Wystawa „Postabstrakcja” Barbary Kasten w Zachęcie

Ponad sto prac w różnych mediach, od fotografii po instalacje, składa się na wystawę „Postabstrakcja”, prezentującą twórczość amerykańskiej artystki Barbary Kasten. To pierwsza tak obszerna prezentacja jej dorobku w tej części Europy, a zarazem symboliczny powrót do Polski, gdzie w latach 70. kształtowało się jej artystyczne myślenie.

W Zachęcie – Narodowej Galerii Sztuki od 13 marca 2026 roku będzie można zobaczyć przekrojową wystawę prac Barbary Kasten „Postabstrakcja”, przygotowaną przez kurator Agnieszkę Pinderę. Ekspozycja obejmuje około stu realizacji, wśród których znajdują się fotografie, rzeźby i instalacje. Uzupełnieniem prezentacji jest także specjalna interwencja artystki w przestrzeni klatki schodowej galerii.

Barbara Kasten urodziła się w 1936 roku w Chicago. Studiowała malarstwo na University of Arizona oraz projektowanie rzeźbiarskich form z tkaniny w California College of Arts and Crafts w Oakland. Jej mentorką była Trude Guermonprez, której metoda nauczania wywodziła się z tradycji Bauhausu. W latach 1971–1972, w ramach stypendium Fulbright-Hays, pracowała w pracowni Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu. W 1982 roku, w ramach wymiany artystycznej między Polską a Stanami Zjednoczonymi, przekazała do Muzeum Sztuki w Łodzi fotografię „Konstrukt PC/4B” z 1981 roku.

Wystawa „Postabstrakcja” przywołuje ważny epizod z biografii Kasten związany z Polską. Na początku lat siedemdziesiątych artystka przebywała tu jako stypendystka programu Fulbright-Hays. Wówczas pracowała w pracowni Magdaleny Abakanowicz w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Poznaniu, dzisiejszym Uniwersytecie Artystycznym. Spotkanie z polską szkołą tkaniny artystycznej, która traktowała włókno jak materiał rzeźbiarski, zainspirowało ją do stworzenia serii rzeźb wykonanych z sizalu. Prace te zostały później pokazane na indywidualnej wystawie w warszawskiej Galerii Rzeźby. Choć był to ostatni moment w jej twórczości związany bezpośrednio z rzeźbą, doświadczenie pracy w Polsce okazało się dla artystki przełomowe.

To właśnie wtedy umocniło się podejście, które do dziś definiuje jej praktykę: traktowanie obrazu jako relacji między obiektem, przestrzenią, ale i światłem. Wystawa w Zachęcie pokazuje, jak ta idea rozwijała się od pierwszych eksperymentów z lat siedemdziesiątych aż po najnowsze realizacje.

Po powrocie do Stanów Zjednoczonych Barbara Kasten zaczęła intensywnie eksperymentować z fotografią. Sięgała m.in. po fotogramy, cyjanotypię czy inscenizowane zdjęcia wykonywane aparatem Polaroid. Jej prace nie polegają jednak na dokumentowaniu rzeczywistości. Artystkę interesują przede wszystkim relacje między elementami kompozycji i sposób, w jaki światło, często nasycone kolorem, załamuje się i zmienia percepcję przestrzeni. W studiu i w plenerze buduje własne układy z luster, stalowych prętów, siatek, filtrów barwnych i prostych form geometrycznych. Dzięki grze światła i odbić powstają obrazy tworzone bez użycia cyfrowej ingerencji.

Tytuł wystawy „Postabstrakcja” nawiązuje do dialogu, jaki Barbara Kasten prowadzi z tradycją awangardy, konstruktywizmem oraz modernistyczną i postmodernistyczną architekturą. Artystka nie powiela języka abstrakcji, lecz poddaje go reinterpretacji, sprawdzając, jak geometryczne formy i świetlne kompozycje funkcjonują współcześnie, w konkretnych przestrzeniach i w kontakcie z odbiorcą.

Warto zauważyć, że ekspozycja w Zachęcie nie została ułożona chronologicznie, a zamiast tego prowadzi widza przez różne wątki obecne w twórczości artystki: rzeźbę jako punkt wyjścia, fotografię jako pole eksperymentu, architekturę jako przestrzeń działania światła oraz samą przestrzeń jako medium. Zgromadzone prace pokazują konsekwencję, z jaką Barbara Kasten przez sześć dekad bada relacje między światłem, kolorem, strukturą i formą. W efekcie „Postabstrakcja” staje się nie tylko przeglądem jej dorobku, lecz także zaproszeniem do świadomego patrzenia, doświadczenia przestrzeni, w której światło staje się tworzywem, a widz częścią kompozycji.

Prace Barbary Kasten znajdują się dziś w kolekcjach wielu instytucji na świecie, m.in. Museum of Modern Art i Whitney Museum of American Art w Nowym Jorku, Tate Modern w Londynie, a także w paryskim Centre Pompidou.

Laura WIECZOREK