Złoto-srebrna plakietka z Kaukazu. Unikatowy artefakt starożytnych stepowych wojowników  

W trakcie wykopalisk prowadzonych na terenie cmentarzyska kurhanowego Lewopodkumskij 1, które znajduje się w autonomicznej republice Karaczajo-Czerkiesji na północnym Kaukazie w Federacji Rosyjskiej, przez archeologów został odkryty unikatowy alański artefakt – złoto-srebrna plakietka od uprzęży konnej z III wieku n.e.

Unikatowy artefakt alański z Karaczajo-Czerkiesji

Ostatnie archeologiczne badania terenowe realizowane na obszarze wczesnoalańskiej nekropolii kurhanowej Lewopodkumskij 1 w rejonie małokaraczajewskim w Karaczajo-Czerkiesji na północnym Kaukazie w Rosji okazały się bardzo owocne. Archeolodzy zidentyfikowali kolejne artefakty odsłaniające w większym stopniu najwcześniejsze dzieje Alanów – irańskojęzycznego koczowniczego ludu stepowych wojowników, który odegrał ważną rolę w historii Europy i Azji w późnej starożytności oraz wczesnym średniowieczu.

Najbardziej cennym i znaczącym takim przedmiotem związanym z Alanami, który został wydobyty przez archeologów, jest złoto-srebrna plakietka. Zdaniem archeologów plakietka ta stanowiła element uprzęży końskiej i należała do elitarnego zestawu rzędu końskiego Alanów.

Grobowiec zrabowany jeszcze w starożytności

Ta złoto-srebrna plakietka uprzęży końskiej jest tak cennym znaleziskiem, ponieważ daje ona archeologom możliwość szerszego wglądu w początki tak kluczowego dla dziejów późnej starożytności i wczesnego średniowiecza koczowniczego ludu, jak Alanowie. Jak twierdzą archeolodzy, tożsamość tych stepowych wojowników kształtowały konie, sarmackie tradycje, rytuały pogrzebowe oraz metalurgia.

Alański artefakt został ujawniony w splądrowanym jeszcze w starożytnych czasach pochówku katakumbowym. Rabusie dorwali się do znacznej części pierwotnej zawartości tego grobowca, oznaczonego nr „IV”, względnie niedługo po tym jak powstał. Złoto-srebrna plakietka również z pewnością nie uszłaby uwadze złodziei – tym bardziej biorąc pod uwagę cenny materiał z którego została wykonana – gdyby nie to, że została ukryta w specjalnie przygotowanej skrytce wewnątrz samego miejsca pochówku.

Jaką funkcję pełniła złoto-srebrna plakietka?

Przedmiot ten zapewne pełnił funkcję ozdobną oraz reprezentacyjną. Zaskakujący artefakt został datowany przez specjalistów z Instytutu Archeologii Rosyjskiej Akademii Nauk oraz rosyjskiego Państwowego Muzeum Historycznego w Moskwie na około połowę III wieku n.e. (badacze nie są pewni, czy była to jego pierwsza połowa, czy druga – dlatego można założyć, iż była to dokładnie połowa tego stulecia).

Tradycja skrytek w grobowcach stepowych sarmackich ludów

Takie skrytki, jak ta, w której została zidentyfikowana złota alańska plakietka, są znane z innych bogatych grobów wczesnoalańskich.  W przekonaniu archeologów tradycja umieszczenia w alańskich grobowcach i miejscach pochówków takich skrytek stanowiła kontynuację starszych tradycji środkowosarmackich.

Celowe ukrywanie kosztownych przedmiotów w przekonaniu archeologów miało nie tylko zabezpieczać je przed rabusiami, ale również najpewniej wiązało się z wywodzącymi się od Sarmatów praktykami rytualnymi lub symbolicznymi.

Koński szkielet, żelazny grot włóczni, nóż i inne znaleziska z grobowca

W samym właściwym miejscu pochówku znajdował się szkielet konia (analiza osteologiczna wykazała, że jeździec nie dawał zwierzęciu zbyt wielu chwil oddechu). Oprócz tego wewnątrz grobowca znajdowały się: żelazny grot włóczni, fragmenty żelaznego miecza lub sztyletu z pozostałościami pochwy, fragmenty noża oraz inne przedmioty. Wszystkie te znaleziska pokazują, że fundamentem życia codziennego Alanów – jak i innych stepowych ludów – było jeździectwo.

Biorąc pod uwagę kontekst znaleziska, to nie zaskakuje, że największą uwagę badaczy w przypadku ostatnich wykopalisk w nekropolii kurhanowej Lewopodkumskij 1 przyciągnęła właśnie alańska złoto-srebrna plakietka. To znalezisko, jak i inne skarby, które czekają na wydobycie z ziemi w przypadku cmentarzyska kurhanowego Lewopodkumskij 1 i innych stanowisk archeologicznych poszerzą naszą wiedzę odnośnie tego jednego z najbardziej kluczowych w historii ludów stepowych, jakim byli Alanowie. 

Marcin Jarzębski