Archeolodzy odkryli fragment starożytnego traktatu pokojowego

Niezwykłego odkrycia dokonali archeolodzy prowadzący wykopaliska w Hattusie, dawnej stolicy imperium hetyckiego. Badacze odnaleźli w tym starożytnym mieście fragment glinianej tabliczki zapisanej pismem klinowym, który okazał się częścią jednej z kopii słynnego traktatu pokojowego z Kadesz – porozumienia zawartego w XIII wieku p.n.e. pomiędzy hetyckim królem Hattusilim III a egipskim faraonem Ramzesem II.

Fragment traktatu pokojowego z Kadesz

Odkrycia dokonano w pobliżu Budynku E na terenie Büyükkale, jednej z najważniejszych części starożytnej Hattusy, położonej obecnie w dystrykcie Boğazkale w tureckiej prowincji Çorum. Jak poinformowało tureckie Ministerstwo Kultury i Turystyki, odnaleziony fragment przez około rok poddawany był badaniom naukowym. Dopiero ich wyniki pozwoliły potwierdzić, że zapisany na nim tekst stanowi część kopii traktatu zawartego pomiędzy dwoma największymi mocarstwami Bliskiego Wschodu późnej epoki brązu.

Zachowany fragment obejmuje partie odpowiadające artykułom od 12 do 20 traktatu pokojowego z Kadesz. Dotyczą one przede wszystkim osób, które uciekły z jednego państwa i znalazły schronienie na terytorium drugiego.

Pomimo brakujących części tabliczki badaczom udało się odczytać fragmenty odnoszące się zarówno do uciekinierów z Egiptu, jak i z ziem znajdujących się pod panowaniem Hetytów. Tekst zawiera również postanowienia związane z zachowaniem należących do nich domów.

Najstarszy znany traktat pokojowy w historii

Traktat pokojowy z Kadesz został zawarty po długotrwałej rywalizacji pomiędzy imperium hetyckim a Egiptem. Porozumienie regulowało wzajemne stosunki obu państw i ustanawiało zasady pokoju, nieagresji, pomocy wojskowej oraz wydawania zbiegów. Jest to najstarszy znany traktat pokojowy w historii.

Dokument został sporządzony w kilku egzemplarzach przez obie strony. Egipska wersja traktatu zachowała się w postaci hieroglificznych inskrypcji umieszczonych na ścianach świątyń. Hetyckie kopie zostały natomiast zapisane na glinianych tabliczkach w języku akadyjskim przy użyciu pisma klinowego.

Pierwsze fragmenty hetyckich egzemplarzy traktatu odnaleziono podczas wykopalisk prowadzonych w Hattusie w latach 1906–1912. Znaleziska te trafiły następnie do zbiorów muzealnych w Stambule, Ankarze, Berlinie oraz Petersburgu.

Nowo zidentyfikowany fragment stanowi kolejną część zachowanego zespołu dokumentów z Hattusy. Może on pomóc archeologom i filologom w dokładniejszym odtworzeniu pierwotnego układu glinianych tabliczek oraz treści poszczególnych kopii traktatu.

Hattusa pozostaje źródłem nowych odkryć

Hattusa była politycznym i administracyjnym centrum imperium hetyckiego, które należało do najpotężniejszych państw późnej epoki brązu. Systematyczne badania archeologiczne na terenie dawnej stolicy rozpoczęły się w 1906 r. W 1986 r. ruiny Hattusy zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Do dziś stanowisko pozostaje jednym z najważniejszych miejsc badań nad historią Hetytów i cywilizacjami starożytnego Bliskiego Wschodu.

Wykopaliska prowadzone obecnie w rejonie Büyükkale będą kontynuowane. Archeolodzy liczą, że w ziemi mogą nadal znajdować się brakujące fragmenty tabliczek zawierających kolejne części traktatu. O odkryciu poinformował 21 września minister kultury i turystyki Turcji Mehmet Nuri Ersoy. Ogłoszenie wyników badań zbiegło się z obchodzonym tego dnia Międzynarodowym Dniem Pokoju. Minister określił znalezisko jako ślad pokoju sprzed tysięcy lat, zachowany w ziemi Anatolii. Badania archeologiczne w Hattusie prowadzi obecnie stambulski oddział Niemieckiego Instytutu Archeologicznego pod kierownictwem prof. Andreasa Schachnera.

Marcin Jarzębski