W Bułgarii odkryto monumentalną rezydencję rzymskiego dowódcy

W trakcie wykopalisk prowadzonych przez archeologów na terenie starożytnej twierdzy Novae w północnej Bułgarii została odkryta monumentalna rzymska rezydencja, która najprawdopodobniej była siedzibą legata dowodzącego Legio I Italica. W kompleksie odsłonięto m.in. prywatne łaźnie, bogato zdobione posadzki, fragmenty brązowych mebli oraz zabytki związane z kultami religijnymi Cesarstwa Rzymskiego.

Monumentalna rezydencja dowódcy rzymskiego legionu

Novae, położone na południowym brzegu Dunaju w północnej Bułgarii, było jednym z najważniejszych rzymskich ośrodków wojskowych na naddunajskiej granicy imperium. Twierdza stała się stałą bazą Legio I Italica, czyli Pierwszego Legionu Italskiego, utworzonego w I wieku n.e.

Polscy i bułgarscy archeolodzy prowadzą badania w Novae od 1960 r. Obecnie na stanowisku pracuje kilka polskich zespołów badawczych, które eksplorują różne części dawnej twierdzy i przylegającej do niej osady. Podczas najnowszych prac archeolodzy z Uniwersytetu Warszawskiego odsłonili około 3 tys. metrów kwadratowych dużego kompleksu mieszkalnego.

Zdaniem prof. Piotra Dyczka, dyrektora Centrum Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego, budynek ten był najprawdopodobniej pretorium, czyli siedzibą legata legionowego – dowódcy całego legionu.

Za taką interpretacją przemawia między innymi odkrycie rozległego prywatnego kompleksu kąpielowego. W rzymskich fortecach legionowych funkcjonowały co prawda wspólne łaźnie przeznaczone dla żołnierzy, jednak prywatne termy o tak dużych rozmiarach były związane przede wszystkim z osobami zajmującymi najwyższą pozycję w wojskowej hierarchii.

Rezydencja była również bogato dekorowana. Archeolodzy odnaleźli pozostałości malowanych tynków, wielobarwne posadzki wykonane z cegieł, fragmenty brązowych mebli, figurki oraz wysokiej jakości ceramikę.

Jeżeli interpretacja budowli jako pretorium zostanie potwierdzona, Novae może stać się jednym z najważniejszych stanowisk pozwalających badać sposób życia dowódców rzymskich legionów.

Rzadkie zabytki związane z kultami

Wśród odkrytych przedmiotów znajduje się niewielka brązowa figurka przedstawiająca Priapa. Z terenów Dolnego Dunaju znanych jest zaledwie kilka podobnych zabytków.

Archeolodzy natrafili również na głowę boga Mitry, dwa ołtarze z inskrypcjami, z których na jednym zachowała się niemal kompletna inskrypcja, oraz fragment marmurowej głowy będącej częścią oficjalnego portretu cesarskiego.

Kolejnym nietypowym znaleziskiem jest zwieńczenie w formie szyszki sosnowej. Tego rodzaju obiekty należą do rzadkości na stanowiskach archeologicznych w rejonie Dolnego Dunaju.

Obecność przedmiotów związanych z kultami wywodzącymi się ze wschodnich i egipskich części Cesarstwa Rzymskiego może wskazywać, że część żołnierzy stacjonujących w Novae wcześniej służyła lub podróżowała po bardziej odległych regionach imperium.

Awarowie pozostawili ślady osadnictwa

Najnowsze badania dostarczyły również nowych informacji dotyczących obecności Awarów, koczowniczego ludu, który pojawił się w Europie w VI wieku n.e.

Archeolodzy zidentyfikowali kilka charakterystycznych, częściowo zagłębionych w ziemię budynków wyposażonych w piece lub paleniska. Jedna z konstrukcji wyróżniała się znacznie większymi rozmiarami i mogła należeć do lokalnego przywódcy.

Mniejsze zabudowania miały natomiast powierzchnię wynoszącą zaledwie około pięciu metrów kwadratowych. Szczególnie interesującym zabytkiem jest awarski kolczyk. Według badaczy jest to pierwszy tego rodzaju przedmiot odkryty na terenie północnej Bułgarii.

Znaleziska mogą dostarczyć nowych danych do trwającej wśród archeologów dyskusji dotyczącej przemieszczania się i osadnictwa Awarów na terenach położonych na południe od Dunaju w okresie późnej starożytności.

Archeolodzy poszukują portu nad Dunajem

Badania w Novae objęły także tereny położone bezpośrednio przy Dunaju. Wyjątkowo niski poziom wody w rzece umożliwił archeologom dotarcie do obszarów, które w normalnych warunkach pozostają zalane. Badacze udokumentowali odsłonięte fragmenty architektury oraz liczne zabytki, w tym ceramikę i rzymskie dachówki.

Archeolodzy mają nadzieję, że odkrycia dokonane wzdłuż brzegu Dunaju pomogą ustalić dokładną lokalizację starożytnego portu Novae.

Jego położenie pozostaje jedną z najważniejszych nierozwiązanych zagadek dotyczących rzymskiej twierdzy. Odkrycie portu mogłoby pozwolić lepiej zrozumieć sposób zaopatrywania legionu oraz rolę Novae w systemie wojskowym i handlowym funkcjonującym wzdłuż naddunajskiej granicy Cesarstwa Rzymskiego.

Marcin Jarzębski