Wiekowy kościół z Gird-î Kazhaw. Świątynia z pogranicza świata chrześcijańskiego i zoroastriańskiego

Podczas prac archeologicznych prowadzonych na terenie stanowiska Gird-î Kazhaw w Kurdystanie w Iraku przez badaczy został odsłonięty niezwykły kościół sprzed 1500 lat, który znajdował się na pograniczu świata chrześcijańskiego oraz zoroastriańskiego.

Kościół z sprzed 1500 lat

Jak stwierdzili eksperci odkopany w z Gird-î Kazhaw w północnym Iraku kościół, to niezwykła konstrukcja, która pozwoli nam lepiej zrozumieć i poznać historię relacji chrześcijańsko-zoroastriańskich. Wiekowy kościółzostał ujawniony przez badaczy z Uniwersytetu Johanna Wolfganga Goethego we Frankfurcie nad Menem. Odkopanie wszystkich pozostałości tej świątyni zajęło archeologom 3 lata.

Zgodnie z datowaniem przeprowadzonym przez naukowców kościół z Gird-î Kazhaw liczy 1500 lat i tym samym pochodzi z okresu przejściowego pomiędzy późną starożytnością, a wczesnym średniowieczem – czyli z czasów, kiedy chrześcijaństwo zaczęło już dominować w basenie Morza Śródziemnego, natomiast na wschodzie dominowała perska religia zaratusztrianizm. Kościół ten pochodzi tym samym z czasów sprzed pojawienia się i ekspansji islamu w trzeciej dekadzie VII wieku. 

Chrześcijańska świątynia z Gird-î Kazhaw okazała się niezwykłym znaleziskiem nie tylko z uwagi na to, iż jest to tak stary kościół, który powstał 1500 lat temu, ale również dlatego, gdyż zabytek ten zdradza jak wyglądały relacje chrześcijańsko-zoroastriańskiego w Mezopotamii w VI wieku. Jak twierdzą archeolodzy, na terenie tego zabytku odnaleźli oni dowody na to, iż chrześcijanie i wyznawcy zoroastryzmu pod koniec V i VI wieku żyli na tym terenie tuż obok siebie w harmonii i pokoju. Jest to tym bardziej ciekawe w obliczu faktu, iż druga połowa V wieku oraz początek VI wieku był czasem wielkich przeobrażeń politycznych w Eurazji, kościół ten zaś pochodzi dokładnie z okolic 500 r. n.e.

.Otóż tuż obok chrześcijańskiego kościoła z Gird-î Kazhaw znajdowała się mała sasanidzka fortyfikacja. W okresie późnej starożytności oraz samego wczesnej starożytności Persów określano mianem Sasanidów, co wynikało z tego, iż wówczas władzę nad tym wschodnim imperium sprawowała dynastia Sasanidów – sprawowała ona rządy od III do połowy VII wieku, kiedy to Persja została podbita przez szerzących islam Arabów.

W VI wieku Sasanidzi sprawowali władze na większością ziem wchodzących w skład współczesnego Iranu i Iraku. Państwową religią w tym imperium był zoroastryzm – twórcą tej religii był prorok Zaratustra, który zreformował plemienne perskie kulty na początku I tysiąclecia p.n.e. Religia ta opierała się na dualistycznym założeniu, iż istnieją dwaj bogowie, z czego jeden z nich był dobrym bogiem, Ariman, a drugi złym bogiem, Ahura Mazda. Zoroastrianie reprezentowali manichejski punkt widzenie i wierzyli, iż na świecie istnieje nieustanny konflikt między światłem i dobrem a ciemnością oraz złem.

Zgodnie z badaniami poczynionymi przez zespół niemieckich archeologów w Gird-î Kazhaw, współistnienie przez długi okres tuż obok siebie chrześcijańskiej świątyni oraz perskiej fortyfikacji, w której stacjonowali wyznawcy zoroastryzmu, wskazuje, iż te odmienne pod kątem religijnym, kulturowym społeczności współistniały ze sobą w sposób pokojowy.

Marcin Jarzębski