Rafała Leśkiewicza Jozef Pilsudski w Sejmie

Zdarzyło się w XX wieku (15)

„Zdarzyło się w XX wieku” Rafała LEŚKIEWICZA to przegląd najważniejszych wydarzeń historycznych, o których warto pamiętać w nadchodzącym tygodniu (21 stycznia – 28 stycznia 2024 r.).

Pogrzeb Grzegorza Przemyka na cmentarzu Powązkowskim 12 maja 1983 r. Na zdjęciu matka Grzegorza Przemyka Barbara Sadowska, ks. Jerzy Popiełuszko, ks. Stefan Niedzielak. Fot. Krzysztof PAWELA / Forum

Dnia 21 stycznia 1989 r. na plebanii kościoła św. Karola Boromeusza w Warszawie przy ul. Powązkowskiej znaleziono ciało ks. prałata Stefana Niedzielaka. Jak wykazało przeprowadzone śledztwo, śmierć nastąpiła w nocy. Ks. Niedzielak był zaangażowanym w działalność opozycyjną duchownym, wspierał opozycję antykomunistyczną. Będąc duchownym uczestniczył w Powstaniu Warszawskim. Najpierw był kapelanem Armii Krajowej i Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość. W latach 70. zaangażował się w działalność Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela. Pełnił również posługę duszpasterza rodzin ofiar Zbrodni Katyńskiej z 1940 r. Z uwagi na aktywność duchownego wśród działaczy opozycji pojawiły się podejrzenia, że ks. Niedzielak padł ofiarą zabójstwa dokonanego przez funkcjonariuszy komunistycznej „bezpieki”. Tym bardziej, że kilka dni później w tajemniczych okolicznościach, zginął w Białymstoku kolejny duchowny zaangażowany we wspieranie działalności opozycyjnej ks. Stanisław Suchowolec. 

Parafia św. Karola Boromeusza była miejscem gdzie ks. Niedzielak starał się przypominać o zbrodniach dokonywanych przez Sowietów. To tu w 1984 r. powstało Sanktuarium Poległych i Pomordowanych na Wschodzie. W 1988 r. powstała z jego inicjatywy wspólnota Rodzina Katyńska. Duchowny był znany w kręgach opozycji antykomunistycznej, wspierał działaczy podziemia, wygłaszał ostre kazania piętnując przy tym działania komunistycznych władz. Stanowczo domagał się mówienia prawdy o Zbrodni Katyńskiej. W związku ze swoją aktywnością był poddawany inwigilacji przez Służbę Bezpieczeństwa. Został pobity przez tzw. „nieznanych sprawców”, otrzymywał listy z pogróżkami. 

Śledztwo podjęte przez prokuraturę umorzono po blisko 2 latach od zabójstwa, w październiku 1990 r. Założono, że do śmierci doszło w wyniku nieszczęśliwego wypadku, którego przyczyną był upadek z fotela. Bez wątpienia nie było to prawdą, tym bardziej, że ciało nosiło wyraźne ślady pobicia. Władze forsowały również tezę, że przyczyną śmierci mógł być motyw rabunkowy. W ten sposób starano się odwrócić uwagę od faktycznych sprawców tej zbrodni. W 1989 r. obok księży Niedzielaka i Suchowolca, zginął jeszcze jeden duchowny ks. Sylwester Zych. W żadnej ze spraw nie udało się ustalić sprawców. Warto dodać, że z dokumentacji śledztwa dot. śmierci ks. Niedzielaka zaginęły w tajemniczych okolicznościach materiały z sekcji zwłok oraz dowody z miejsca zbrodni.

W dniu 23 stycznia 1927 r. rozpoczął się w Warszawie I Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina. Inicjatorem organizacji konkursu był prof. Jerzy Żurawlew. Wsparcia finansowego udzielił Henryk Rewkiewicz, z jednej strony zamożny przedsiębiorca, z drugiej zaś członek Zarządu Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego, które formalnie odpowiadało za organizację wydarzenia. Konkurs uzyskał patronat prezydenta RP Ignacego Mościckiego a przesłuchania artystów odbywały się w Filharmonii Warszawskiej. W konkursie wzięło udział 26 pianistów z 8 krajów. 

Zwycięzcą został rosyjski artysta Lew Oborin, drugą nagrodę otrzymał Stanisław Szpinalski. Organizatorzy założyli, że zmagania najlepszych artystów grających utwory Chopina będą się odbywały raz na 5 lat. Do wybuchu II wojny światowej odbyły się jeszcze dwa konkursy: w 1932 oraz 1937 r. Po zakończeniu wojny kolejny konkurs zorganizowano dopiero w 1949 r. Później w 1955 r. I to właśnie od tej, piątej edycji konkursu, zdecydowano ostatecznie, że zmagania będą się odbywały regularnie co pięć lat. 

Józef Piłsudski podczas otwarcia Sejmu Ustawodawczego, 10 lutego 1919 roku. Fot.: FoKa / Forum

Dnia 26 stycznia 1919 r. odbyły się wybory do Sejmu Ustawodawczego. Były to pierwsze wybory parlamentarne na ziemiach polskich po odzyskaniu niepodległości. Z uwagi na sytuację polityczną i toczące się walki wybory nie zostały przeprowadzone na wszystkich ziemiach włączonych do II RP.

Podstawą do przeprowadzenia wyborów były dekrety wydane przez Józefa Piłsudskiego w dniu 28 listopada 1918 r. To one ustanawiały termin wyborów, ordynację wyborczą a także okręgi, w których mają się odbyć. Zgodnie z podjętymi ustaleniami w tych okręgach, w których niemożliwe było przeprowadzenie wyborów 26 stycznia, miały się one odbyć w innym terminie. W wyborach mógł wziąć udział każdy kto ukończył 21 rok życia niezależnie od płci, narodowości czy wyznania. W istniejącej wówczas sytuacji politycznej wybory odbyły się wyłącznie na terenach dawnego Królestwa Polskiego i w Galicji, wzięło w nich udział nieco ponad 5 mln wyborców. Wyniki wyborów wskazały zwycięzcę, którym była Narodowa Demokracja ze 116 miejscami w Sejmie, dalej Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”, Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”, Polska Partia Socjalistyczna, Klub Polskiego Zjednoczenia Ludowego, Klub Pracy Konstytucyjnej, Narodowy Związek Robotniczy, Polskie Stronnictwo Ludowe Lewica, Klub Żydowski, Klub Niemiecki a także 4 posłów bezpartyjnych. Marszałkiem sejmu został wybrany Wojciech Trąmpczyński. 

Skład Sejmu został uzupełniony w dodatkowych wyborach: 16 lutego w okręgu suwalskim, 14 marca w okręgu poznańskim i cieszyńskim. Z kolei 15 czerwca w okręgu białostockim oraz bielskim. 2 maja 1920 r. wybory odbyły się na Pomorzu, a dopiero 24 marca 1922 r. zostali wybrani posłowie do parlamentu Litwy Środkowej.     

Sejm działał w bardzo trudnych dla Polski warunkach, dopiero co odbudowane państwo polskie musiało się zmagać w walkach o granice, w tym trwającą wojną polsko – bolszewicką. W rezultacie działalności Sejmu Ustawodawczego została uchwalona 17 marca 1921 r. Konstytucja zwana „marcową”.  

W dniu 28 stycznia 1950 r. odsłonięto na Krakowskim Przedmieściu zrekonstruowany pomnik Adama Mickiewicza, jeden z symboli Warszawy zaraz obok pomnika Mikołaja Kopernika czy Zygmunta III Wazy. Pierwotnie pomnik odsłonięto 24 grudnia 1898 r., jeszcze w okresie zaborów. Udało mu się przetrwać okupację, został jednak zniszczony przez Niemców po zakończeniu Powstania Warszawskiego. Pocięto go na kawałki i wywieziono do Hamburga. Po zakończeniu wojny powstał Komitet Odbudowy Pomnika, którym kierował prezydent Warszawy Stanisław Tołwiński. W lipcu 1948 r. rozpoczęto zbiórkę pieniędzy na jego odbudowę. W zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie zachował się model rzeźby stworzony przez Cypriana Godebskiego. Kopię odlewu wykonał Jan Szczepkowski, współpracując z Józefem Trenarowskim, a sam odlew zrobiła firma Braci Łopieńskich. Zrekonstruowany pomnik odsłonił Bolesław Bierut. Komuniści wykorzystali to wydarzenie do swoich celów propagandowych. Odsłonięcie pomnika symbolicznie kończyło obchody Roku Mickiewiczowskiego.

Zdjęcie autora: Rafał LEŚKIEWICZ

Rafał LEŚKIEWICZ

Doktor nauk humanistycznych, historyk, publicysta, manager IT. Dyrektor Biura Rzecznika Prasowego i rzecznik prasowy Instytutu Pamięci Narodowej. Autor, współautor i redaktor blisko 170 publikacji naukowych i popularnonaukowych dot. historii najnowszej, archiwistyki, informatyki oraz historii służb specjalnych.

SUBSKRYBUJ „GAZETĘ NA NIEDZIELĘ” Oferta ograniczona: subskrypcja bezpłatna do 31.03.2024.

Strona wykorzystuje pliki cookie w celach użytkowych oraz do monitorowania ruchu. Przeczytaj regulamin serwisu.

Zgadzam się