Réflexions na Niedzielę. Katyń i Holokaust – równoczesne obchody
Swoimi refleksjami z Czytelnikami Gazety na Niedzielę dzieli się mieszkający wśród nas dziennikarz Nathaniel Garstecka. Refleksje o Polsce i Polakach, zdziwienia i fascynacje. Tekst publikujemy w językach francuskim i polskim.
Réflexions d’un dimanche
Katyn et Shoah – commémorations simultanées
Cette année, la journée commémoration des victimes de Katyn et celle des victimes de la Shoah s’est tenue le même jour: le 14 avril 2026. Cela nous rappelle à quel point l’histoire des Juifs et liée à celle de la Pologne, que cela plaise ou non.
Le massacre de Katyn s’est déroulé au printemps 1940. Les Soviétiques, qui avaient conquis la Pologne l’année précédente en alliance avec l’Allemagne nazie, avaient pour objectif d’exterminer les élites polonaises. Un peuple privé de ses élites est un peuple qui perd sa boussole civilisationnelle, un peuple réduit à l’état végétatif en vue d’être colonisé puis de disparaître. Les séquelles de cette tragédie, commise tant par les Russes que par les Allemands, sont encore visibles aujourd’hui.
Les Polonais commémorent donc la tentative de détruire leur nation. C’est aussi ce que font les Juifs, au même moment cette année. Les Allemands, aidés par de nombreux collaborateurs dans la plupart des pays d’Europe, y compris par les Soviétiques, ont mené un génocide systématique et industriel du peuple juif. Ceux qui mettent le terme de «génocide» à toutes les sauces aujourd’hui devraient avoir conscience qu’ils le vident en réalité de son sens. Ils portent en réalité un coup à la mémoire des victimes, tant juives que polonaises, car les Polonais aussi ont subi une tentative de génocide au XXème siècle.
90% de la population juive de Pologne a été exterminée en l’espace de 5 ans. 3 millions de personnes. Aboutissement de 2000 ans d’antisémitisme nourri de mensonges sur le peuple «déicide» qui aurait «rejeté le salut» et voudrait «dominer le monde». Un antisémitisme pratiqué par toutes les options politiques: des communistes qui voyaient dans les Juifs un obstacle à la Révolution mondiale aux nationalistes adeptes de la «pureté raciale».
Les Polonais mieux que quiconque devraient comprendre ce qu’ont vécu les Juifs: eux aussi étaient traités comme des sous-hommes à «civiliser» par la propagande allemande des XIX et XXème siècles, et comme des ennemis de la Révolution par les bolchéviques de Lénine puis de Staline. Les Polonais qui ont porté secours à leurs frères juifs pendant la guerre, et ils étaient nombreux, sont parmi les plus beaux exemples de solidarité et d’héroïsme dans l’histoire de l’humanité. Je n’ai pas peur de le dire, je connais le sens des mots et la réalité historique. Il serait juste, en l’honneur de leur mémoire, que l’Etat d’Israël en ait davantage conscience.
Comme je l’ai déjà expliqué dans un texte paru dans «Wszystko co Najwazniejsze» ( https://wszystkoconajwazniejsze.pl/nathaniel-garstecka-juifs-et-polonais/), ce qui nous rassemble est plus profond que ce qui nous différencie. Je suis Juif et Polonais. J’ai l’immense chance d’avoir cette double identité (triple en comptant l’identité française) car je les estime parfaitement compatibles. Je suis d’autant plus heurté de constater les manipulations et stéréotypes mutuels qui ont cours entre nous. J’ai aussi conscience qu’ils sont entretenus par des gens malfaisants qui y trouvent leur intérêt politique ou financier. Commenter ce qui se passe en Israël est plus «bankable» que de commenter les persécutions massives de chrétiens en Inde, au Soudan ou à Cuba. Quant à la Pologne, on la retrouve souvent dans le narratif revanchard du Kremlin: le traumatisme de l’occupation polonaise de Moscou en 1610-1612 reste visiblement toujours vivace en Russie.
Chaque pays est autonome dans sa politique mémorielle. Quelle que soit la politique d’Israël, la Pologne a évidemment la responsabilité de veiller à la mémoire de ses habitants Juifs. 10% de la population du pays était juive. Ces gens n’étaient pas des étrangers dans un pays quelconque : ils étaient là depuis 1000 ans, ont accompagné le développement de l’Etat et ont partagé avec leurs compatriotes polonais les épisodes de gloire comme les épisodes tragiques de l’histoire du pays. Voir la mémoire de la présence juive en Pologne rognée par souci politicien rajoute une une douleur supplémentaire. Comme si l’on souhaitait dire aux Juifs qu’ils ne font pas partie de l’histoire de la Pologne. Qu’ils sont juste des visiteurs de passage qui n’appartiennent pas au tissu humain et social du pays. C’est une dérive du concept d’Etat-nation, une déformations de l’histoire et aucune justification sur le prétendu «contexte international» n’est acceptable dans ce cadre.
J’y vois surtout la conséquence de la disparition des élites polonaises au cours de la Seconde Guerre mondiale, puis de la chape de plomb historique exercée par l’occupation soviétique durant 45 ans. Katyn et le Ghetto de Varsovie sont liés. C’est la même tentative de nous détruire. C’est pour cela que je dis que le destin de la nation juive et celui de la nation polonaise sont indissociables. Et c’est pour cela que des commémorations mutuelles et simultanées sont nécessaires. Il est de la responsabilité historique et mémorielle des autorités polonaises et juives de se mettre à table et de travailler à dissiper les malentendus et les manipulations. L’injustice doit être réparée. Les manipulateurs combattus. Ca sera une immense victoire contre les totalitarismes qui ont voulu nous exterminer.
Le Liban et Israël se parlent enfin
Voilà une excellente nouvelle: le Liban semble enfin décidé à lutter davantage contre le Hezbollah. Il était temps. Les islamistes ont transformé ce pays en champ de bataille perpétuel. Les chrétiens libanais ne s’y trompent pas: les Forces Libanaises, le Courant Patriotique Libre et Kataeb, trois des plus grands partis chrétiens du Liban, demandent désormais à ce que le Hezbollah soit désarmé et valident l’idée de négociations directes avec Israël. Rappelons que le Liban est en guerre avec son voisin du sud depuis 1948 et a toujours refusé de signer un accord de paix, sous la pression des islamistes chiites. Ainsi, ceux qui ont à cœur le sort des chrétiens du Proche-Orient devraient militer pour un accord de paix libano-israélien et pour le démantèlement du Hezbollah.
Polémique légitime autour de la loi Yadan
La proposition de loi de la députée Caroline Yadan prévoit d’élargir le délit d’apologie du terrorisme et d’instaurer celui d’appel à la destruction d’un Etat. On peut comprendre le contexte: hausse de la propagande antisémite et antisioniste, notamment dans les milieux islamistes et d’extrême-gauche. Cependant, il s’agit ici de créer un nouvel outil de contrôle de la parole. Comme d’habitude, les mesures liberticides s’appuient sur le ressort de la sécurité – l’enfer est pavé de bonnes intentions. Aujourd’hui la cause peut sembler juste, demain elle pourrait être retournée contre ceux qui l’ont initialement portée. On peut comprendre l’intention, mais la méthode n’est certainement pas la bonne.
Réflexions na Niedzielę
Katyń i Holokaust – równoczesne obchody
W tym roku upamiętnienie ofiar Katynia oraz ofiar Holokaustu przypadło na ten sam dzień: 14 kwietnia 2026 roku. Przypomina nam to, jak bardzo historia Żydów jest powiązana z historią Polski, czy nam się to podoba, czy nie.
Zbrodnia w Katyniu miała miejsce wiosną 1940 roku. Sowieci, którzy rok wcześniej zagarnęli Polskę w sojuszu z nazistowskimi Niemcami, mieli na celu eksterminację polskich elit. Naród pozbawiony swoich elit to naród, który traci swój cywilizacyjny kompas, naród zredukowany do stanu wegetatywnego, aby mógł być później skolonizowany, a następnie unicestwiony. Skutki zbrodniczych działań wobec Polski, zarówno rosyjskich, jak i niemieckich, są widoczne do dziś.
Polacy upamiętniają zatem próbę zniszczenia ich narodu. Podobnie czynią w tym samym czasie w tym roku Żydzi. Niemcy, wspierani przez licznych kolaborantów w większości krajów Europy, w tym przez Sowietów, dokonywali systematycznego ludobójstwa narodu żydowskiego metodami przemysłowymi. Ci, którzy dziś dowolnie używają terminu „ludobójstwo”, powinni mieć świadomość, że w ten sposób pozbawiają go znaczenia. Zadają cios pamięci ofiar, zarówno żydowskich, jak i polskich, ponieważ Polacy także doświadczyli próby ludobójstwa w XX wieku.
90 proc. żydowskiej ludności Polski Niemcy wymordowali w ciągu 5 lat. 3 miliony ludzi. Było to zwieńczenie 2000 lat antysemityzmu, podsycanych kłamstwami o narodzie wrogim wobec Boga, narodzie, który rzekomo „odrzucił zbawienie” i pragnął „panować nad światem”. Antysemityzm ten był praktykowany przez wszystkie opcje polityczne: od komunistów, którzy postrzegali Żydów jako przeszkodę dla światowej rewolucji, po nacjonalistów wyznających ideę „czystości rasowej”.
Polacy lepiej niż ktokolwiek inny powinni rozumieć, czego doświadczyli Żydzi, gdyż przez Niemców w XIX i XX wieku również byli traktowani jako podludzie, których należy „ucywilizować”. Zostali też uznani za wrogów rewolucji – przez bolszewików Lenina, a następnie Stalina. Polacy, którzy pomagali swoim żydowskim braciom podczas wojny – a było ich wielu – dali najwspanialsze przykłady solidarności i heroizmu w historii ludzkości. Nie boję się tego powiedzieć – znam znaczenie słów i rzeczywistość historyczną. Byłoby sprawiedliwe, aby Izrael, ku czci ich pamięci, miał tego większą świadomość.
Jak już wyjaśniłem w tekście opublikowanym we „Wszystko co Najważniejsze” [LINK], to, co nas łączy, jest głębsze niż to, co nas dzieli. Jestem Żydem i Polakiem. Mam ogromne szczęście, że posiadam tę podwójną tożsamość (potrójną, jeśli liczyć tożsamość francuską), ponieważ uważam je za całkowicie kompatybilne. Tym bardziej jestem zaniepokojony, widząc manipulacje i stereotypy, które się pojawiają między nami. Mam również świadomość, że są one podtrzymywane przez ludzi, którzy czerpią z tego korzyści polityczne lub finansowe. Komentowanie tego, co dzieje się w Izraelu, jest bardziej opłacalne niż komentowanie masowych prześladowań chrześcijan w Indiach, Sudanie czy na Kubie. Jeśli natomiast chodzi o Polskę, często pojawia się ona w mściwej narracji Kremla: trauma związana z polską okupacją Moskwy w latach 1610–1612 najwyraźniej wciąż jest żywa w Rosji.
Każdy kraj jest autonomiczny w swojej polityce pamięci. Niezależnie od polityki Izraela Polska ma oczywisty obowiązek dbać o pamięć o swoich żydowskich obywatelach. 10 proc. ludności kraju stanowili Żydzi. Ludzie ci nie byli obcymi w „jakimś tam kraju”: byli tu od 1000 lat, przyczyniali się do rozwoju państwa i dzielili ze swoimi polskimi współobywatelami zarówno chwile chwały, jak i momenty tragiczne. Kiedy się widzi, jak pamięć o obecności Żydów w Polsce jest deprecjonowana z pobudek politycznych, wywołuje to dodatkowy ból. Jakby chciano powiedzieć Żydom, że nie są częścią historii Polski. Że są tylko przechodniami, którzy nie należą do społecznej tkanki kraju. To wypaczenie koncepcji państwa narodowego, zniekształcenie historii i nie do przyjęcia jest tu uzasadnienie w postaci rzekomego „kontekstu międzynarodowego”.
Widzę w tym przede wszystkim konsekwencję zaniku polskich elit w trakcie II wojny światowej, oraz historycznego ciężaru, jakim była 45-letnia okupacja sowiecka. Katyń i warszawskie getto są ze sobą powiązane. To ta sama próba zniszczenia naszych narodów. Dlatego twierdzę, że losy narodu żydowskiego i narodu polskiego są nierozerwalnie związane. Konieczne są zatem równoczesne uroczystości upamiętniające tamte zbrodnie. Historyczną odpowiedzialnością władz polskich i żydowskich jest zasiąść do rozmów i pracować nad wyeliminowaniem nieporozumień i manipulacji. Niesprawiedliwość musi zostać naprawiona. Manipulanci, o których jest ostatnio głośno, muszą zostać zwalczeni. Będzie to ogromne zwycięstwo nad totalitaryzmami, które jeszcze nie tak dawno temu chciały nas unicestwić.
Liban i Izrael w końcu ze sobą rozmawiają
To doskonała wiadomość: Liban wydaje się w końcu zdecydowany na walkę z Hezbollahem. Najwyższy czas. Islamistom udało się zamienić ten niegdyś piękny kraj w pole nieustającej bitwy. Libańscy chrześcijanie nie mają co do tego wątpliwości – Siły Libańskie, Wolny Ruch Patriotyczny i Kataeb, trzy z największych partii chrześcijańskich w Libanie, domagają się teraz rozbrojenia Hezbollahu i popierają pomysł bezpośrednich negocjacji z Izraelem. Przypomnijmy, że Liban jest w stanie wojny ze swoim południowym sąsiadem od 1948 roku i zawsze odmawiał podpisania porozumienia pokojowego pod presją szyickich islamistów. Dlatego ci, którym leży na sercu los chrześcijan na Bliskim Wschodzie, powinni angażować się na rzecz porozumienia pokojowego między Libanem a Izraelem oraz likwidacji Hezbollahu.
Kontrowersje wokół ustawy Yadan
Projekt ustawy francuskiej posłanki Caroline Yadan przewiduje rozszerzenie zakresu przestępstwa gloryfikacji terroryzmu oraz wprowadzenie przestępstwa nawoływania do zniszczenia państwa. Można zrozumieć kontekst: nasilenie się propagandy antysemickiej i antysyjonistycznej we Francji, zwłaszcza w środowiskach islamistycznych i skrajnej lewicy. Jednak chodzi tu o stworzenie nowego narzędzia kontroli słowa. Jak zwykle środki ograniczające wolności opierają się na obietnicach bezpieczeństwa – dobrymi chęciami piekło jest wybrukowane. Dzisiaj sprawa może wydawać się słuszna, jutro może zostać wykorzystana przeciwko tym, którzy ją początkowo poparli. Można zrozumieć intencję, ale metoda z pewnością nie jest właściwa.
Nathaniel Garstecka
