Zdrowie psychiczne nastoletnich dziewcząt
Badania obejmujące ponad 10 tys. nastolatków w Hiszpanii pokazują wyraźny trend: pogorszenie zdrowia psychicznego młodych dotyka szczególnie dziewczęta. Różnice między płciami nie są wrodzone, pojawiają się wraz z dojrzewaniem i pogłębiają się z wiekiem. To zjawisko nie wynika z trudniejszego otoczenia społecznego, lecz z wewnętrznych przeżyć i sposobu postrzegania siebie.
W ostatnich latach obserwuje się wyraźny wzrost problemów ze zdrowiem psychicznym u młodych. Dane z badań obejmujących ponad 10 tys. hiszpańskich nastolatków w wieku 11–19 lat wskazują, że szczególnie narażone są dziewczęta. Różnice między płciami zaczynają się pojawiać około 14. roku życia, czyli w okresie intensywnych zmian hormonalnych i fizycznych. Na tym etapie dziewczęta częściej zgłaszają trudności ze snem, większy poziom lęku i więcej objawów depresyjnych niż chłopcy.
Mechanizm tego zjawiska nie jest prosty, co zostało opisane dokładnie na łamach „The Conversation”. Na początku dojrzewania poziom dobrostanu emocjonalnego w obu grupach jest zbliżony. Wraz z dynamicznymi zmianami fizjologicznymi dziewczęta zaczynają odczuwać większą podatność na stres, większą zmienność nastroju i trudności w regulacji emocji. Wiele z nich opisuje poczucie zagubienia, spadek energii, mniejszą satysfakcję z własnego ciała i wrażenie utraty kontroli nad własnym życiem.
Badacze podkreślają, że środowisko rodzinne czy szkolne nie różni się istotnie między chłopcami i dziewczętami. Źródłem problemu nie jest więc bardziej wrogie otoczenie, lecz sposób, w jaki dziewczęta przeżywają zmiany i interpretują oczekiwania społeczne. Istotne są czynniki biologiczne i kulturowe: wcześniejsze dojrzewanie dziewcząt, gwałtowne modyfikacje hormonalne oraz silna presja wyglądu i samooceny, szczególnie w kontekście mediów społecznościowych.
Dane wskazują, że te doświadczenia nie mijają samoistnie po wejściu w dorosłość. Kobiety częściej zmagają się z gorszym snem, wyższym poziomem lęku i depresji oraz większą niezadowoleniem z ciała także w późniejszych etapach życia. Luka emocjonalna, która otwiera się w okresie dojrzewania, może więc utrwalać się na lata.
Aktywność fizyczna to czynnik ochronny, który działa w obu grupach. Regularny sport poprawia sen, obniża stres i wzmacnia poczucie sprawczości. Problem polega na tym, że dziewczęta rzadziej uczestniczą w aktywnościach sportowych, szczególnie o charakterze rywalizacyjnym. Sam sport nie rozwiąże wszystkich czynników ryzyka, ale zwiększenie udziału dziewcząt w aktywności fizycznej pomaga zmniejszać różnice w dobrostanie.
Badania wskazują także skuteczne strategie wsparcia. Programy szkolne promujące akceptację ciała, edukację dotyczącą samooceny oraz krytyczne korzystanie z mediów społecznościowych zmniejszają ryzyko zaburzeń odżywiania i poprawiają dobrostan. Treningi uważności i techniki regulacji emocji pomagają w radzeniu sobie ze stresem i lękiem. Efekty przynoszą również środowiska rodzinne, które sprzyjają autonomii, słuchaniu i akceptacji emocji.
Rola instytucji publicznych i mediów jest znacząca. Regulacje dotyczące przekazów związanych z wyglądem, wsparcie edukacji emocjonalnej i dostęp do sportu mogą realnie ograniczać presję estetyczną i wspierać zdrowie psychiczne młodych kobiet.
Okres dorastania jest momentem krytycznym. Odpowiednio zaprojektowane środowisko, wspierające autonomię, zdrową samoocenę i realistyczny obraz ciała, wzmacnia dobrostan dziewcząt i zmniejsza ryzyko długoterminowych trudności emocjonalnych. Inwestycja w zdrowie psychiczne nastolatek jest inwestycją w zdrowsze i bardziej równe społeczeństwo.
Laura WIECZOREK
