Laserowy zapis danych na 10 00 lat
Laserowy zapis danych na obiecuje przechowywanie informacji przez millenia, tworząc niezwykle trwałe archiwum naszej cywilizacji.
Czym jest Projekt Microsoft Silica?
W świecie, w którym większość dorobku cyfrowego ląduje na dyskach twardych i taśmach magnetycznych starzejących się w ciągu kilku–kilkunastu lat, wizja nośnika liczonego w tysiącleciach brzmi jak science fiction.
Laserowy zapis danych w szkle, rozwijany w ramach projektu Microsoft Silica, wykorzystuje płytki z krzemionkowego szkła, materiału odpornego na temperaturę, wilgoć i zakłócenia elektromagnetyczne. W przeciwieństwie do serwerowni wymagających chłodzenia i regularnej wymiany nośników, szklane płytki nie potrzebują klimatyzowanych hal ani zasilania podtrzymującego ich „żywotność”. To czyni je szczególnie atrakcyjnymi dla długoterminowych archiwów od bibliotek narodowych, przez archiwa korporacyjne, po instytucje kultury, które chcą przechować cyfrowe zbiory na wiele pokoleń.
Jak działa laserowy zapis danych w szkle?
Podstawą technologii jest przekształcenie bitów danych w symbole, które następnie odwzorowuje się w trójwymiarowe piksele, czyli tzw. woksele wewnątrz szkła. Wysokoenergetyczne impulsy laserowe „rzeźbią” woksele warstwa po warstwie w tafli szkła mniej więcej wielkości płyty CD, zapisując informację w całej jej objętości, a nie tylko na powierzchni. Powstaje w ten sposób trójwymiarowa struktura, którą można odczytać specjalnym mikroskopem optycznym, skanując poszczególne warstwy i dekodując wzory za pomocą algorytmów sztucznej inteligencji. Symulacje i testy wskazują, że tak zapisana płytka może przetrwać ponad 10 000 lat nawet w temperaturze sięgającej około 290 stopni Celsjusza, co sugeruje jeszcze dłuższą trwałość w warunkach pokojowych.
Jedna szklana płytka może pomieścić równowartość około dwóch milionów wydrukowanych książek lub około 5 000 filmów w rozdzielczości 4K, co pokazuje potencjał technologii w zakresie archiwizacji masowych zbiorów. Mimo imponujących wzorców pojemności i trwałości, badacze zwracają uwagę na szereg wyzwań. Konieczność przyspieszenia procesu zapisu, obniżenia kosztów oraz opracowania skalowalnych procesów produkcji płytek. Kluczowe będzie także zapewnienie, by przyszłe pokolenia dysponowały odpowiednim sprzętem i oprogramowaniem do odczytu danych, tak jak dziś zmagamy się z odzyskiwaniem informacji z przestarzałych nośników i formatów. Pewną niewiadomą pozostaje odporność szkła na celowe uszkodzenia mechaniczne czy agresywne środowisko chemiczne, których obecne badania jeszcze w pełni nie opisują.
Realna szansa na trwałe archiwum naszej cywilizacji
Mimo tych ograniczeń, eksperci widzą w projekcie Silica realną szansę na stworzenie trwałego archiwum ludzkiej cywilizacji. Porównują laserowy zapis danych w szkle do przełomów takich jak wyroby z kości wróżebnych w starożytnych Chinach, średniowieczne pergaminy czy współczesne dyski twarde – nośników, które na długie lata definiowały sposób gromadzenia wiedzy.
Jeśli technologię uda się wdrożyć na szeroką skalę, pojedyncza płytka szkła może w przyszłości stać się „pochodnią” ludzkiej kultury, niosąc zapis naszego czasu przez tysiąclecia.
Szymon Ślubowski
