, sztukę ukazującą zwierzęta, czy bogato wyposażone pochówki przedstawicieli sakijskiej elity, dostarczają licznych cennych informacji na temat tego ludu. Dzięki tego typu badaniom archeologicznym jak te realizowane w pobliżu największego, słonowodnego jeziora Kirgistanu, Issyk-kul, lepiej poznajemy to jak prezentowały się struktury społeczne tego stepowego ludu oraz jakimi to kontaktami międzyregionalnymi on dysponował.

Region Issyk-Kul miał niewątpliwie duże znaczenie dla Saków. Wysokogórska kotlina, położona pomiędzy pasmami łańcucha górskiego Tienszan, stanowiła ważny korytarz łączący Azję Centralną ze stepami oraz szlakami prowadzącymi do Kotliny Tarymskiej i zachodnich Chin. Nie była to peryferyjna kraina, ale miejsce kontaktu, handlu pomiędzy rozmaitymi ludami oraz sezonowych migracji – wskazują kirgiscy archeolodzy.

Marcin Jarzębski